Chuẩn hóa vùng trồng, “mở lại cánh cửa” xuất khẩu bưởi

Việc Australia tạm dừng nhập khẩu bưởi tươi Việt Nam là lời cảnh tỉnh về tổ chức sản xuất, duy trì mã số vùng trồng (MSVT), kiểm soát cơ sở đóng gói và trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi xuất khẩu. Muốn “mở lại cánh cửa” sang thị trường này, cần chuẩn hóa toàn bộ chuỗi sản xuất.

Kỳ 1: Bài học sau những lô bưởi xuất khẩu

Ngày 14/9, Australia quyết định tạm dừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam trong 6 tháng, sau khi phát hiện 2 container bưởi tươi của doanh nghiệp (DN) tại Vĩnh Long bị cảnh báo có sinh vật gây hại.

Người dân vùng trồng bưởi da xanh tại xã Tiên Thủy quan tâm đến quy trình canh tác bưởi theo tiêu chuẩn xuất khẩu.

Những tồn tại cần khắc phục

Theo ông Lê Văn Dũng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, kể từ khi bưởi Việt Nam bắt đầu xuất khẩu sang Australia vào tháng 4/2026, khoảng 70% số lô hàng được phía Australia kiểm tra có triệu chứng liên quan đến sinh vật gây hại. Phía Australia chưa phát hiện rầy chổng cánh châu Á (ACP) hoặc bệnh loét cam quýt. Tuy nhiên, các phát hiện khác cũng được xem là mối nguy liên quan đến an ninh sinh học.

Trong tháng 8/2026, đoàn chuyên gia thuộc Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Australia đã kiểm tra một số vùng trồng, cơ sở đóng gói tại TP. Hồ Chí Minh, TP. Cần Thơ và tỉnh Vĩnh Long. Qua kiểm tra, phía Australia chỉ ra một số tồn tại trong việc duy trì, kiểm soát các điều kiện nhập khẩu.

Ông Lê Văn Dũng cho biết, một số vùng trồng chưa thực hiện đầy đủ yêu cầu quản lý sinh vật gây hại; nhật ký sản xuất, hồ sơ theo dõi sinh vật gây hại còn thiếu hoặc chưa thống nhất. Tại một số cơ sở đóng gói, việc lựa chọn, phân loại, loại bỏ quả có dấu hiệu nhiễm sinh vật gây hại chưa đáp ứng yêu cầu; quy trình xử lý bằng chlorine chưa được thực hiện đồng bộ.

Đến ngày 14/9/2026, phía Australia thông báo tạm dừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam trong thời hạn ban đầu 6 tháng, kể từ ngày 15/9/2026; đồng thời ngừng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với các lô bưởi tươi xuất khẩu sang thị trường này.

Sau đó, Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng II có các công văn về việc phát hiện dịch hại trên quả bưởi tươi xuất khẩu sang Australia. Thông tin được chuyển đến các đơn vị liên quan để kiểm tra, giám sát và thực hiện các biện pháp khắc phục.

Từ tháng 4 đến ngày 14/9/2026, các vùng trồng và cơ sở đóng gói được cấp mã số đã liên kết với DN tổ chức thu hoạch, thu mua, hoàn tất các thủ tục để xuất khẩu khoảng 27 container bưởi tươi sang thị trường này, với tổng lượng khoảng 300 tấn, trong số đó có 2 container bị cảnh báo.

Việc tạm dừng không xuất phát từ vấn đề chất lượng hay an toàn thực phẩm, mà liên quan đến việc phát hiện các đối tượng có triệu chứng liên quan đến sinh vật gây hại và những điểm chưa đồng đều trong quy trình đóng gói.

Doanh nghiệp, người trồng cẩn trọng hơn

Bà Nguyễn Thị Hồng Nhung, đại diện Công ty TNHH Chế biến xuất nhập khẩu nông sản Yến Nga, xã Giao Long cho biết: “Ngay khi nhận thông tin, công ty đã nghiêm túc tiếp thu kết luận của cơ quan kiểm dịch, tạm dừng xuất khẩu sang Australia và rà soát lại toàn bộ vùng trồng liên kết. Công ty đã siết chặt quy trình, tăng tần suất kiểm tra vườn, kiểm tra 100% quả dưới đèn tại nhà máy, đào tạo công nhân phân loại và truy xuất nguồn gốc đến từng lô vườn”.

Qua đó cũng đề xuất cơ quan chuyên môn hỗ trợ thông tin chi tiết về sinh vật gây hại và đánh giá lại vùng trồng để có cơ sở khắc phục trong thời gian tới.

Quy trình xử lý trái bưởi da xanh xuất khẩu tại Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xuất Nhập Khẩu Vina T&T.

Theo bà Nguyễn Thị Huế - đại diện Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xuất Nhập Khẩu Vina T&T, việc mở ra một thị trường mới chưa bao giờ là dễ dàng và giữ được thị trường lại càng khó hơn. Vina T&T đã xuất khẩu bưởi sang Mỹ hơn 10 năm qua không gặp vấn đề gì, nhưng Australia là thị trường hoàn toàn mới với những quy định rất riêng. “Khi cùng đi với đoàn chuyên gia Australia kiểm tra thực tế, tôi thấy họ kiểm tra cực kỳ kỹ lưỡng, mở từng chiếc lá, xem từng phía trái” - bà Nguyễn Thị Huế chia sẻ.

Từ thực tế đó, đại diện Vina T&T kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước ban hành hướng dẫn kỹ thuật chi tiết ngoài 2 đối tượng vi sinh vật đã nêu. Đồng thời, trong quá trình đàm phán xuất khẩu cần cân nhắc đưa ra các ngưỡng kiểm soát có thể thực thi, tránh việc áp đặt các tiêu chuẩn đòi hỏi thay đổi cả hệ sinh thái đất, nước, môi trường trong thời gian ngắn 6 tháng.

Theo ông Ngô Quốc Tuấn - Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II, việc Australia tạm dừng nhập khẩu bưởi Việt Nam chỉ sau 5 tháng là sự cố nghiêm trọng, chưa từng có tiền lệ trong suốt 15 năm xuất khẩu trái cây tươi của Việt Nam. Phía Australia có Cơ quan An toàn sinh học hoạt động độc lập, kiểm soát nghiêm ngặt nhằm bảo vệ ngành cây có múi nội địa có giá trị cao.

Từ bài học này, ông Ngô Quốc Tuấn cho rằng sự cố một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc hình thành chuỗi sản xuất - thu mua - sơ chế - đóng gói - xuất khẩu bưởi.

Kỳ cuối: Siết chặt từng mắt xích để trở lại thị trường

Bài, ảnh: CẨM TRÚC