Nghị quyết số 57-NQ/TW và nông nghiệp xanh

Trong tiến trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra hướng tiếp cận mới cho ngành nông nghiệp, lấy khoa học, công nghệ và dữ liệu số làm nền tảng tổ chức lại sản xuất.

Tại tỉnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW được cụ thể hóa bằng mô hình sản xuất ngành hàng chủ lực, từ lúa chất lượng cao giảm phát thải đến phát triển vùng dừa hữu cơ theo hướng kinh tế tuần hoàn, thể hiện sự chuyển biến trong tư duy của nông dân, HTX và doanh nghiệp.

Kỳ 1: Nông dân đổi mới tư duy, mở lối làm giàu

Không còn bó hẹp trong phương thức canh tác truyền thống, nhiều nông dân tỉnh chủ động tiếp cận khoa học, công nghệ và công cụ số để tổ chức lại sản xuất theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Từ cánh đồng lúa ứng dụng quy trình giảm phát thải đến những vườn dừa phát triển theo tiêu chuẩn hữu cơ, kinh tế tuần hoàn. Tư duy “làm nông nghiệp thông minh” đang dần hình thành, mở lối làm giàu cho nông dân ngay mảnh vườn, thửa ruộng của gia đình.

HTX Nông nghiệp Phát Tài (xã Châu Thành) thu hoạch lúa.

Hướng đến nền nông nghiệp phát thải thấp

Nông nghiệp thông minh ứng dụng công nghệ 4.0 đang từng bước đi vào thực tiễn sản xuất lúa ở tỉnh, khi nhiều khâu canh tác được số hóa và quản lý bằng thiết bị thông minh, góp phần giảm chi phí, kiểm soát đầu vào và hướng tới mục tiêu giảm phát thải.

HTX Nông nghiệp Phát Tài (xã Châu Thành) và HTX Nông nghiệp Phước Hảo (xã Hưng Mỹ) là 2 trong 7 HTX ở vùng ĐBSCL được Trung ương chọn xây dựng mô hình điểm trong khuôn khổ Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030”. Các mô hình này được triển khai từ vụ Hè Thu 2024, nhằm làm cơ sở đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng trong khu vực.

Tham gia đề án, HTX được hỗ trợ đồng bộ về kỹ thuật và công nghệ; trong đó có hệ thống giám sát môi trường, thiết bị cảm biến theo dõi mực nước, thời tiết, diễn biến sâu bệnh và công cụ đo, theo dõi phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất.

Dữ liệu được cập nhật thường xuyên giúp nông dân và HTX điều chỉnh quy trình canh tác phù hợp, giảm lượng giống, phân bón, thuốc BVTV và nước tưới, qua đó tiết kiệm chi phí, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu phát triển lúa gạo theo hướng phát thải thấp, bền vững.

Cùng đó, HTX còn chủ động đầu tư, cải tiến máy móc và ứng dụng công nghệ 4.0 vào sản xuất nhằm giảm chi phí, nâng chất lượng lúa hàng hóa và tăng thu nhập cho thành viên.

Ông Trần Văn Chung- Giám đốc HTX Nông nghiệp Phát Tài cho biết, xuất phát từ thực tế thiếu lao động tại địa phương, HTX xác định ứng dụng công nghệ là giải pháp căn cơ để duy trì sản xuất ổn định và phát triển bền vững. HTX đã nghiên cứu, đưa vào vận hành nhiều thiết bị cơ giới cải tiến như máy giê lúa 3 tầng tách hạt, máy xạ khóm 2 trong 1 và hệ thống sấy, trang lúa tự động công suất 10 tấn/mẻ.

Ông Trần Văn Chung- Giám đốc HTX Nông nghiệp Phát Tài (bên phải) kiểm tra quy trình đóng gói gạo tại HTX.

Ngoài ra, HTX Phát Tài đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý và điều hành sản xuất. Đơn vị sử dụng phần mềm cân lúa, kế toán, quản lý bán hàng, nhật ký điện tử sản xuất và các nền tảng mạng xã hội để quản lý thông tin, trao đổi nội bộ, giới thiệu sản phẩm và kết nối tiêu thụ. Việc áp dụng đồng bộ giải pháp số giúp HTX minh bạch hóa hoạt động sản xuất- kinh doanh, nâng hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho thành viên trong quá trình sản xuất, tiêu thụ lúa gạo.

Theo ông Trần Văn Chung, khi các khâu từ gieo sạ, chăm sóc đến thu hoạch, sấy, bảo quản được quản lý bằng công nghệ và dữ liệu, cùng kỹ thuật tiên tiến của mô hình, chi phí đầu tư sản xuất của thành viên giảm đáng kể, lợi nhuận cao hơn từ 4-5 triệu đồng/ha so với ngoài mô hình. Điều quan trọng hơn, nông dân dần thay đổi tư duy sản xuất, chủ động tham gia đề án. Đây là tiền đề quan trọng để HTX mở rộng diện tích trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp, hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh và xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Ông Quách Văn Út- thành viên HTX Phát Tài cho biết, ông tham gia Đề án từ vụ Hè Thu 2024 đến nay trên diện tích 2ha. Trước đó, theo tập quán cũ, nông dân hầu hết sạ dày với khoảng 20kg lúa giống/1 ngàn mét vuông. Nhưng khi tham gia mô hình, lượng lúa giống giảm chỉ còn 8kg/1 ngàn mét vuông, nên ban đầu nông dân cũng lo ngại năng suất giảm. Tuy nhiên, sau khi thu hoạch, không những năng suất tăng mà mô hình canh tác này còn có ưu điểm là do sạ thưa nên rất dễ chăm sóc, kiểm soát dịch bệnh, hạn chế chuột cắn phá. Đặc biệt, điều an tâm nhất là đầu ra lúa thương phẩm được thị trường ưa chuộng hơn nên giá bán cũng ổn định hơn trước. Nhờ vậy, gia đình ông có thu nhập tăng cao hơn khoảng 30% so với khi chưa tham gia HTX.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường- Lê Văn Dũng cho biết, từ 2 mô hình điểm quy mô 98,4ha tại 2 HTX Nông nghiệp Phát Tài và Phước Hảo vụ Hè Thu 2024, đến vụ Thu Đông 2025, toàn tỉnh có tổng diện tích trồng lúa trên 5,088 ngàn hecta tham gia đề án. Qua đánh giá sơ bộ kết quả, lúa sản xuất trong mô hình cho năng suất từ 6,4-6,8 tấn/ha, lợi nhuận cao hơn từ 4,3-5,6 triệu đồng/ha so với ngoài mô hình, nhờ chi phí sản xuất giảm. Điều quan trọng hơn theo tính toán của đơn vị chuyên môn, mô hình giảm lượng phát thải từ 20-22 %/vụ so với cách canh tác truyền thống.

Giám sát thông minh trên đồng ruộng

Hiện nay, phần lớn các hệ thống giám sát côn trùng, giám sát khí thải methane, quan trắc độ mặn… được sử dụng tại các đồng ruộng của tỉnh, do Công ty CP RYNAN Technologies Việt Nam (phường Long Đức) cung cấp.

Thông qua chiếc điện thoại thông minh đã được cài đặt ứng dụng chuyên dùng, nông dân không cần trực tiếp ra đồng vẫn có thể theo dõi quan trắc môi trường nước, chủ động phòng tránh xâm nhập mặn, điều tiết nước canh tác, quản lý thiết bị và giám sát sâu rầy trên đồng ruộng. Cách làm này giúp giảm chi phí, công lao động, nâng cao hiệu quả quản lý sản xuất.

Năm 2020, thông qua Dự án thích ứng biến đổi khí hậu vùng ĐBSCL tại Trà Vinh (Dự án AMD Trà Vinh), do Quỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD) tài trợ, nhiều vùng trồng lúa trọng điểm của tỉnh được lắp đặt hệ thống giám sát côn trùng thông minh; đến nay, toàn tỉnh có 26 hệ thống này.

Nông dân xã Tiểu Cần giám sát côn trùng trên đồng ruộng bằng điện thoại thông minh.

Ông Trịnh Trường Giang- Phó Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Tiểu Cần cho biết, trước đây, việc giám sát côn trùng chủ yếu dựa vào hệ thống bẫy đèn truyền thống, sử dụng ánh sáng thông thường khó thu hút côn trùng, nhất là vào mùa mưa. Việc ứng dụng hệ thống bẫy côn trùng thông minh kết hợp cảm biến sinh học giúp theo dõi mật độ côn trùng gây hại theo thời gian thực và cảnh báo sớm nguy cơ bùng phát dịch hại trên đồng ruộng. Nhờ đó, nông dân chủ động phòng trừ đúng thời điểm, đúng đối tượng, hạn chế phun thuốc BVTV, góp phần giảm chi phí sản xuất, giảm dư lượng hóa chất, bảo vệ môi trường sinh thái và hạn chế ô nhiễm nguồn nước kênh rạch.

Nông dân Thạch Rên, xã Tiểu Cần chia sẻ, từ khi có hệ thống giám sát côn trùng thông minh, ruộng lúa 0,5ha của gia đình ông giảm thiểu đáng kể việc sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất, nhưng vẫn bảo đảm năng suất, chất lượng. Việc giám sát côn trùng thông qua điện thoại thông minh giúp người trồng lúa dù không trực tiếp ra đồng vẫn có thể theo dõi được các loại dịch hại trên cây lúa để trị kịp thời, giảm thiểu rủi ro trong quá trình sản xuất.

Từ lĩnh vực trồng lúa, tư duy sản xuất dựa trên dữ liệu và công nghệ số đang được mở rộng sang các ngành hàng chủ lực khác của tỉnh, đặc biệt là cây dừa. Tại nhiều vùng trồng dừa tập trung, nông dân và HTX từng bước ứng dụng công nghệ trong quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát quy trình canh tác hữu cơ, hướng đến xây dựng chuỗi giá trị dừa bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

(Còn tiếp)

Bài, ảnh: THANH NGHI