Trước yêu cầu bảo vệ nguồn lợi thủy sản và chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), tỉnh đang triển khai chính sách hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề (CĐN), sắp xếp lại hoạt động khai thác thủy sản. Đây là giải pháp quản lý đội tàu, bước chuyển cần thiết để hướng đến nghề cá bền vững; trong đó, sinh kế của người dân phải được quan tâm song hành.
 |
| Ngư dân ra khơi tại vùng biển Ba Tri. Ảnh: THẠCH THẢO |
Chuyển đổi để khai thác bền vững
Với đường bờ biển dài khoảng 130km và đội tàu cá 4.550 chiếc, kinh tế thủy sản giữ vai trò quan trọng trong đời sống của nhiều hộ dân ven biển tỉnh. Từ hoạt động khai thác trên biển đến dịch vụ hậu cần nghề cá, ngành thủy sản đã tạo việc làm và thu nhập cho đông đảo lao động địa phương. Tuy nhiên, trước yêu cầu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, việc điều chỉnh phương thức khai thác, giảm áp lực lên vùng ven bờ và quản lý chặt chẽ hoạt động tàu cá đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết.
Trong bối cảnh đó, CĐN khai thác không đơn thuần là thay đổi ngư cụ hay phương thức đánh bắt. Đây còn là quá trình giúp ngư dân thích ứng với yêu cầu quản lý mới, từng bước chuyển sang hoạt động phù hợp quy định; đồng thời, giảm phụ thuộc vào những nghề khai thác không còn được phép hoạt động.
Để hỗ trợ quá trình này, ngày 29/5/2026, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ CĐN, giải bản đối với tàu cá khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh. Chính sách hướng đến hỗ trợ chủ tàu thực hiện chuyển đổi, tháo dỡ, tiêu hủy phương tiện theo quy định, đồng thời tạo điều kiện để người dân tìm kiếm hướng mưu sinh phù hợp hơn.
Bên cạnh hỗ trợ giải bản tàu cá, ngư dân thuộc diện thụ hưởng còn được hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và ổn định đời sống. Cụ thể, chi phí đào tạo nghề tối đa 3 triệu đồng/người/khóa; tiền ăn 50.000 đồng/ngày thực học, tối đa 900.000 đồng/khóa; tiền đi lại 200.000 đồng/người/khóa. Chủ tàu và thành viên hộ gia đình thuộc diện CĐN được hỗ trợ ổn định đời sống 3,7 triệu đồng/người/tháng trong 3 tháng.
Những khoản hỗ trợ này góp phần giảm bớt khó khăn ban đầu khi ngư dân thay đổi nghề nghiệp. Tuy nhiên, để chuyển đổi thật sự hiệu quả, điều quan trọng là phải xác định được nghề mới phù hợp với độ tuổi, sức khỏe, trình độ, điều kiện kinh tế và nhu cầu việc làm tại địa phương.
Ông Nguyễn Văn Buội - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: “Sau khi các nghị quyết hỗ trợ ngư dân được ban hành, sở triển khai đến các địa phương; trong đó, có 44 xã, phường có tàu cá khai thác xa bờ; giao Chi cục Thủy sản, Kiểm ngư và Biển đảo làm đầu mối hướng dẫn, đôn đốc thực hiện. Ngành nông nghiệp tăng cường kiểm tra thực tế, đối chiếu hồ sơ với quy định, bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng, đúng định mức”.
Thay đổi phương thức sản xuất
Thực tế tại các địa phương ven biển cho thấy, quyết định CĐN của ngư dân không dễ dàng. Với nhiều gia đình, nghề khai thác thủy sản đã gắn bó qua nhiều năm, thậm chí nhiều thế hệ. Kinh nghiệm, kỹ năng và nguồn thu nhập đều xoay quanh con tàu, chuyến biển. Khi phương tiện ngừng hoạt động, người dân mất đi nguồn thu quen thuộc, phải bắt đầu lại trong một lĩnh vực mới.
 |
| Hộ ông Nguyễn Văn Tài, xã Tân Thủy có tàu cá nằm trong diện giải bản. Ảnh: THẠCH THẢO |
Tại xã Tân Thủy, hộ ông Nguyễn Văn Tài, ngụ ấp An Thuận gắn bó với nghề biển trong thời gian dài. Vợ chồng ông đã ngoài 60 tuổi, phần lớn cuộc sống gắn với ghe, tàu. Khi thực hiện giải bản phương tiện thuộc diện “3 không”, điều khiến ông trăn trở là chưa biết chuyển sang công việc gì để tiếp tục mưu sinh.
Câu chuyện của gia đình ông Tài phản ánh khó khăn chung của một bộ phận ngư dân khi CĐN. Không phải ai cũng có điều kiện học nghề mới, tìm việc làm tại doanh nghiệp hoặc đầu tư phát triển mô hình sản xuất khác. Với người lớn tuổi, ít đất sản xuất, thiếu vốn và hạn chế về trình độ, việc thay đổi sinh kế càng khó khăn hơn.
Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 30/9/2026, toàn tỉnh chưa phát sinh hồ sơ đăng ký hỗ trợ đào tạo nghề theo Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND. Tương tự, chưa có hồ sơ đề nghị hỗ trợ chuyển đổi từ tàu cá dài từ 6m đến dưới 12m lên tàu từ 12m đến dưới 15m. Những con số này cho thấy, việc tiếp cận chính sách CĐN còn những trở ngại cần được tháo gỡ.
Để chính sách phát huy hiệu quả, công tác tuyên truyền cần đi đôi với khảo sát nhu cầu thực tế của từng hộ. Cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương cần phối hợp với cơ sở đào tạo nghề, doanh nghiệp, đơn vị tuyển dụng để xác định ngành nghề phù hợp, hỗ trợ người dân tiếp cận việc làm và từng bước tạo nguồn thu nhập mới.
Tại buổi khảo sát ngày 14/10/2026, ở xã Tân Thủy và xã Thới Thuận, ông Nguyễn Văn Tân - Trưởng Ban Pháp chế HĐND tỉnh cho rằng: Cần nghiên cứu xây dựng chính sách tổng thể, dài hạn, bảo đảm đồng bộ giải pháp từ hỗ trợ giải bản tàu cá, đào tạo nghề đến tạo sinh kế, việc làm ổn định cho ngư dân sau chuyển đổi nghề. Bên cạnh đó, việc đề xuất kéo dài thời gian thực hiện Nghị quyết 07/2026/NQ-HĐND là cần thiết.
CĐN là yêu cầu đặt ra trong quá trình phát triển nghề cá bền vững. Nhưng để ngư dân chủ động tham gia, chính sách không dừng ở hỗ trợ trước mắt mà cần tạo điều kiện để họ có nghề nghiệp và thu nhập ổn định. Khi sinh kế được bảo đảm, người dân sẽ có thêm động lực thay đổi phương thức sản xuất, cùng địa phương bảo vệ nguồn lợi thủy sản và thực hiện các quy định về khai thác.
(Còn tiếp)
THẠCH THẢO - MỸ NHÂN
