Kỳ cuối: Siết chặt từng mắt xích để trở lại thị trường

Muốn “mở lại cánh cửa” xuất khẩu bưởi sang thị trường Australia, giải pháp đặt ra không chỉ dừng ở việc khắc phục một vài lô hàng, mà phải bắt đầu từ việc chuẩn hóa toàn bộ chuỗi.

Quy trình vệ sinh và bao trái bưởi da xanh để tiêu thụ trong và ngoài nước tại xã Phước Mỹ Trung.

Cơ sở đóng gói phải là “chốt chặn”

Toàn tỉnh Vĩnh Long có 332 mã số vùng trồng (MSVT) bưởi, với diện tích 2.000ha. Riêng phục vụ xuất khẩu bưởi sang Australia, Vĩnh Long có 38 MSVT, với diện tích 571ha và 7 mã số cơ sở đóng gói, với sự tham gia của 9 doanh nghiệp (DN), 5 hợp tác xã (HTX) và 3 tổ hợp tác.

Theo ông Lê Văn Dũng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn bộ 45 mã số phục vụ xuất khẩu bưởi sang Australia sẽ được kiểm tra, đánh giá. Từng mã số sẽ được phân loại theo mức độ đáp ứng, xác định cụ thể nội dung đạt, chưa đạt, nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn khắc phục.

Tuy nhiên, việc lựa chọn, phân loại quả tại một số cơ sở đóng gói “còn dựa nhiều vào quan sát bằng mắt thường”, trong khi những triệu chứng bất thường rất nhỏ cũng có thể trở thành vấn đề khi hàng hóa đến cửa khẩu nước nhập khẩu. Vì vậy, cơ sở đóng gói phải được xem là “chốt chặn cuối cùng” trước khi quả bưởi rời khỏi Việt Nam.

Nếu vùng trồng còn sơ suất, nhà đóng gói phải đủ năng lực phát hiện và loại bỏ. Nếu nhà đóng gói để lọt sản phẩm không đạt yêu cầu, rủi ro sẽ đi thẳng đến thị trường nhập khẩu.

Bà Nguyễn Thị Hồng Thu - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu cho rằng: “Phải thẳng thắn nhìn nhận những sơ suất ở khâu bề mặt trái. Với thị trường Australia, doanh nghiệp phải đặc biệt chú ý từng chi tiết. Bởi, phía bạn kiểm tra rất kỹ khi hàng đến nơi. Doanh nghiệp và nông dân cần thay đổi cách làm, đầu tư đồng bộ quy trình từ sớm để ngăn dịch hại, đồng thời loại bỏ hoàn toàn những quả có tì vết trước khi xuất khẩu”.

Cũng theo bà Thu, đây không chỉ là yêu cầu dành riêng cho bưởi. Những thị trường ngày càng nâng chuẩn sẽ buộc DN xuất khẩu nông sản phải chuyển từ tư duy “kiểm tra cuối cùng” sang kiểm soát chất lượng xuyên suốt chuỗi.

Cần một “bộ công cụ” nhận diện

Ở cấp vùng trồng, một trong những khó khăn được nêu là khả năng nhận diện dịch hại và triệu chứng bất thường của người sản xuất. Đại diện HTX bưởi da xanh Bến Tre, xã Phú Túc chia sẻ: “Nông dân còn lúng túng trong việc nhận diện các đối tượng kiểm dịch mà phía Úc yêu cầu. Khó khăn lớn là phân biệt đâu là vết bệnh, đâu là vết thương cơ học và cách xử lý nấm tại nhà đóng gói như thế nào cho đúng chuẩn. HTX rất cần được tập huấn trực quan bằng hình ảnh thực tế để người dân dễ nhận biết, dễ thực hiện ngay trên vườn”.

Ông Ngô Quốc Tuấn - Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II - đặt vấn đề phải nâng chất lượng hướng dẫn và đào tạo. Việc tập huấn cần gắn với các tình huống thực tế, hình ảnh nhận diện sinh vật gây hại, quy trình kiểm tra, sơ chế, đóng gói và truy xuất nguồn gốc. “Australia có hệ thống an toàn sinh học hoạt động độc lập và kiểm soát rất nghiêm ngặt. Qua thực tế kiểm tra, những điểm cần khắc phục của chúng ta tập trung ở hồ sơ, nhật ký sản xuất, kỹ năng nhận diện vết bệnh của công nhân và việc thực hiện quy trình sơ chế một chiều. Trung tâm sẽ phối hợp xây dựng tài liệu hướng dẫn trực quan, tổ chức tập huấn chuyên sâu và hỗ trợ rà soát vùng trồng theo các yêu cầu của Australia” - ông Ngô Quốc Tuấn nhấn mạnh.

Một yêu cầu quan trọng được ngành quản lý đặt ra là trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Theo Nghị quyết số 36/NQ-CP (quy định về việc đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến MSVT và mã số cơ sở đóng gói), UBND xã, phường là đơn vị cấp và quản lý MSVT, cơ sở đóng gói. Từ ghi chép nhật ký, quản lý dịch hại, đặt bẫy, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch, truy xuất nguồn gốc..., chính quyền cơ sở cần phối hợp cùng ngành chuyên môn giám sát thường xuyên.

Liên quan việc này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa yêu cầu các xã, phường phải coi việc duy trì điều kiện mã số, ghi nhật ký canh tác và quản lý dịch hại là công việc thường xuyên, không làm theo kiểu đối phó khi có đoàn kiểm tra. Các DN, HTX và vùng trồng phải chủ động xây dựng kế hoạch khắc phục những hạn chế được chỉ ra, thắt chặt liên kết từ trồng, thu mua đến sơ chế, đóng gói và nâng cao trách nhiệm bảo vệ thương hiệu bưởi Vĩnh Long trên thị trường quốc tế.

Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là hoàn tất một đợt kiểm tra, mà là tạo được bằng chứng đủ thuyết phục về khả năng kiểm soát dịch hại và đáp ứng các yêu cầu nhập khẩu của Australia. “Vĩnh Long sẽ thực hiện tổng rà soát toàn bộ 45 mã số, phân loại rõ mã số đạt yêu cầu, mã số cần khắc phục và kiên quyết xử lý những mã số không đáp ứng điều kiện. Kết quả đánh giá, hồ sơ và bằng chứng khắc phục sẽ được tổng hợp để phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật làm việc với cơ quan chức năng Australia” - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa khẳng định, đồng thời cho biết sẽ tăng cường tập huấn nhận diện dịch hại, xử lý sau thu hoạch, đặt bẫy và quản lý hồ sơ truy xuất nguồn gốc.

Những mã số có thể khắc phục sẽ được hướng dẫn, kiểm tra lại. Trường hợp không đáp ứng yêu cầu hoặc không thực hiện khắc phục sẽ được tham mưu xử lý theo quy định. Thời gian dự kiến thực hiện từ ngày 24/9 đến 30/10/2026.

Sau khi hoàn thành kiểm tra, tỉnh sẽ phân định rõ các mã số đáp ứng yêu cầu, các mã số cần khắc phục và các mã số không đáp ứng; xác định nguyên nhân, biện pháp và thời hạn khắc phục, kết quả kiểm tra lại. Đây là cơ sở để xử lý từng mã số và chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc khôi phục xuất khẩu khi được phép.

Cùng với đó, Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II phối hợp với ngành nông nghiệp tỉnh hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn các vùng trồng, cơ sở đóng gói khắc phục những tồn tại; tập huấn về quản lý, giám sát sinh vật gây hại, truy xuất nguồn gốc, sơ chế, xử lý và đóng gói bưởi xuất khẩu.

Đưa bưởi vào thị trường khó tính đã khó, giữ được thị trường càng khó hơn. Muốn trở lại Australia, bưởi Vĩnh Long cần được kiểm soát chặt chẽ từ vùng trồng đến đóng gói, không chỉ để “đạt chuẩn” mà phải “giữ chuẩn”. Đây cũng là nền tảng để nông sản Vĩnh Long nâng cao uy tín, mở rộng và giữ vững thị trường xuất khẩu ổn định và bền vững.

Bài, ảnh: CẨM TRÚC