Thật phấn khích khi được nhiều người bạn ở xã Cầu Kè tình nguyện làm “hướng dẫn viên” trải nghiệm từ vườn đến Bảo tàng dừa sáp Trà Vinh. Nghe, thấy và tự tìm hiểu mới cảm nhận được trên vùng đất của Vĩnh Long, lại có một loại cây vô cùng “huyền bí” và ngày càng có giá trị như vậy…
 |
| Bảo tàng dừa sáp Trà Vinh là không gian văn hóa đặc biệt, lưu giữ câu chuyện hơn 100 năm của loại cây nổi tiếng tại vùng đất Cầu Kè. |
“Hái tận trái, sờ tận tay, nếm trọn hương vị”
Dừa sáp vốn được biết đến là đặc sản nổi tiếng của huyện Cầu Kè (tỉnh Trà Vinh cũ), nay thuộc các xã Cầu Kè, Phong Thạnh, An Phú Tân, Tam Ngãi (tỉnh Vĩnh Long).
Cùng đi với chúng tôi là những người bạn đã sinh ra và lớn lên ở vùng đất Cầu Kè. Theo học ĐH và quay trở lại làm việc cũng tại vùng đất này, nơi hàng ngày, hàng giờ trong lời nói, câu chuyện của người dân đều quay quanh trái dừa sáp. Trong đó, có anh Trần Quốc Huy- là nhân viên của Công ty TNHH Chế biến dừa sáp Cầu Kè (Vicosap) phụ trách mảng truyền thông, marketting. Đối với anh Huy, cây dừa sáp Cầu Kè là một phần của tuổi trẻ, là động lực để anh cống hiến vì một thương hiệu đặc biệt này.
Anh Huy dẫn chúng tôi vào vườn chị Thúy (vườn dừa sáp Ba Thúy), với khoảng 300 cây đang cho trái, tuổi đời cây trung bình 15-20 năm, khỏe mạnh. Theo chị Thúy, tất cả cây dừa trong vườn đều cho ra trái sáp, với chất lượng tốt, phục vụ nhu cầu của thị trường. Mấy năm gần đây, vườn dừa sáp của chị Thúy cũng là điểm đến tham quan, trải nghiệm về cây dừa sáp, nghe câu chuyện làm vườn, làm du lịch của nông dân, hành trình sản phẩm dừa sáp Cầu Kè vươn mình ra… thế giới.
Một vài buồng dừa đã đến “độ chín”, chị Thúy hướng dẫn hái từng trái, để chúng tôi sờ tận tay, “lắc kêu” âm thanh có hay không có sáp. Thiệt hay, hết thảy mấy trái đều có sáp. Theo chị Thúy, “mấy trái này chín 9, chín 10, nên có thể để một hai bữa nữa ăn cũng được. Chứ để chín quá, thì không ngon, dừa có mùi gas, “hăng hăng…”
Dừa sáp đã có mặt tại mảnh đất này từ trăm năm nay và mang lại nhiều giá trị văn hóa cũng như kinh tế cho người nông dân. Theo chị Thúy, không giống như các loại dừa bình thường, dừa sáp có lớp cơm dừa dày, mềm, dẻo, đặc quánh cùng với ít nước sệt, vị béo ngậy và có hương thơm rất đặc trưng. Thưởng thức dừa sáp đúng cách, đầu tiên phải chọn trái dừa sáp chín “vừa tới”, sau đó lột và cạo sạch sơ dừa, dùng sống dao gõ ngang để sọ dừa nứt và tách ra, dùng muỗng cạo từng miếng cơm dừa, cho thêm đường, sữa, nước đá, đậu phộng rang là dường như hưởng trọn dư vị…
Huyền tích chùa Botumsakor và giống dừa sáp “Macapuno”
Theo lời kể của người dân sống lâu năm tại địa phương, câu chuyện của trái dừa sáp bắt đầu từ năm 1924, sau khi hoàn thành khóa học tu tại tu viện Po Veal (Battambang, Campuchia), hòa thượng Thạch Sô về chùa Botumsakor (chùa Chợ, Cầu Kè), mang theo 2 cây dừa sáp Macapuno về trồng, đây là giống cây dừa sáp được trồng đầu tiên tại vùng đất này. Nơi đây, cây dừa sáp Macapuno đã sinh sôi và trở thành nguồn lực cải thiện, sinh kế của cộng đồng trong 1 thế kỷ qua.
 |
| Dừa sáp có lớp cơm dừa dày, mềm, dẻo, đặc quánh cùng với ít nước sệt, vị béo ngậy và có hương thơm rất đặc trưng. |
Qua tìm hiểu, giải mã về giống dừa Macapuno, trong các tài liệu khoa học năm 1931, Edwin Copeland- một nhà thực vật học người Mỹ làm việc cho Bộ Nông nghiệp trên 1 quần đảo ở Philippines, mô tả các mẫu vật ban đầu ở Laguna (Philippines) và Tangerag (Indonesia) là một loại cơm dừa mềm như thạch trong mờ- lắp đầy gần như toàn bộ khoang trung tâm của “hạt” dừa, với rất ít hoặc không có nước dừa.
Tên Macapuno (cũng được đánh vần là Makapuno) có nguồn gốc từ Tagalog makapuno, tên địa phương của kiểu hình ở Philippines, có nghĩa “đặc trưng bởi sự đầy đặn”.
Hiện nay, trên địa bàn xã Tam Ngãi có Bảo tàng Dừa sáp Trà Vinh. Bảo tàng Dừa sáp Trà Vinh khánh thành vào tháng 12/2024, do Công ty TNHH Chế biến dừa sáp Cầu Kè đầu tư. Bảo tàng ra đời như một không gian văn hóa đặc biệt, lưu giữ câu chuyện hơn 100 năm của loại cây nổi tiếng tại vùng đất Cầu Kè.
Đi một vòng trong bảo tàng, mới thấy trái dừa sáp là đặc sản, ký ức sinh kế của nhiều thế hệ đồng bào Khmer, Kinh, Hoa ở vùng đất này. Hiện bảo tàng trưng bày trên 400 hình ảnh, hiện vật. Điểm nhấn trong không gian bảo tàng là câu chuyện về quá trình hình thành của giống dừa sáp, đặc tính độc đáo của loại cây này, nét sinh hoạt của cộng đồng các dân tộc Kinh, Khmer, Hoa cùng những sản phẩm chế biến đa dạng. Trong bảo tàng còn trưng bày 1 phần của cây dừa sáp “đầu dòng”, phần còn lại được trưng bày ở chùa Botumasakor…
Công ty TNHH Chế biến dừa sáp Cầu Kè là đơn vị tiên phong và duy nhất tại tỉnh chế biến đa dạng và chuyên sâu sản phẩm có nguồn gốc từ nguyên liệu đặc sản dừa sáp Cầu Kè.
Các nhóm sản phẩm Vicosap có quy trình sản xuất đạt chứng nhận ISO 22000:2018; ISO 9001:2015, HACCP, FDA và gần đây nhất là HALAL. Hiện tại, trong nước, sản phẩm dừa sáp Vicosap đang có mặt ở các chuỗi siêu thị lớn như Co.opmart, WinMart +, hệ thống sân bay quốc tế. Với kênh online, Vicosap xây dựng hệ thống cộng tác viên, đại lý online và đẩy mạnh sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Tiki, Lazada đặc biệt là Tiktokshop. Sản phẩm dừa sáp Vicosap đã xuất khẩu chính ngạch thành công thị trường khó tính như Nhật Bản, Anh, Mỹ, Hongkong và Đài Loan…
Có thể nói, hành trình trái dừa sáp bén duyên với mảnh đất Cầu Kè đã trải qua hơn 100 năm, trở thành chất liệu, câu chuyện văn hóa cần phải bảo tồn, lưu giữ. Câu chuyện sẽ còn được viết tiếp bởi sự nỗ lực của chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người nông dân để cùng mang dừa sáp vươn xa, để tán lá dừa sáp mãi xanh và mang lại sinh kế bền vững cho người dân vùng đất này…
Bài, ảnh: KHÁNH DUY
