Từ năm học 2026-2027, trung học nghề (THN) được kỳ vọng mở thêm một hướng đi chính thức cho học sinh sau THCS, kết hợp kiến thức phổ thông theo định hướng nghề nghiệp với đào tạo (ĐT) kỹ năng nghề. Người học có cơ hội sớm tham gia thị trường lao động, được bảo đảm quyền học liên thông lên trình độ cao hơn.
Ông Nguyễn Thanh Tuấn- Phó Giám đốc Sở GD-ĐT trả lời phỏng vấn làm rõ những điểm mới của chương trình, điều kiện triển khai, yêu cầu bảo đảm chất lượng ĐT.
 |
| Ông Nguyễn Thanh Tuấn- Phó Giám đốc Sở GD-ĐT. |
* Thưa Phó Giám đốc Sở GD-ĐT! Xin ông cho biết tỉnh đã triển khai tuyển sinh THN từ năm học 2026-2027 như thế nào? Những cơ sở giáo dục (GD) nào được lựa chọn tham gia và chỉ tiêu tuyển sinh dự kiến bao nhiêu?
- Ông Nguyễn Thanh Tuấn- Phó Giám đốc Sở GD-ĐT: Đối với tỉnh, tuyển sinh THN đang triển khai tại một số cơ sở đủ điều kiện. Trường THN là cơ sở GD nghề nghiệp, tương đương cấp THPT về vị trí trong hệ thống GD quốc dân.
Việc triển khai phải gắn với chủ trương đổi mới, sắp xếp mạng lưới và phân luồng của tỉnh. Định hướng chung là mở rộng lựa chọn học tập sau THCS, gắn GD nghề nghiệp với nhu cầu nhân lực và phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh. Về cơ sở được tổ chức chương trình, Điều 7 Luật GD nghề nghiệp quy định rõ: Trường CĐ và trường trung cấp được thực hiện chương trình GD THN; trường THN thực hiện chương trình GD THN.
Đối với trung tâm GD nghề nghiệp, trung tâm GD nghề nghiệp- GD thường xuyên và trung tâm GD thường xuyên, luật chỉ quy định thực hiện chương trình sơ cấp và chương trình ĐT nghề khác. Việc lựa chọn cơ sở ở tỉnh phải dựa trên phương án sắp xếp đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và năng lực thực tế của từng đơn vị.
Một điều kiện pháp lý bắt buộc là cơ sở chỉ được tuyển sinh và tổ chức chương trình GD THN sau khi được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoạt động GD nghề nghiệp. Trước khi tuyển sinh, cơ sở còn phải đăng ký thông tin về chương trình ĐT vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Việc chuẩn bị phải đồng thời đáp ứng chuẩn cơ sở GD nghề nghiệp, chuẩn chương trình ĐT, yêu cầu về đội ngũ giáo viên và điều kiện bảo đảm chất lượng.
Về số lượng tuyển sinh, phải được hình thành trên cơ sở đơn vị đủ điều kiện, năng lực ĐT, ngành nghề được cấp phép và nhu cầu người học, thị trường lao động. Đến thời điểm hiện tại, chưa xác định được cơ sở tại tỉnh được tuyển sinh chương trình THN năm học 2026-2027 và số lượng tuyển sinh cụ thể.
* Như vậy, điểm khác biệt căn bản giữa THN với mô hình vừa học văn hóa, vừa học nghề hiện nay là gì? Và sau khi hoàn thành chương trình, học sinh được cấp văn bằng, chứng chỉ nào và có thể tiếp tục học lên những trình độ nào, thưa ông?
- Theo quy định hiện hành, chương trình GD THN là một chương trình tích hợp, gồm phần kiến thức chương trình THPT có định hướng nghề nghiệp và phần chuyên môn nghề. Đây không phải là việc học nguyên vẹn toàn bộ chương trình THPT song song với một chương trình trung cấp.
Thông tư số 55/2026/TT-BGDĐT ngày 30/6/2026 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT quy định khối lượng kiến thức chương trình THPT có định hướng nghề nghiệp chiếm từ 40-50%, phần chuyên môn nghề chiếm từ 50-60% tổng khối lượng học tập của chương trình. Trong phần chuyên môn nghề, tùy ngành, nghề, thời gian thực hành chiếm từ 55-70%.
Điểm khác biệt căn bản so với mô hình hiện nay là THN đã trở thành một chương trình GD độc lập về mặt pháp lý trong hệ thống GD nghề nghiệp. Đối với giai đoạn chuyển tiếp, luật vẫn cho phép cơ sở GD nghề nghiệp tuyển sinh trình độ trung cấp đối với người đã hoàn thành chương trình THCS đến hết ngày 31/12/2030.
Về văn bằng, người học học hết chương trình GD THN và đủ điều kiện thì được dự thi tốt nghiệp. Nếu đạt yêu cầu, người học được cấp bằng THN. Nếu không dự thi hoặc thi không đạt yêu cầu, người học được cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình. Bằng THN là một văn bằng riêng của hệ thống GD quốc dân, không đồng thời là bằng trung cấp và cũng không phải là bằng tốt nghiệp THPT.
Về học tiếp, Luật số 123/2025/QH15 quy định ĐT trình độ trung cấp, CĐ dành cho người đã tốt nghiệp THPT, THN hoặc tương đương trở lên; ĐT trình độ ĐH cũng dành cho người đã tốt nghiệp THPT, THN hoặc tương đương trở lên. Thông tư số 52/2026/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT đã quy định cơ chế liên thông giữa THN, trung cấp, CĐ và ĐH. Đối với tuyển sinh ĐH, người có bằng THN vẫn phải đáp ứng các điều kiện dự tuyển, ngưỡng đầu vào và phương thức xét tuyển theo quy chế hiện hành và quy định của cơ sở ĐT, không phải mặc nhiên được tuyển thẳng.
* Xin ông cho biết mô hình này được kỳ vọng giải quyết những hạn chế nào trong công tác phân luồng sau THCS? Khó khăn khi triển khai và ngành GD-ĐT sẽ làm gì để bảo đảm THN trở thành một lựa chọn có chất lượng, không phải “lối rẽ dành cho học sinh yếu”?
- Về mặt chính sách, THN tạo thêm một lộ trình chính thức cho người học sau THCS: vừa tiếp tục hoàn thiện học vấn phổ thông theo định hướng nghề nghiệp, vừa hình thành năng lực nghề, sau đó có thể tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học ở trình độ cao hơn. Điều này phù hợp với quy định mới về phân luồng trong GD, theo đó việc phân luồng phải dựa trên hướng nghiệp và tạo điều kiện để người học lựa chọn con đường tiếp theo phù hợp với năng lực, sở trường, năng khiếu, điều kiện cá nhân và nhu cầu xã hội.
Khó khăn lớn nhất theo yêu cầu của hệ thống quy định hiện hành là bảo đảm chất lượng đồng bộ của một chương trình tích hợp. Một cơ sở muốn triển khai phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về quản trị, đội ngũ, chương trình, giáo trình, cơ sở vật chất, xưởng và thiết bị thực hành, nguồn lực tài chính, quản trị số và dữ liệu; đồng thời phải tổ chức được việc thực hành, thực tập gắn với doanh nghiệp.
Để THN trở thành một lựa chọn có chất lượng, ngành GD cần thực hiện nhất quán các yêu cầu sau:
Chỉ tổ chức tuyển sinh khi cơ sở đúng loại hình, chương trình đã được cấp phép và điều kiện bảo đảm tổ chức ĐT đã được chuẩn bị đầy đủ.
Đánh giá cơ sở trên dữ liệu và minh chứng theo Thông tư số 38/2026/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, trong đó có nhóm điều kiện về quản trị, đội ngũ, chương trình, cơ sở vật chất và thiết bị, tài chính, quản trị số và dữ liệu.
Xây dựng chương trình theo chuẩn tại Thông tư số 55/2026/TT-BGDĐT, bảo đảm đúng tỷ trọng giữa phần kiến thức THPT có định hướng nghề nghiệp và phần chuyên môn nghề, đồng thời bảo đảm yêu cầu về thực hành.
Rà soát, bố trí và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên theo yêu cầu của Thông tư số 64/2026/TT-BGDĐT; đối với cơ sở công lập, phải ban hành quy định cụ thể về chế độ làm việc của giáo viên THN trước thời điểm tổ chức ĐT.
Lựa chọn ngành, nghề trên cơ sở nhu cầu nhân lực của tỉnh, nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, điều kiện thực hành và khả năng tổ chức ĐT của từng cơ sở.
Tổ chức hướng nghiệp cho học sinh từ THCS dựa trên năng lực, sở trường, sở thích, điều kiện cá nhân và định hướng nghề nghiệp. Không lấy học lực thấp làm tiêu chí mặc định để tư vấn học THN.
Công khai cho học sinh và cha mẹ học sinh thông tin về chương trình, văn bằng, điều kiện tốt nghiệp, cơ hội liên thông, điều kiện ĐT, ngành nghề và triển vọng việc làm để người học lựa chọn trên cơ sở đầy đủ thông tin.
Quan điểm cần xác định rõ là THN không phải “lối rẽ dành cho học sinh yếu”. Pháp luật xác định đây là một chương trình nhằm hoàn thiện học vấn phổ thông và hình thành năng lực nghề nghiệp, đồng thời bảo đảm cơ hội học tiếp.
* Xin cảm ơn Phó Giám đốc Sở GD-ĐT!
CAO HUYỀN (thực hiện)
