Nepal đề xuất thiết lập một cơ chế hợp tác khí hậu với Ấn Độ và Trung Quốc nhằm tăng chia sẻ dữ liệu, cảnh báo sớm và phối hợp ứng phó thiên tai tại dãy Himalaya, sau thảm họa lũ quét gần đây.
Phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York, Thủ tướng Nepal Balendra Shah kêu gọi thành lập "Cơ chế thích ứng khí hậu Himalaya" do Nepal, Ấn Độ và Trung Quốc dẫn dắt.
"Các sông băng và lũ lụt không di chuyển bằng tem và hộ chiếu", Hãng thông tấn Anadolu ngày 25.9 dẫn lời ông Shah nói.
 |
| Lực lượng cứu hộ khiêng thi thể nạn nhân sau trận lũ quét trước đó ở huyện Rasuwa, Nepal ngày 16/9/2026. ẢNH: AP |
Theo đề xuất, Nepal, Ấn Độ và Trung Quốc sẽ chia sẻ dữ liệu vệ tinh và chuyên môn khoa học, phối hợp giám sát các hồ băng có nguy cơ cao, đồng bộ hệ thống cảnh báo sớm xuyên biên giới và hỗ trợ lẫn nhau khi thiên tai xảy ra. "Hãy để dãy Himalaya trở thành một phòng thí nghiệm về hợp tác quốc tế, thay vì một vùng biên giới của những mảnh thông tin rời rạc", ông nói.
Đề xuất được đưa ra sau trận lũ quét nghiêm trọng ngày 26/8 gần biên giới Nepal - Trung Quốc, được cho là liên quan một vụ sạt lở đá và băng quy mô lớn. Theo South China Morning Post, thảm họa khiến ít nhất 1.400 người thiệt mạng, hơn 6.000 người mất tích và phá hủy nhiều thị trấn, trạm biên giới cùng nhà máy thủy điện.
Giới khoa học cho rằng thảm họa bắt nguồn từ sự kết hợp phức tạp của các yếu tố khí hậu và địa chất, trong đó có nhiệt độ mùa hè ở mức kỷ lục và tình trạng tan băng vĩnh cửu. Ông Shah ước tính chi phí phục hồi có thể tương đương khoảng 10% GDP Nepal.
Số người mất tích trong lũ quét lịch sử ở Nepal tăng mạnh
Thảm họa cũng làm nổi bật khoảng trống trong chia sẻ dữ liệu giữa các nước Himalaya. Nhiều cộng đồng miền núi ở tuyến đầu gần như không nhận được cảnh báo đủ sớm trước khi lũ quét xảy ra. Theo khuôn khổ được đề xuất, 3 nước sẽ chia sẻ dữ liệu đo từ xa qua vệ tinh và cảnh báo khẩn cấp nhằm bảo vệ các cộng đồng sống phụ thuộc vào hệ thống sông bắt nguồn từ Himalaya.
Ông Li Shuo, Giám đốc Trung tâm khí hậu Trung Quốc thuộc Viện nghiên cứu chính sách Asia Society (Mỹ), nhận định Ấn Độ và Trung Quốc có lợi ích trực tiếp trong việc tăng hợp tác, bởi rủi ro khí hậu và thiên tai tại Himalaya mang tính xuyên biên giới. Theo ông, hỗ trợ khẩn cấp sau thảm họa cần được phát triển thành những cơ chế hợp tác khu vực lâu dài và thực chất hơn.
Những mô hình tương tự đã tồn tại ở nhiều khu vực. Tám quốc gia thuộc dãy Alps ở châu Âu chia sẻ dữ liệu giám sát theo thời gian thực để quản lý hiểm họa trên núi, trong khi các nước thuộc lưu vực Mekong và Danube cũng có cơ chế trao đổi thông tin nhằm cảnh báo lũ cho khu vực hạ lưu.
Bên cạnh hợp tác khu vực, ông Shah kêu gọi cải cách hệ thống tài chính khí hậu toàn cầu, cho rằng các cơ chế hiện nay chưa đáp ứng nhu cầu của những quốc gia dễ tổn thương. "Chúng ta không phải là người gây ra cuộc khủng hoảng này, nhưng lại đang phải trả một cái giá khổng lồ", ông nói, nhấn mạnh Nepal đóng góp chưa tới 0,1% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu.
Nhà lãnh đạo Nepal kêu gọi các nước giàu tăng hỗ trợ dưới hình thức viện trợ không hoàn lại thay vì các khoản vay mới. "Khi một thảm họa do biến đổi khí hậu phá hủy cơ sở hạ tầng của một quốc gia nghèo, giải pháp không thể đơn giản là thêm một khoản vay khổng lồ", ông nói.
Theo Trí Đỗ/Thanhnien.vn
