Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực củng cố đoàn kết, nâng cao khả năng tự cường và phát huy vai trò trung tâm của ASEAN. Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm, đóng góp vào những ưu tiên chung của Hiệp hội và thúc đẩy hợp tác thực chất với các nước trong khu vực.
 |
Nhận lời mời của Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị cấp cao liên quan tại Manila, Philippines, từ ngày 14-17/11.
Trao đổi với báo chí Việt Nam trước thềm hội nghị, Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại ASEAN và Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình đã chia sẻ về những trọng tâm của hội nghị, các đóng góp của Việt Nam cũng như triển vọng hợp tác khu vực trong thời gian tới.
Củng cố đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường của ASEAN
Theo Đại sứ Lại Thái Bình, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột và bất ổn tại một số khu vực, biến động kinh tế và thương mại toàn cầu cùng những thách thức an ninh phi truyền thống đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với ASEAN.
Hội nghị không chỉ tổng kết kết quả hợp tác trong năm Chủ tịch ASEAN của Philippines mà còn định hướng những bước đi tiếp theo nhằm củng cố vai trò, vị thế và khả năng thích ứng của Hiệp hội trước những biến động quốc tế.
Với chủ đề "Cùng chèo lái tương lai chung", Philippines xác định ba trọng tâm xuyên suốt trong năm Chủ tịch ASEAN 2026, gồm củng cố các nền tảng hòa bình và an ninh; thúc đẩy các hành lang thịnh vượng; và trao quyền cho người dân.
Về hòa bình và an ninh, các nhà lãnh đạo dự kiến tập trung thảo luận những biện pháp củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, duy trì môi trường hòa bình, ổn định và tăng cường hợp tác ứng phó với các thách thức chung. Trong đó, tình hình Biển Đông, tiến trình xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế, cũng như tình hình Myanmar và việc thực hiện Đồng thuận 5 điểm của ASEAN tiếp tục là những nội dung quan trọng.
Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương nhấn mạnh, càng trải qua khó khăn, các nước thành viên càng nhận thức rõ tầm quan trọng của ASEAN. Đối với các quốc gia vừa và nhỏ, hợp tác đa phương, liên kết khu vực, luật pháp quốc tế, đối thoại và hợp tác là những phương thức hữu hiệu để ứng phó với thách thức, nâng cao khả năng chống chịu trước sức ép bên ngoài và duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.
Trong lĩnh vực kinh tế, một trong những kết quả nổi bật được kỳ vọng tại hội nghị là việc ký kết Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA).
Theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, đây là hiệp định khu vực đầu tiên về kinh tế số có tính ràng buộc pháp lý, thiết lập các quy tắc chung về thương mại số, dòng dữ liệu xuyên biên giới, thanh toán điện tử, an ninh mạng và những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo. Hiệp định được kỳ vọng tạo điều kiện để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận thị trường số rộng lớn hơn, đồng thời có thể góp phần đưa quy mô kinh tế số ASEAN tăng gấp đôi, đạt khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030.
Bên cạnh kinh tế số, ASEAN cũng chú trọng tăng cường kết nối hạ tầng, bảo đảm an ninh năng lượng và lương thực, thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn và khoáng sản thiết yếu.
Đáng chú ý, ASEAN đang thúc đẩy hiện thực hóa Lưới điện ASEAN (APG), hướng tới hoàn tất phê chuẩn Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN (APSA), đồng thời thảo luận khả năng hình thành kho dự trữ nhiên liệu khu vực và đa dạng hóa Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) nhằm nâng cao năng lực ứng phó với các cú sốc về nguồn cung.
Ở lĩnh vực văn hóa - xã hội, ASEAN đặt trọng tâm vào tăng trưởng bao trùm, thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo kỹ năng số, bảo vệ quyền lợi lao động di cư và các nhóm dễ bị tổn thương; đồng thời tăng cường hợp tác giáo dục, y tế, du lịch và ứng phó thiên tai.
Theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, trong bối cảnh thế giới ngày càng phân mảnh, việc ASEAN tiếp tục quy tụ đông đảo các đối tác, trong đó có những nước và trung tâm lớn, là dấu hiệu tích cực cho thấy vai trò và giá trị của các cơ chế hợp tác do ASEAN dẫn dắt.
Các hội nghị ASEAN+1, ASEAN+3 và Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) tiếp tục là những diễn đàn đối thoại quan trọng về hòa bình, an ninh, phát triển và định hướng hợp tác chiến lược.
Đặc biệt, năm 2026 đánh dấu 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa ASEAN với Trung Quốc và Australia. Đây là dịp để các bên đánh giá kết quả hợp tác, xác định những dư địa mới trong các lĩnh vực kinh tế số, kinh tế xanh, an ninh năng lượng và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, gắn với việc triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Việt Nam chủ động, tích cực đóng góp vào các ưu tiên chung
Đánh giá về vai trò của Việt Nam, hai Đại sứ đều khẳng định Việt Nam luôn coi ASEAN là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại, tích cực phối hợp với nước Chủ tịch Philippines và các quốc gia thành viên nhằm triển khai hiệu quả những mục tiêu, sáng kiến của ASEAN trong năm 2026.
Theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với Philippines và các nước thành viên thúc đẩy đoàn kết, đồng thuận, ủng hộ triển khai các ưu tiên của năm Chủ tịch ASEAN, đồng thời chủ động đề xuất những sáng kiến nhằm tăng cường tự cường và liên kết khu vực.
Trong vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - New Zealand và ASEAN - Anh, Việt Nam đã chủ trì xây dựng, thông qua và thúc đẩy triển khai Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - New Zealand về thúc đẩy tự cường khu vực và Tuyên bố chung của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Anh về hợp tác trong khuôn khổ Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của ASEAN (AOIP).
Các tuyên bố thể hiện cam kết tăng cường hợp tác giữa ASEAN và các đối tác nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước những cuộc khủng hoảng toàn cầu, nhất là nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng và lương thực; đồng thời hỗ trợ triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Việt Nam cũng tích cực góp phần củng cố lập trường chung của ASEAN về Biển Đông tại các hội nghị và trong các văn kiện hợp tác, đồng thời tham gia có trách nhiệm vào tiến trình đàm phán COC giữa ASEAN và Trung Quốc.
Trong lĩnh vực năng lượng, Việt Nam đã sớm hoàn tất thủ tục phê chuẩn Hiệp định An ninh Dầu mỏ ASEAN, góp phần thúc đẩy Hiệp định sớm có hiệu lực, tăng cường khả năng ứng phó của khu vực trước những biến động về nguồn cung. Việt Nam cũng đóng góp vào quá trình triển khai Lưới điện ASEAN, thúc đẩy kết nối năng lượng phục vụ chuyển đổi xanh và tăng trưởng bền vững.
Đại sứ Lại Thái Bình cho biết, ngay từ đầu năm, tại các hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và các cơ chế hợp tác chuyên ngành, Việt Nam đã chủ động đề xuất các sáng kiến, giải pháp về liên kết kinh tế, kết nối hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, bảo đảm an ninh năng lượng và lương thực, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đề cao luật pháp quốc tế và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Việc Việt Nam đăng cai Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 từ ngày 9-10/6 cũng là đóng góp cụ thể nhằm thúc đẩy đối thoại, chia sẻ tầm nhìn và tìm kiếm giải pháp hiện thực hóa các mục tiêu chung của khu vực.
Theo Đại sứ Lại Thái Bình, những hoạt động này thể hiện tinh thần chủ động, tích cực và trách nhiệm của Việt Nam, đồng thời là sự ủng hộ thiết thực đối với Philippines trong vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2026.
Đề cập ý nghĩa chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng, Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương cho rằng, việc Thủ tướng tiếp tục trực tiếp tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 khẳng định sự coi trọng và cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với ASEAN.
Đây cũng là dịp để Thủ tướng cùng lãnh đạo các nước thành viên và đối tác trao đổi, xác định những cơ hội hợp tác thực chất, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững của Việt Nam cũng như các quốc gia trong khu vực.
Thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Philippines, đóng góp cho phát triển khu vực
Theo Đại sứ Lại Thái Bình, Việt Nam và Philippines có nhiều điều kiện thuận lợi để tăng cường phối hợp, đóng góp vào việc hiện thực hóa các mục tiêu của ASEAN, đặc biệt sau khi hai nước chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược tăng cường trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 5/2026, nhân dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.
Đại sứ nhận định, những thành tựu phát triển và định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng của Việt Nam, trong đó có việc lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chiến lược, đang tạo nền tảng để nâng cao tiềm lực, vị thế và khả năng đóng góp của Việt Nam đối với các vấn đề chung của khu vực.
Trên cơ sở quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường, Đại sứ Lại Thái Bình đề xuất hai nước tập trung phối hợp trên năm phương diện trọng tâm.
Trước hết, hai nước cần tiếp tục tăng cường trao đổi, tham vấn tại các diễn đàn ASEAN và những cơ chế do ASEAN dẫn dắt, cùng thúc đẩy triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, củng cố đoàn kết, thống nhất và phát huy vai trò trung tâm của Hiệp hội.
Về kinh tế, Việt Nam và Philippines cần khai thác tốt hơn tiềm năng hợp tác thương mại, đầu tư, nông nghiệp, an ninh lương thực, năng lượng, kinh tế số, công nghiệp bán dẫn và kết nối chuỗi cung ứng; tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp hai nước mở rộng hoạt động tại thị trường của nhau.
Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, hai bên cần phát huy hiệu quả các cơ chế đối thoại, trao đổi thông tin, phối hợp thực thi pháp luật và mở rộng hợp tác tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ nhân đạo, ứng phó thiên tai, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán người, lừa đảo trực tuyến và các hoạt động vi phạm pháp luật trên biển.
Đặc biệt, Việt Nam và Philippines cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông, vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với cả hai nước cũng như các quốc gia trong và ngoài khu vực.
Cùng với đó, tăng cường giao lưu nhân dân, kết nối văn hóa và hợp tác giữa các địa phương sẽ tạo nền tảng xã hội vững chắc cho quan hệ song phương phát triển bền vững.
Đại sứ Lại Thái Bình tin tưởng, với nền tảng quan hệ chính trị tốt đẹp, sự tin cậy và quyết tâm của lãnh đạo hai nước, Việt Nam và Philippines sẽ tiếp tục đồng hành, phối hợp chặt chẽ, đóng góp tích cực vào việc xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường, năng động và thịnh vượng.
Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
