Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu tăng cường liên kết giữa: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, nâng cao hiệu quả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo (ĐMST) quốc gia.
 |
| Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp với các bộ, cơ quan về phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy |
Sáng 14/10, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp với các bộ, cơ quan về phát triển hệ sinh thái ĐMST quốc gia.
Dự cuộc họp có Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh; Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi; Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng; Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Trần Anh Tiến; lãnh đạo các bộ, cơ quan, Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa…
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, thời gian qua, Việt Nam đã nỗ lực hoàn thiện thể chế, ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy ĐMST; hệ sinh thái ĐMST từng bước hình thành và phát huy hiệu quả.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc về cơ chế, chính sách, hoạt động của các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và ĐMST, cũng như khả năng huy động nguồn lực xã hội. Các tổ chức trung gian còn hạn chế, liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chưa hiệu quả trong việc tạo ra sản phẩm mới. Phó Thủ tướng đề nghị các đại biểu tập trung đánh giá những kết quả đạt được, làm rõ các điểm nghẽn, nguyên nhân và trách nhiệm; đồng thời đề xuất giải pháp tháo gỡ, thúc đẩy phát triển hệ sinh thái ĐMST quốc gia.
Hệ sinh thái ĐMST Việt Nam tăng 5 bậc trong 5 năm (2022-2026)
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), hệ sinh thái ĐMST quốc gia được đánh giá thông qua Chỉ số ĐMST toàn cầu (GII) do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và các đối tác công bố hằng năm.
Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh cho biết, theo GII 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 quốc gia, tăng 1 bậc so với năm 2025; đứng thứ 3 ASEAN.
Đáng chú ý, chỉ số đầu ra ĐMST của Việt Nam tăng 2 bậc, từ vị trí 37 lên 35. WIPO tiếp tục ghi nhận Việt Nam là một trong 7 quốc gia có thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất kể từ năm 2013, đồng thời thuộc nhóm 3 quốc gia có thành tích ĐMST vượt trội so với mức độ phát triển. Trong 16 năm liên tiếp, Việt Nam duy trì kết quả ĐMST cao hơn mức độ phát triển, cho thấy hiệu quả trong chuyển hóa nguồn lực đầu vào thành kết quả đầu ra.
Giai đoạn 2022-2026, thứ hạng GII của Việt Nam tăng 5 bậc, từ 48 lên 43. Trong đó, đầu vào ĐMST tăng 5 bậc, từ vị trí 59 lên 54, dù giảm 4 bậc so với năm 2025; đầu ra ĐMST cải thiện liên tục, từ vị trí 41 lên 35.
Về các trụ cột ĐMST, Việt Nam có thế mạnh về thương mại, quy mô thị trường, xuất khẩu công nghệ cao, hàng hóa sáng tạo và ứng dụng công nghệ số. Hạ tầng số, hạ tầng kinh tế và khả năng tiếp cận tín dụng cũng có những tiến bộ đáng ghi nhận. Đặc biệt, thứ hạng nhóm sản phẩm tri thức và công nghệ tăng từ 44 năm 2024 lên 39 năm 2025 và 35 năm 2026, phản ánh sự cải thiện trong tạo ra và khai thác các kết quả tri thức, công nghệ.
Tuy nhiên, hệ sinh thái ĐMST vẫn còn những hạn chế về chất lượng thể chế và hiệu quả thực thi chính sách; đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D); nguồn nhân lực chất lượng cao; đầu tư mạo hiểm; năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ và sáng tạo tri thức mới. Mặc dù liên kết giữa các chủ thể ĐMST được cải thiện, khả năng chuyển hóa tri thức, công nghệ từ bên ngoài thành năng lực nội sinh của doanh nghiệp vẫn là thách thức lớn.
Bên cạnh đó, dù có lợi thế về quy mô thị trường, độ mở thương mại và khả năng tiếp cận tín dụng, Việt Nam vẫn hạn chế trong huy động vốn đầu tư dài hạn cho doanh nghiệp ĐMST và doanh nghiệp tăng trưởng nhanh. Hạ tầng số, hạ tầng kinh tế có tiến bộ, song tính bền vững sinh thái và tỉ trọng năng lượng phát thải carbon thấp còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư.
Bộ KH&CN nhận định, thời gian tới cần tiếp tục phát huy những thế mạnh và kết quả đã đạt được, đồng thời tập trung khắc phục các điểm nghẽn về thể chế, giáo dục đại học, hạ tầng công nghệ thông tin, nguồn nhân lực có kiến thức trong doanh nghiệp và đầu tư cho R&D. Trọng tâm là nâng cao chất lượng đầu ra tri thức, công nghệ; thúc đẩy doanh nghiệp làm chủ công nghệ, chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao, qua đó nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ sinh thái ĐMST quốc gia.
 |
| Lãnh đạo các bộ, ngành phát biểu - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy |
Thúc đẩy liên kết 3 nhà: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp
Tại cuộc họp, các đại biểu báo cáo về trách nhiệm của bộ, ngành, cơ sở giáo dục đại học đối với các chỉ số ĐMST, đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy hợp tác giữa: Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng cho biết, Bộ được giao trách nhiệm đối với 12 chỉ số thành phần của GII, trong đó có 9 chỉ số thuộc trụ cột nguồn nhân lực và nghiên cứu. Tuy nhiên, một số chỉ số còn ở thứ hạng thấp, như giáo dục, giáo dục đại học, tỉ lệ sinh viên quốc tế nhập học…
Về hợp tác 3 nhà, các cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò nòng cốt trong hệ sinh thái ĐMST quốc gia, đóng góp khoảng 52% nhân lực khoa học, công nghệ và 85% công bố quốc tế của cả nước. Bộ đã xây dựng khoảng 13 mạng lưới khoa học, công nghệ với sự tham gia của khoảng 300 doanh nghiệp, song hợp tác chủ yếu tập trung vào đào tạo, việc tạo ra các sản phẩm khoa học, công nghệ còn hạn chế.
Thứ trưởng Phạm Quang Hưng đề xuất đổi mới căn bản cách thức tổ chức hợp tác "3 nhà", tăng cường kết nối theo nhu cầu thực tiễn. Hiện Bộ GD&ĐT phối hợp với một số trường đại học xây dựng nền tảng kết nối mạng lưới nhà khoa học Việt Nam trên thế giới theo hướng xã hội hóa, với sự đồng hành của các trường.
Đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu là nền tảng quan trọng của hệ sinh thái ĐMST. Bên cạnh đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao, cần chú trọng phát triển các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và chuyên gia quản trị về ĐMST, cải tiến.
Về liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu doanh nghiệp, đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn còn lớn. Năng lực phát triển công nghệ, sản phẩm và ngành nghề mới của nhà trường còn hạn chế; trong khi đó, một số doanh nghiệp chưa đủ khả năng xây dựng bài toán đặt hàng nghiên cứu. Vì vậy, hoạt động nghiên cứu tại các trường chưa phải lúc nào cũng đáp ứng đúng nhu cầu về công nghệ của doanh nghiệp.
 |
| Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh về yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo thực sự trở thành phương thức phát triển, động lực tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế - Ảnh: chinhphu.vn/Gia Huy |
Rà soát thể chế, phát triển đồng bộ hệ sinh thái ĐMST
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh về yêu cầu đưa ĐMST thực sự trở thành phương thức phát triển, động lực tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế, tạo ra năng suất, giá trị gia tăng, sản phẩm, ngành nghề và thị trường mới.
Theo Phó Thủ tướng, ĐMST phải góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, chất lượng dịch vụ công; giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ, giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Qua đó, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân.
Theo đó, trong thời gian tới, cần phát triển hệ sinh thái ĐMST quốc gia theo hướng đồng bộ, thực chất, hiệu quả; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thương mại hóa công nghệ và phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo làm khâu đột phá; lấy năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và kết quả đóng góp vào tăng trưởng kinh tế làm thước đo.
Trên cơ sở các nhiệm vụ được giao, Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát tổng thể, nhận diện đầy đủ những vướng mắc về thể chế, cơ chế, chính sách để đề xuất giải pháp tháo gỡ. Việc hoàn thiện thể chế phải tạo đột phá mạnh mẽ, hình thành môi trường thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ và ĐMST.
Phó Thủ tướng yêu cầu đánh giá tổng thể hệ thống ĐMST quốc gia, xác định rõ vai trò, chức năng và cơ chế liên kết giữa các chủ thể; đồng thời đề xuất định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Cùng với đó, phát triển mạng lưới trung tâm ĐMST và các tổ chức trung gian gắn với lợi thế của từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Quá trình triển khai không chạy theo số lượng mà phải chú trọng chất lượng, hiệu quả hoạt động và khả năng kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái.
Phó Thủ tướng cũng giao Bộ KH&CN phối hợp với các bộ, ngành tổ chức các cuộc làm việc giữa cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm tiếp tục nhận diện khó khăn, vướng mắc, đề xuất giải pháp thúc đẩy liên kết và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ sinh thái ĐMST.
Gắn nghiên cứu với doanh nghiệp, đẩy mạnh thương mại hóa công nghệ
Nhấn mạnh yêu cầu đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, Phó Thủ tướng đề nghị khẩn trương xây dựng, ban hành hướng dẫn để hình thành và đưa vào hoạt động hiệu quả các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và ĐMST. Các bộ, ngành, địa phương cần sớm hoàn thành việc thành lập, đồng thời phát huy hiệu quả hoạt động của các quỹ, tạo điều kiện huy động và sử dụng nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và ĐMST.
Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, lấy doanh nghiệp làm đối tác và gắn nhiệm vụ nghiên cứu với khả năng ứng dụng, thương mại hóa.
"Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, ít nhất 50% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp, tạo ra sản phẩm và kết quả đầu ra cụ thể", Phó Thủ tướng yêu cầu.
Cùng với đó, cần nghiên cứu cơ chế đặt hàng nghiên cứu, phát triển sản phẩm công nghệ; xây dựng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp ĐMST có tiềm năng tăng trưởng nhanh, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ. Chú trọng hình thành các doanh nghiệp có quy mô, đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; tăng cường thu hút chuyên gia, nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn công nghệ, trung tâm ĐMST quốc tế.
Đối với cơ chế thu hút nhân tài, chuyên gia, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất giải pháp phù hợp, góp phần bổ sung nguồn lực chất lượng cao cho hệ sinh thái ĐMST quốc gia.
Phó Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, gắn với doanh nghiệp, tăng cường liên kết 3 nhà (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp) ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa, nâng cao chất lượng khả năng ứng dụng.
Các bộ, ngành được giao chủ trì những chỉ số thành phần của Chỉ số ĐMST toàn cầu cần chủ động phối hợp, xác định rõ nhiệm vụ và giải pháp cải thiện từng chỉ số. Các địa phương tiếp tục triển khai hiệu quả các giải pháp nâng cao Chỉ số ĐMST cấp địa phương (PII), gắn kết quả đánh giá với yêu cầu nâng cao năng lực ĐMST và hiệu quả phát triển kinh tế-xã hội.
Theo Gia Huy/Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
