Mùa khô năm nay, cùng với nắng nóng kéo dài làm gia tăng nguy cơ thiếu nước, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống. Bên cạnh xâm nhập mặn (XNM) diễn biến phức tạp, tỉnh đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp ứng phó, từ công trình đến phi công trình, nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo đảm ổn định đời sống người dân.
 |
| Người dân đo độ mặn trước khi tưới cho cây trồng. |
Đỉnh mặn tập trung vào giữa tháng 4
Theo ngành chức năng, tình hình hạn hán, XNM diễn biến theo quy luật mùa khô. XNM xuất hiện và tăng nhẹ theo các kỳ triều cường, hiện chưa ghi nhận thiệt hại, tuy nhiên nguy cơ hạn hán, XNM có xu hướng gia tăng.
Theo đó, tình trạng XNM đến sớm, ăn sâu vào nội đồng trong mùa khô đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất nông nghiệp. Nhiều khu vực buộc phải phụ thuộc vào nguồn nước trữ tạm hoặc khai thác nước dưới đất để duy trì sản xuất và phục vụ sinh hoạt. Tuy nhiên, việc khai thác nước ngầm kéo dài tiềm ẩn nguy cơ gây sụt lún nền đất, ảnh hưởng đến kết cấu hạ tầng, làm gia tăng nguy cơ ngập úng, sạt lở, từ đó tác động tiêu cực đến mục tiêu phát triển bền vững. Mặc dù hệ thống thủy lợi và cấp nước đã được quan tâm đầu tư, song vẫn còn những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu trữ, điều tiết và cấp nước trong điều kiện hạn hán, XNM ngày càng diễn biến phức tạp.
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, XNM tại ĐBSCL mùa khô năm 2025-2026 ở mức thấp hơn năm trước và trung bình nhiều năm. Các đợt XNM tăng cao ở cửa sông Cửu Long khả năng tập trung trong tháng 4/2026 (từ 18-21/4); các sông Vàm Cỏ, Cái Lớn vào tháng 4, 5/2025 (từ 18-21/4, 1-5/5). Tình hình XNM ở ĐBSCL phụ thuộc vào nguồn nước từ thượng nguồn sông Mekong, triều cường và còn biến động trong thời gian tới. Các địa phương ở vùng ĐBSCL cần cập nhật kịp thời thông tin dự báo khí tượng thủy văn và có biện pháp chủ động phòng, chống XNM. Đồng thời, cần tranh thủ tích trữ nước ngọt khi triều thấp phục vụ nông nghiệp và dân sinh.
Tại tỉnh, theo Đài Khí tượng thủy văn tỉnh, từ nay đến ngày 18/4, XNM có xu hướng gia tăng, đỉnh mặn tập trung vào giữa tháng 4. Trên sông Cửa Đại, Hàm Luông, Cổ Chiên và sông Hậu, độ mặn biến động theo triều, mức cao nhất xuất hiện chủ yếu từ ngày 12-18/4. Dự báo, ranh mặn 4‰ xâm nhập sâu khoảng 32-35km, còn ranh 1‰ từ 44-50km tính từ cửa sông. Nguy cơ thiên tai do XNM ở cấp độ 1, có thể ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt và công trình dân sinh. Các địa phương cần chủ động theo dõi diễn biến độ mặn, nhất là khi vận hành cống và sử dụng nguồn nước sông.
Chủ động biện pháp ứng phó
 |
| Thực hiện đồng bộ giải pháp để ứng phó với tình trạng hạn mặn, bảo vệ sản xuất. |
Ngay từ đầu mùa khô, tại nhiều địa phương, UBND xã đã vận động người dân tổ chức nạo vét khơi thông kênh, rạch, ao, mương vườn và tận dụng phương tiện trữ nước của hộ gia đình để tổ chức dự trữ nước ngọt phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất. Tuyên truyền giải pháp sử dụng tiết kiệm nước, vệ sinh môi trường bảo vệ nguồn nước không bị ô nhiễm để phục vụ cho sinh hoạt ở những khu vực đóng cống nhiều ngày. Khuyến cáo người dân thường xuyên theo dõi thông tin trên hệ thống Zalo và thông tin đại chúng để có biện pháp ứng phó kịp thời. Đồng thời, kiểm tra hệ thống đê bao, cống đập sửa chữa kịp thời bảo đảm vận hành ngăn mặn hiệu quả. Tổ chức lực lượng và phương tiện tại chỗ sẵn sàng ứng phó khi có tình huống thiếu nước, hạn hán, XNM xảy ra.
Bên cạnh đó, tổ chức đo mặn, theo dõi thường xuyên thông tin của trạm quan trắc, thông tin của cơ quan khí tượng- thủy văn, thông báo kịp thời qua hệ thống tin nhắn SMS, trang Zalo đến các ấp, phòng, ban, đơn vị liên quan và người dân để có biện pháp ứng phó kịp thời.
Bà Huỳnh Thị Hồng Châu- Trưởng Phòng Kinh tế xã Quới Thiện cho biết: Theo cảnh báo, từ nay đến 18/4, độ mặn đang có xu hướng tăng cao trong đợt triều những ngày tới, để chủ động triển khai biện pháp ngăn mặn, trữ ngọt, bảo đảm nhu cầu nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân, phòng đã kiến nghị thực hiện vận hành đóng, mở cửa cống vàm Bình Thủy; vàm Thái Bình; vàm Thanh Lương; vàm Bình Lương, vàm Rạch Vọp. Khuyến cáo người dân chủ động vận hành cống, bộng ở phía trong để thực hiện ngăn mặn, trữ ngọt, đề phòng ngập úng phục vụ sản xuất, tưới tiêu trong trường hợp XNM đột biến, bất thường.
Ông Võ Minh Hoàng- Chủ tịch UBND xã Trung Ngãi cho hay: Địa phương đã phân công cụ thể trách nhiệm triển khai giải pháp phòng, chống hạn, thiếu nước và XNM, nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt mùa khô 2025-2026. Xã tập trung đáp ứng nhu cầu tưới cho gần 3 ngàn hecta cây trồng các loại, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền người dân sử dụng nước tiết kiệm, chủ động trữ nước. Tập trung duy tu, sửa chữa công trình thủy lợi, đê bao, cống, đập nhất là ở các ấp có nguy cơ bị ảnh hưởng XNM cao như: Ấp 7, Ấp 8, ấp Phú Nhuận, ấp Đại Nghĩa, ấp Đại Hòa, ấp Phú Ân, Ấp 4 để ngăn mặn, trữ nước ngọt.
Ông Văn Hữu Huệ- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường: Tỉnh đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chủ động ứng phó với tình trạng hạn, mặn. Trong đó, tập trung vận hành hiệu quả công trình thủy lợi để tăng khả năng trữ nước ngọt; đẩy mạnh nạo vét, nâng cấp hệ thống kênh, mương; tăng cường công tác quan trắc, dự báo độ mặn để kịp thời thông tin, khuyến cáo người dân. Chú trọng bảo đảm nguồn nước sinh hoạt thông qua việc khuyến khích người dân chủ động trữ nước tại chỗ, linh hoạt chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ phù hợp với điều kiện nguồn nước. Việc nghiên cứu, đầu tư xây dựng hồ chứa nước quy mô lớn được xem là giải pháp căn cơ, góp phần giảm thiểu tình trạng thiếu nước trong mùa khô.
Theo các chuyên gia, để thích ứng với hạn hán và XNM cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tích trữ nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh thời vụ linh hoạt và theo dõi sát diễn biến thời tiết, nguồn nước. Đồng thời, việc cập nhật kịp thời thông tin dự báo giúp nâng cao khả năng chủ động trong sản xuất, giảm thiểu thiệt hại. Bên cạnh đó, cần tăng cường hướng dẫn địa phương điều chỉnh sản xuất phù hợp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước nhằm hạn chế tác động của hạn, mặn.
Bài, ảnh: NGUYÊN KHANG
