Sáng ngày 19/8/2026, Quốc hội thảo luận ở Tổ về các nội dung: (1) Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất); (2) Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 (tích hợp 04 chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 Chương trình mục tiêu quốc gia);(3) Định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024; (4) Định hướng chính sách dự án sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023; (5)Định hướng chính sách sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản.
 |
| Đại biểu Trần Thị Thanh Lam, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phát biểu thảo luận Tổ 12, sáng ngày 19/8/2026. |
Tham gia Phát biểu tại phiên thảo luận ở Tổ 12 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Vĩnh Long, Điện Biên và Lạng Sơn), đại biểu Trần Thị Thanh Lam, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu Quốc hội đơn vị tỉnh Vĩnh Long quan tâm một số nội dung sau:
Thứ nhất, về chủ trương tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia.
Đại biểu thông tin, trong giai đoạn vừa qua, việc triển khai đồng thời nhiều Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) riêng lẻ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhưng cũng bộc lộ không ít bất cập như chồng chéo đối tượng, phân tán nguồn lực và gia tăng áp lực thủ tục hành chính cho chính quyền địa phương.
Trước yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, Chính phủ đã trình Quốc hội Tờ trình phê duyệt chủ trương đầu tư “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026–2030”; Chủ trương hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia trước đây (về văn hóa, y tế, giáo dục, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng dân tộc miền núi) thành một chương trình tổng thể duy nhất (bên cạnh Chương trình mục tiêu quốc gia về phòng, chống ma túy) nhận được sự đồng thuận cao từ đại biểu Quốc hội.
Sự tích hợp này không chỉ nâng cao hiệu quả phân bổ vốn đầu tư công mà còn tạo dư địa cho địa phương chủ động linh hoạt trong điều hành. Tuy nhiên, theo đại biểu thì yêu cầu cốt lõi đặt ra là việc hợp nhất phải tuân thủ nghiêm túc Kết luận số 172 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Tích hợp phải mang tính thực chất, tuyệt đối không làm thu hẹp phạm vi, giảm bớt đối tượng thụ hưởng, làm suy giảm mức độ hỗ trợ hay làm mất đi tính đặc thù chuyên ngành của từng lĩnh vực (văn hóa, y tế, giáo dục, giảm nghèo) đã được xác định ở các giai đoạn trước.
Thứ hai, bảo đảm nguồn lực tối thiểu và tính kế thừa các nghị quyết của quốc hội.
Theo đại biểu một trong những lo ngại lớn nhất khi tích hợp các chương trình là nguy cơ hòa tan hoặc giảm sút nguồn vốn đầu tư cho các lĩnh vực ưu tiên. Để giải quyết vấn đề này, đại biểu đề nghị dự thảo Nghị quyết của Quốc hội cần quy định rõ nguyên tắc quản lý nguồn lực vừa mang tính tổng thể, vừa bảo đảm cam kết khung tài chính tối thiểu.
Về bảo đảm nguồn lực kế thừa từ Nghị quyết 249/2025/QH15 về Chương trình mục tiêu quốc gia nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 2035: theo đại biểu thông tin tại Nghị quyết số 249/2025/QH trước đây, Quốc hội đã xác định tổng nguồn lực dành cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo khoảng 174.673 tỷ đồng, bao gồm ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và cam kết mức bảo đảm ngân sách tối thiểu từ phía Chính phủ.
Khi chuyển sang khung chương trình mới giai đoạn 2026– 2030, Nghị quyết mới hoặc phụ lục phân bổ vốn đi kèm phải thể hiện rõ phần nguồn lực kế thừa từ Nghị quyết 249. Đại biểu đề xuất trong trường hợp có sự điều chỉnh cơ cấu lại nguồn vốn so với trước, Chính phủ phải trình thuyết minh chi tiết, đánh giá tác động đầy đủ theo đúng thẩm quyền để không làm suy giảm mục tiêu phát triển giáo dục.
Về khung vốn tối thiểu cho lĩnh vực Y tế và Bảo hiểm y tế toàn dân: Tương tự, đối với lĩnh vực y tế, nguồn lực đã được xác định ở giai đoạn trước là 88.635 tỷ đồng từ nhiều nguồn (ngân sách trung ương, địa phương và xã hội hóa). Việc dự thảo Nghị quyết hiện tại chỉ quy định tổng nguồn lực chung và giao Chính phủ tự quyết định cơ cấu có thể dẫn đến rủi ro thu hẹp nguồn vốn thực tế cho y tế cơ sở. Quốc hội cần quy định rõ mức nguồn lực tối thiểu bố trí cho y tế ngay trong Tờ trình và Nghị quyết.
Bên cạnh đó, cần cập nhật chỉ tiêu quan trọng theo Quyết định số 1468 của Thủ tướng Chính phủ: phấn đấu đến năm 2030 đạt 100% người dân tham gia bảo hiểm y tế (BHYT). Hiện nay cả nước đã đạt tỷ lệ bao phủ 95,68% (hướng tới mốc 98%), việc đưa chỉ tiêu 100% BHYT toàn dân vào Nghị quyết Quốc hội sẽ tạo động lực pháp lý cho các địa phương tập trung thực hiện. Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định rõ nguồn lực tối thiểu trong Nghị quyết; bảo đảm không thu hẹp quyền lợi.
Thứ ba, hoàn thiện tiêu chí phân bổ và đánh giá tác động ngưỡng bổ sung ngân sách.
Về nguyên tắc phân bổ ngân sách nhà nước: đại biểu đề nghị giữ vững phương thức kết hợp giữa tiêu chí chung và tiêu chí đặc thù của từng lĩnh vực, gắn với chỉ tiêu của từng đối tượng thụ hưởng, mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản và tiêu chuẩn định mức chuyên ngành.
Phương thức này hoàn toàn phù hợp với Kết luận số 172 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đặc biệt, xuất hiện vấn đề kỹ thuật cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng: Dự thảo Nghị quyết đề xuất điều chỉnh ngưỡng ưu tiên phân bổ ngân sách cho các địa phương nhận bổ sung cân đối từ Trung ương từ 60% lên 70%.
Trong khi các chương trình trước đây áp dụng ngưỡng 60%, việc nâng lên 70% sẽ khiến các địa phương nhận bổ sung cân đối trong khoảng từ 60% đến dưới 70% bị ảnh hưởng lớn vì đây đều là các tỉnh còn nhiều khó khăn, có nhu cầu đầu tư lớn cho y tế, giáo dục và hạ tầng xã hội Chính phủ cần có báo cáo đánh giá tác động thực tế hiện trạng thay vì áp đặt quy định chung.
Thứ tư, rà soát chỉ tiêu cụ thể và chiều thiếu hụt nghèo đa chiều.
Để Nghị quyết mang tính khả thi cao, việc thiết kế mục tiêu cụ thể và nhiệm vụ trọng tâm đại biểu đề nghị cần xác định rõ chuẩn nghèo giai đoạn 2026–2030: Mục tiêu duy trì mức giảm tỷ lệ nghèo đa chiều từ 1% đến 1,5%/năm cần gắn chặt với chuẩn nghèo mới theo Quyết định ngày 30/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ quy định cho giai đoạn 2026–2030, làm căn cứ so sánh chính xác cho giai đoạn 2031–2035; Bổ sung giải pháp cải thiện 6 chiều thiếu hụt: Trong nhiệm vụ trọng tâm, tránh sử dụng các câu từ quá chung chung.
Cần ghi rõ nhiệm vụ “Tập trung cải thiện 6 chiều thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản” (về nhà ở, việc làm, thông tin, nước sạch, vệ sinh môi trường, y tế/giáo dục) nhằm thể hiện đúng bản chất của giảm nghèo đa chiều, bao trùm và bền vững; Bổ sung tiêu chí đầu ra: Tại khoản 8 Điều 1 về tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra, cần bổ sung riêng tiêu chí về “Giảm nghèo bền vững” bên cạnh các tiêu chí về văn hóa - xã hội; Sắp xếp lại cấu trúc Nghị quyết: Các chỉ tiêu trong dự thảo hiện còn rải rác, cần rà soát và nhóm lại theo từng lĩnh vực chuyên môn (như nhóm chỉ tiêu Nông thôn mới, nhóm Giảm nghèo, nhóm Y tế - Giáo dục - Văn hóa) để bảo đảm tính thống nhất và mạch lạc logic.
Thứ năm, phân cấp trách nhiệm và tăng cường thể chế giám sát hai cấp: Theo đại biểu, khâu tổ chức thực hiện và giám sát kiểm tra là yếu tố quyết định sự thành bại của chương trình. Khi phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương, hệ thống kiểm soát quyền lực và giám sát pháp lý phải được nâng lên tương ứng.
Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định rõ trách nhiệm giám sát tối cao của Quốc hội đối với toàn bộ Chương trình mục tiêu quốc gia. Thực tiễn giai đoạn vừa qua cho thấy, giám sát tối cao của Quốc hội đã tháo gỡ hiệu quả nhiều "điểm nghẽn" thể chế; không thể bỏ trống vai trò giám sát của Quốc hội trong dự thảo; Cần bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm giám sát của Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp (đặc biệt là cấp tỉnh và cấp xã).
Nghị quyết cần quy định định kỳ các cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp phải báo cáo HĐND về kết quả triển khai, nguồn lực phân bổ và các chính sách đặc thù địa phương sau khi được phân cấp. Điều này bảo đảm quyền lực đi liền với trách nhiệm giải trình tại cơ sở.
HỒNG YẾN
