Theo Sở KH-CN, ứng dụng bức xạ ngày càng rộng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp và y tế. Cùng với những lợi ích lớn, công tác quản lý an toàn bức xạ (ATBX) và an ninh nguồn phóng xạ cần sự kiểm soát nghiêm ngặt nhằm bảo vệ sức khỏe con người và môi trường. Cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Luật Năng lượng nguyên tử (NLNT) năm 2025 đã được Quốc hội ban hành, tạo hành lang pháp lý đồng bộ và hiện đại cho hoạt động này.
 |
| Đại biểu dự hội nghị triển khai Luật Năng lượng nguyên tử và văn bản hướng dẫn thi hành. Ảnh: TUYẾT HIỀN |
Công tác quản lý nhà nước về ATBX và an ninh nguồn phóng xạ luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Để kịp thời đưa luật vào cuộc sống, ngành khoa học- công nghệ tỉnh đã tổ chức triển khai những nội dung cốt lõi của quy định pháp luật cho các đơn vị, cơ sở sử dụng thiết bị bức xạ trên địa bàn. Ông Đinh Ngọc Quang- Trưởng Phòng Pháp chế và Chính sách (Cục ATBX và hạt nhân, Bộ KH-CN) cho biết: Luật NLNT năm 2025 đã tinh giản đáng kể so với luật năm 2008 nhưng lại bao quát và chặt chẽ hơn. Luật chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026, đánh dấu một bước tiến mới trong quản lý chuyên ngành.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất của luật mới chính là việc lần đầu tiên nền tảng số về ATBX, an toàn và an ninh hạt nhân được quy định cụ thể. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu số nhằm bảo đảm hoạt động quản lý, khai báo và cấp phép được thực hiện công khai, minh bạch, liên thông giữa các cơ quan chức năng. Điều này giúp giảm bớt thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả giám sát của Nhà nước theo thời gian thực. Chính sách của Nhà nước quy định toàn diện hơn, đặc biệt là định hướng từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong xây dựng, chế tạo thiết bị và tiến tới làm chủ công nghệ điện hạt nhân.
Luật đã thể chế hóa sâu sắc nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân thông qua quy định về xã hội hóa, đa dạng hóa hình thức huy động nguồn lực đầu tư. Sự thay đổi này tạo điều kiện thúc đẩy nguồn vốn ngoài ngân sách tham gia sâu rộng vào lĩnh vực ứng dụng NLNT. Luật NLNT năm 2025 khắc phục triệt để những quy định chưa rõ ràng, chồng chéo trước đây, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành như Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đầu tư, Luật Điện lực và Luật Xây dựng nhằm bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước xuyên suốt.
Để luật được thực thi hiệu quả ngay khi có hiệu lực, Sở KH-CN đã phối hợp với Cục ATBX và hạt nhân tổ chức tập huấn chuyên sâu. Đây được xem là diễn đàn quan trọng để cơ quan quản lý, chuyên gia và các cơ sở trực tiếp hoạt động trao đổi, thảo luận nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Tại đây, báo cáo viên đã tập trung phân tích kỹ biện pháp kiểm soát ATBX nghề nghiệp và y tế, việc lập kế hoạch ứng phó sự cố, quy định về hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng NLNT.
Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh là Nghị định số 71/2026/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này, chính thức áp dụng từ ngày 1/5/2026. Nghị định đưa ra những chế tài xử phạt đặc biệt nghiêm khắc nhằm tăng tính răn đe. Mức phạt tiền tối đa có thể lên tới 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức vi phạm. Đi kèm với đó là hình thức phạt bổ sung quyết liệt như tước quyền sử dụng giấy phép vĩnh viễn, đình chỉ hoạt động hoặc tịch thu tang vật. Việc thắt chặt kỷ cương trong lĩnh vực ATBX là yêu cầu tất yếu để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho công chúng.
Nhận định về thực trạng tại địa phương, ông Lâm Thái Hùng- Phó Giám đốc Sở KH-CN cho biết, ứng dụng bức xạ đang hiện diện ngày càng sâu trong đời sống. Trong công nghiệp, bức xạ được dùng để khử trùng sản phẩm, soi chiếu hành lý tại sân bay, kiểm tra khuyết tật mối hàn. Trong nông nghiệp, kỹ thuật đột biến gien đã giúp tạo ra nhiều giống cây trồng mới năng suất cao. Đặc biệt trong y tế, đây là giải pháp không thể thay thế trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Tuy nhiên, lợi ích kinh tế luôn phải đi đôi với an toàn xã hội. Với vai trò tham mưu cho UBND tỉnh, Sở KH-CN khẳng định cam kết luôn đồng hành, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để các đơn vị thực hiện đúng quy định pháp luật, góp phần phát triển kinh tế- xã hội địa phương một cách bền vững và an toàn.
TUYẾT HIỀN
