Tìm tên gọi Giải thưởng Văn học nghệ thuật tỉnh

Sau sáp nhập, tỉnh Vĩnh Long trở thành địa phương nằm ở vị trí trung tâm ĐBSCL, phía Bắc giáp tỉnh Đồng Tháp, phía Tây và phía Nam giáp TP Cần Thơ, phía Đông giáp Biển Đông với 130 cây số bờ biển. Tỉnh mới với không gian rộng lớn, là vùng đất giàu truyền thống lịch sử- văn hóa, nơi 3 dân tộc Kinh, Khmer, Hoa cùng sinh sống lâu đời, tạo nên một nền văn hóa đặc trưng cho vùng đất được mệnh danh là “địa linh nhân kiệt”.

Việc sáp nhập mở ra không gian văn hóa rộng lớn hơn, kết nối các vùng đất giàu truyền thống, tạo điều kiện cho văn nghệ sĩ tiếp cận nguồn chất liệu phong phú, đa dạng để tạo cảm hứng sáng tác.

Trao Giải thưởng Văn học nghệ thuật Văn Xương Các tỉnh Vĩnh Long năm 2020. Ảnh: PHƯƠNG THÚY

Mở ra không gian văn hóa

Vĩnh Long cũng là nơi có nhiều di tích lịch sử- văn hóa tiêu biểu như: thành Long Hồ, Văn Thánh miếu, Công Thần miếu, khu mộ và đền thờ nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, Khu lưu niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng, Khu lưu niệm Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt, Khu lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, Khu lưu niệm Nữ tướng Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Định, Khu tưởng niệm Nữ anh hùng liệt sĩ Nguyễn Thị Út (Út Tịch)…

Vĩnh Long có khá nhiều loại hình văn học dân gian được công nhận như: nói thơ Vân Tiên, hát bội, đờn ca tài tử, hát sắc bùa Phú Lễ... cùng nhiều lễ hội như lễ Kỳ yên, Ok Om Bok, Chôl Chnăm Thmây, Lễ hội Lăng Ông Trà Ôn, Lễ hội Nguyên tiêu Đại An, Vu lan Thắng hội Cầu Kè, lễ hội cúng biển Mỹ Long…

Nếu chỉ tính riêng đội ngũ văn nghệ sĩ của hội văn học nghệ thuật (VHNT) 3 tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh và Bến Tre sau khi hợp nhất, tổng số hội viên gần 900 người, trong đó có trên 200 người là hội viên chuyên ngành VHNT Trung ương, đây là lực lượng được xem là khá hùng hậu, một thế mạnh về văn thơ, nhạc họa của tỉnh hiện nay.

Trước đây, khi phân chia khu vực để tổ chức cuộc thi, triển lãm, liên hoan khu vực ĐBSCL có 13 tỉnh, thì sau ngày 1/7/2025 khu vực ĐBSCL chỉ còn 5 tỉnh, thành phố là Vĩnh Long, Đồng Tháp, TP Cần Thơ, An Giang và Cà Mau.

Quán triệt quan điểm của Đảng xem “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”; “Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức giữ vai trò quan trọng”; và ước muốn của văn nghệ sĩ hiện nay là “dòng chảy VHNT” sau sáp nhập tỉnh, hợp nhất hội phải tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn, chất lượng và hiệu quả hơn.

Giải VHNT định kỳ 5 năm, giải VHNT hàng năm, cuộc thi chuyên đề... phải được tiếp tục tổ chức, trở thành một nhiệm vụ cấp thiết, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước với văn hóa văn nghệ, đề cao vai trò của văn nghệ sĩ vừa là chủ thể sáng tạo, đồng thời phải có trách nhiệm công dân và trách nhiệm với xã hội.

Nhìn lại các giải văn học nghệ thuật và tác giả được vinh danh

Đối với Vĩnh Long (cũ) Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh có chủ trương tổ chức Giải VHNT Văn Xương Các (5 năm/lần). Đây là giải thưởng nhằm xét tặng, truy tặng cho tác giả, nhóm tác giả có tác phẩm, cụm tác phẩm, công trình, cụm công trình có giá trị xuất sắc về tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh về vùng đất và con người Vĩnh Long qua các thời kỳ kháng chiến, trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và trong công cuộc đổi mới đất nước; qua đó biểu dương, khuyến khích, thúc đẩy hoạt động sáng tạo VHNT trên địa bàn tỉnh trong thời kỳ hội nhập.

Tỉnh Bến Tre (cũ) với Giải thưởng VHNT Nguyễn Đình Chiểu (5 năm/lần) nhằm xét tặng đối với cá nhân hoạt động, sống, chiến đấu, cống hiến và có thành quả lao động xuất sắc trên lĩnh vực VHNT, ngoài ra giải còn vinh danh cá nhân thuộc lĩnh vực y tế và giáo dục.

Trước khi sáp nhập tỉnh, vào tháng 4/1975 nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025), Tỉnh ủy- UBND tỉnh Bến Tre đã tổ chức lễ trao Giải thưởng VHNT Nguyễn Đình Chiểu lần thứ 3 cho 19 cá nhân. Lĩnh vực VHNT có 13 tác giả, lĩnh vực y học có 3 thầy thuốc ưu tú và lĩnh vực giáo dục- đào tạo có 3 nhà giáo ưu tú.

Riêng tỉnh Trà Vinh không tổ chức giải VHNT định kỳ 5 năm, hàng năm nhưng tỉnh Trà Vinh- vùng đất có bề dày lịch sử và văn hóa, nơi giao thoa của 3 dân tộc Kinh, Khmer, Hoa, đã góp mặt vào nền VHNT đất nước và địa phương nhiều văn nghệ sĩ nổi tiếng như Nghệ sĩ nhân dân Viễn Châu, cùng nhiều nghệ sĩ sân khấu, điện ảnh như Hồng Ánh, Ngô Thanh Vân, Thanh Thúy… là nơi nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân là người Khmer tích cực hoạt động như Nghệ sĩ ưu tú Thạch Chân, Thạch Sung, Sang Sét, Nghệ nhân ưu tú Lâm Phênh… đặc biệt là Đoàn Nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh đã góp công lớn trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống Khmer, cùng đội ngũ văn nghệ sĩ các chuyên ngành Trung ương và địa phương tích cực hoạt động trên lĩnh vực văn thơ, nhiếp ảnh, mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh, kiến trúc, múa, văn nghệ dân gian, VHNT các dân tộc thiểu số, lý luận phê bình VHNT…

Tuy không tổ chức giải VHNT 5 năm, nhưng mới đây công trình xuất bản của Hội VHNT tỉnh Trà Vinh là đáng trân trọng. Hội VHNT tỉnh đã xuất bản tuyển tập 50 năm VHNT tỉnh Trà Vinh (1975-2025), giới thiệu hơn 350 tác phẩm của văn nghệ sĩ tỉnh nhà đã đoạt giải thưởng 50 năm qua, phần nào phản ánh được sự đồng hành của văn hóa, VHNT, đóng góp của đội ngũ văn nghệ sĩ Trà Vinh trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc.

Đang chờ Nghị quyết của HĐND tỉnh

Vấn đề đặt ra hiện nay là sau khi sáp nhập tỉnh, hợp nhất hội phải tiếp tục phát huy thế mạnh của nền VHNT, của đội ngũ văn nghệ sĩ tỉnh về số lượng, lẫn chất lượng. Phấn đấu có những tác phẩm đạt giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật. Hội VHNT tỉnh nhanh chóng xây dựng kế hoạch, tham mưu cho Tỉnh ủy- UBND tỉnh trong việc giao nhiệm vụ và đặt hàng.

Hoạt động sáng tác, quảng bá tác phẩm VHNT phải góp phần phục vụ nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh trong giai đoạn mới, đặc biệt là thực hiện thắng lợi nghị quyết của Đảng về văn hóa VHNT, như mới đây là Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Để có cơ sở triển khai, tổ chức giải VHNT định kỳ 5 năm, giải VHNT hàng năm… Hội VHNT và ngành liên quan, trực tiếp là Sở Văn hóa-TT-DL đang tích cực tham mưu UBND tỉnh thực hiện quy trình, hồ sơ trình HĐND tỉnh ban hành nghị quyết quy định nội dung chi, mức chi đối với cuộc thi, hội thi, hội diễn, liên hoan, giải thưởng thuộc lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật trên địa bàn tỉnh.

Sau khi vấn đề kinh phí được tháo gỡ, thì về tên gọi giải VHNT định kỳ 5 năm, hàng năm cũng phải tính đến. Tên gọi của giải VHNT định kỳ 5 năm là gì, là Giải VHNT Văn Xương Các của Vĩnh Long cũ, hay Giải VHNT Nguyễn Đình Chiểu của tỉnh Bến Tre trước đây, hoặc chọn một tên gọi nào khác có tầm khái quát, bao trùm của 3 vùng đất Vĩnh Long, Trà Vinh và Bến Tre.

Đối với giải VHNT chuyên ngành hàng năm, đề xuất đặt tên tác giả nổi tiếng, có nhiều đóng góp trên lĩnh vực VHNT, như chuyên ngành thơ có giải Lê Anh Xuân; âm nhạc có giải Tạ Thanh Sơn; sân khấu có giải Viễn Châu…

Trong bối cảnh nhiều thiết chế đang được sắp xếp lại, hội VHNT cần nhanh chóng kiện toàn, đổi mới trong tổ chức lẫn hoạt động, hội phải trở thành “mái nhà chung” của văn nghệ sĩ, tạo sự đoàn kết, gắn bó, lòng yêu nghề và khát vọng cống hiến trong không gian sáng tạo mới.

TRẦN THẮNG