Mực lũ đầu nguồn sông Cửu Long ở mức thấp, nhưng nhiều đô thị vùng hạ nguồn lại đang đối mặt với những đợt triều cường ngày càng cao. Các chuyên gia cho rằng, việc thu hẹp không gian chứa nước, cùng với nước biển dâng và sụt lún đất, đang khiến tình trạng ngập ở Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng nghiêm trọng.
 |
| Các đợt triều cường thường làm ngập một số tuyến đường ven sông Hậu. Ảnh: TƯỜNG VY |
Khẩn trương ứng phó triều cường
Theo Viện Quy hoạch thủy lợi miền nam, ngày 26/9, mực lũ đầu nguồn tại Tân Châu và Châu Đốc chỉ dao động ở mức báo động I. Trong khi đó, tại khu vực hạ nguồn, mực nước ở Cần Thơ đã lên 2,15m, vượt báo động III khoảng 0,15m.
Đây là một xu hướng đáng lo ngại đối với các địa phương vùng hạ lưu như Cần Thơ, Vĩnh Long, khi mực nước trên sông tiếp tục chịu tác động mạnh của triều cường.
Theo cảnh báo của Đài Khí tượng thủy văn thành phố Cần Thơ, triều cường sẽ đạt đỉnh vào ngày 28/9, với mực nước dự báo 2,31m, cao hơn báo động III khoảng 0,31m. Mức đỉnh này cũng cao hơn kỳ triều cường năm trước.
Cơ quan khí tượng cảnh báo mực nước tại trạm Cần Thơ đang lên nhanh, có khả năng gây ngập sâu tại các khu vực Bình Thủy, Cái Khế; ngập cục bộ ở Ninh Kiều, Cái Răng và một số khu vực trũng thấp, vùng ngoài đê bao. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và sản xuất của người dân.
Trước diễn biến trên, ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ, yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ với cơ quan khí tượng theo dõi diễn biến mưa lớn, lũ và triều cường; tăng cường dự báo, cảnh báo, xác định phạm vi ảnh hưởng để các địa phương chủ động phương án ứng phó.
Thành phố cũng yêu cầu kiểm tra khả năng bảo đảm an toàn của hệ thống thủy lợi, đê, kè và các công trình phòng, chống thiên tai; chủ động bơm, tiêu thoát nước, bảo vệ sản xuất nông nghiệp, vận hành các cống, đập và hệ thống cống ngăn triều nhằm hạn chế ngập.
Ngành giáo dục được yêu cầu phối hợp với các địa phương triển khai biện pháp phòng, tránh đuối nước trong mùa lũ, đặc biệt bảo đảm an toàn cho trẻ em, học sinh; chuẩn bị phương án đưa đón học sinh và tổ chức các điểm trông giữ trẻ an toàn khi xảy ra mưa lớn, ngập lụt.
Khi không gian chứa nước ngày càng thu hẹp
Các nhà khoa học cho rằng, nghịch lý lũ đầu nguồn ngày càng nhỏ nhưng triều cường vùng hạ lưu ngày càng lớn có liên quan mật thiết đến việc không gian chứa nước tự nhiên của Đồng bằng sông Cửu Long bị thu hẹp.
 |
| Hệ thống cống Cái Lớn-Cái Bé (An Giang) đi vào vận hành giúp hàng trăm nghìn ha đất nông nghiệp vùng hạ lưu Đồng bằng sông Cửu Long ổn định và chủ động sản xuất. (Ảnh: TƯỜNG VY) |
Tại các tỉnh đầu nguồn như An Giang, Đồng Tháp, việc sản xuất lúa 3 vụ/năm trong hệ thống đê bao khép kín đã làm giảm đáng kể khả năng trữ và điều tiết nước của vùng Tứ giác Long Xuyên và Đồng Tháp Mười.
Ở khu vực hạ nguồn, hệ thống công trình ngăn mặn gần biển ngày càng phát triển cũng làm giảm không gian trữ nước vùng ven. Khi triều từ biển dâng vào, lượng nước có ít không gian để lan tỏa nên dòng nước có xu hướng dồn mạnh vào các sông, kênh rạch và khu vực đô thị.
Sự kết hợp giữa nước từ thượng nguồn và triều cường từ biển khiến các đô thị như Cần Thơ, Vĩnh Long chịu áp lực ngập ngày càng lớn.
Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái Đồng bằng sông Cửu Long nhận định, việc mực nước đầu nguồn thấp nhưng các đô thị ở vùng giữa đồng bằng vẫn ngập cho thấy thủy triều từ biển đang có ảnh hưởng ngày càng rõ.
Theo ông Thiện, có ba nguyên nhân chính khiến tình trạng ngập ở vùng giữa Đồng bằng sông Cửu Long nghiêm trọng hơn.
Thứ nhất, nước biển đang dâng, dù tốc độ chỉ khoảng 3mm/năm nhưng qua nhiều năm sẽ tạo ra mức gia tăng đáng kể.
Thứ hai, toàn đồng bằng đang bị sụt lún với tốc độ được ông Thiện cho rằng nhanh gấp 3-4 lần tốc độ nước biển dâng. Một trong những nguyên nhân là khai thác nước ngầm quá mức trong bối cảnh nguồn nước sông, kênh rạch bị ô nhiễm và khó sử dụng cho sinh hoạt.
Thứ ba, và quan trọng nhất, là không gian dành cho dòng nước ngày càng bị thu hẹp. Ven biển có hệ thống đê biển ngăn triều; các nhánh sông từ biển vào đồng bằng cũng có đê ven sông và hệ thống cống. Vì vậy, khi thủy triều dâng, nước không còn nhiều không gian để lan tỏa mà tập trung trong các dòng sông, theo đó lấn sâu vào khu vực trung tâm đồng bằng.
Tại vùng giữa đồng bằng, phần lớn ruộng vườn cũng được bao quanh bởi hệ thống đê bao khép kín. Khi nước dâng, khả năng phân tán và trữ nước bị hạn chế, khiến mực nước trong sông tăng cao, gây ngập đô thị và các tuyến giao thông.
Về lâu dài, ông Nguyễn Hữu Thiện cho rằng, các địa phương trong vùng cần phối hợp thực hiện tinh thần “thuận thiên” theo Quy hoạch tích hợp Đồng bằng sông Cửu Long; tổ chức sản xuất phù hợp với mùa tự nhiên ở vùng mặn-lợ, từng bước giảm đê bao khép kín và tái tạo không gian để nước có thể lan tỏa.
Theo ông, đây là một trong những hướng quan trọng để tăng khả năng điều tiết nước tự nhiên, qua đó góp phần giảm ngập cho các đô thị và khu dân cư vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo VĂN ÚT-TƯỜNG VY/Nhandan.vn
