Để mỗi hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là một bài học

Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (HĐTN-HN) chỉ thực sự góp phần xây dựng trường học hạnh phúc khi được tổ chức đúng bản chất giáo dục, gắn với yêu cầu cần đạt và tạo cơ hội để học sinh suy nghĩ, hành động, vận dụng. Thực tiễn tại một số trường THPT cho thấy, những giờ học HĐTN-HN đang giúp học sinh hiểu mình, hiểu nghề và tìm thấy động lực học tập.

Khi được chủ động tham gia và hợp tác, học sinh Trường THPT Nguyễn Đáng có thêm hứng thú, tự tin trong học tập.

Không phải hoạt động “phụ”

Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, HĐTN-HN góp phần chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng, thái độ. Tuy nhiên, ranh giới giữa hoạt động giáo dục có mục tiêu với sinh hoạt mang tính phong trào đôi khi chưa được nhận diện đầy đủ. Nếu chỉ chú trọng không khí sôi nổi thì phần cốt lõi là học sinh học được gì và sẽ thay đổi ra sao dễ bị bỏ qua.

Trường THPT Vĩnh Long (phường Phước Hậu) xác định sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ và hoạt động giáo dục theo chủ đề đều phải nằm trong kế hoạch dạy học. Thầy Võ Tấn Phát- Hiệu trưởng nhà trường, nhấn mạnh: “Tất cả hình thức tổ chức của HĐTN-HN... đều là những tiết dạy học chính khóa, bắt buộc phải bám sát khung chương trình, tích hợp nội dung chủ đề và hướng tới việc thực hiện trọn vẹn yêu cầu cần đạt”.

Theo đó, tiết sinh hoạt lớp không còn chủ yếu dành cho kiểm điểm thi đua, cộng trừ điểm hay khiển trách học sinh. Thay vào đó là diễn đàn về lời nói, việc làm đẹp, trường học hạnh phúc; tọa đàm xây dựng tình bạn, phòng, chống bạo lực; sân khấu hóa tình huống ứng xử, quản lý cảm xúc. Khi được lắng nghe trong không gian an toàn về tâm lý, học sinh có thêm tự tin để trao đổi và tham gia các môn học khác. Ở quy mô lớn hơn, nhà trường tổ chức dự án “Doanh nghiệp nhí”, hội thi “Một ngày làm nghệ nhân”, tư vấn hướng nghiệp và hoạt động cộng đồng. Học sinh được lập dự án, tính chi phí, giao tiếp với khách hàng hoặc xây dựng hồ sơ nghề nghiệp. Những kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình, quản trị thời gian, tư duy phản biện có thể tiếp tục được vận dụng trong học tập bộ môn.

Năm học 2025-2026, Trường THPT Vĩnh Long ghi nhận 94,2% học sinh cảm thấy mỗi ngày đến trường vui, an toàn và được lắng nghe; tỷ lệ học sinh có kết quả học tập khá, tốt đạt 91,18%. Toàn bộ học sinh khối 12 hoàn thành bản cam kết mục tiêu và kế hoạch học tập nghề nghiệp. Kết quả cho thấy trải nghiệm góp phần tạo nền tâm lý, kỹ năng và mục tiêu để việc học hiệu quả hơn.

Để hoạt động trải nghiệm thật bổ ích

Tại Trường THPT Nguyễn Đáng (xã Càng Long) HĐTN-HN được xây dựng theo tiến trình: học sinh tham gia, trải nghiệm, chia sẻ, phản hồi và vận dụng. Các tổ chuyên môn tổ chức CLB toán học, văn học, ngoại ngữ, tin học; triển khai dự án trồng hoa xuân, rau thủy canh, trồng giá. Đoàn Thanh niên duy trì “Giờ chơi trải nghiệm” cùng hoạt động văn hóa, thể thao, khởi nghiệp.

Học sinh Trường THPT Vĩnh Long tham gia trình diễn thời trang tái chế và tuyên truyền bảo vệ môi trường trong hoạt động “Biển xanh không rác” tại bãi biển Mũi Nai.

Nhà trường đồng thời đưa học sinh đến gần môi trường nghề nghiệp và cơ sở đào tạo. Năm học qua, trường phối hợp tổ chức 5 hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, về nguồn ngoài nhà trường, thu hút 850 lượt cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh; mức hài lòng của học sinh sau các chuyến đi đạt trên 85%. Chương trình tư vấn tâm lý, hướng nghiệp cũng thu hút hàng trăm học sinh.

Nội dung được phân theo lứa tuổi: lớp 10, 11 nhận diện sở thích, năng lực và tìm hiểu nhóm nghề; lớp 12 tập trung lựa chọn ngành, cơ sở đào tạo và con đường sau THPT. Cô Lê Thị Quyên- Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Đáng, cho rằng: “Trải nghiệm chỉ có giá trị khi học sinh được làm, được suy ngẫm và được vận dụng”. Sau hoạt động, học sinh báo cáo, chia sẻ, viết bài thu hoạch hoặc tạo sản phẩm. Hiệu quả vì thế cần được nhìn qua sự thay đổi của các em. Khi học sinh có cơ hội quan sát môi trường đào tạo, tìm hiểu yêu cầu của ngành nghề và đối chiếu với năng lực bản thân, hướng nghiệp sẽ không dừng lại ở cung cấp thông tin tuyển sinh.

Trường THPT Lê Hoàng Chiếu (xã Bình Đại) cũng tạo cơ hội để học sinh rèn kỹ năng qua thể thao, hội trại, văn nghệ, hoạt động đền ơn đáp nghĩa và tư vấn hướng nghiệp. Kết quả, tỷ lệ học sinh đậu nguyện vọng 1 vào các trường ĐH đạt hơn 80%. Qua hoạt động gắn lý thuyết với thực tiễn, học sinh từng bước nhận diện năng lực, sở thích và hiểu hơn lựa chọn tương lai.

Để HĐTN-HN đi vào chiều sâu, mỗi hoạt động cần có mục tiêu, nhiệm vụ học tập, yêu cầu an toàn và cách đánh giá rõ ràng. Nhà trường định hướng; giáo viên tổ chức; gia đình và cộng đồng mở thêm không gian thực tiễn. Quan trọng hơn, học sinh phải thực sự là chủ thể. Khi mỗi hoạt động trải nghiệm để lại một kỹ năng, một nhận thức hoặc lựa chọn rõ hơn, những bài học bổ ích sẽ giúp các em ngày càng trưởng thành hơn.

Bài, ảnh: CAO HUYỀN