Trải qua bao thăng trầm lịch sử, chùa Cũ (chùa Sang Chrova, tọa lạc tại ấp Trà Sơn, xã Vĩnh Xuân) là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của đồng bào Khmer và là minh chứng sống động cho những hy sinh, đóng góp trong công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc qua hai cuộc kháng chiến.
Với danh hiệu di tích lịch sử cấp tỉnh, chùa Sang Chrova ngày nay đang nỗ lực lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử quý báu, bồi đắp lòng yêu nước và tăng cường sự gắn kết giữa các dân tộc.
 |
| Cổng vào chùa Cũ. |
Dấu tích trong những năm kháng chiến
Theo tư liệu lịch sử được lưu giữ tại chùa, chùa Cũ được xây dựng vào năm 1548 và trải qua 14 thời trụ trì. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, bên cạnh chức năng là cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, chùa còn là cơ sở cách mạng của xã Hựu Thành (nay là xã Vĩnh Xuân). Đây là cơ sở cách mạng vận động đồng bào tham gia kháng chiến, tổ chức hội họp, mít tinh và nuôi chứa lực lượng cách mạng qua nhiều thời kỳ, nhất là trong những giai đoạn khó khăn, ác liệt.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa là nơi chiến sĩ, cán bộ cách mạng bám trụ hoạt động và móc nối liên lạc với nhiều cơ sở. Khoảng năm 1945, chiến sĩ cách mạng hoạt động bí mât tại chùa được sư cả Thạch Ngọc Xinh che chở, nuôi giấu.
Cùng thời gian này có ông Thạch The là cơ sở nòng cốt, từng nuôi giấu rất nhiều cán bộ cách mạng người Kinh và người Khmer. Trong số đó, có ông Trần Vĩnh Miêng (Hai Miêng), Tỉnh ủy viên Cần Thơ. Khi địch tổ chức ruồng bố, ông Thạch The thường bảo con cháu tìm cách đưa ông Hai Miêng vào trong ngôi sala của chùa ẩn náu. Những lúc địch ruồng bố kéo dài nhiều ngày, sư cả chỉ đạo cho các vị sư dùng thang tre đưa ông Hai Miêng cùng cán bộ cách mạng lên ẩn nấp trên trần gác ngôi chính, đồng thời thay nhau đem thức ăn, nước uống và canh gác cẩn mật.
Khi thực dân Pháp có ý định lấy chùa làm đồn bót, ông Thạch The cùng ông Bùi Văn Giáp, Trần Vĩnh Miêng, Chín Thượng, thầy giáo Kính, Phạm Văn Nhân (Bảy Nhân) nhiều lần tổ chức hội họp tại nhà ông Thạch The để bàn biện pháp đấu, kiên quyết không để thực dân Pháp chiếm chùa làm đồn bót.
Qua các phong trào đấu tranh, chùa Cũ đã nhiều lần bị địch tàn phá do chúng nghi ngờ nơi đây là cơ sở nuôi chứa cán bộ cách mạng. Tháng 10/1974, khoảng 13 giờ, địch bắn pháo 105mm vào khu Trà. Hai quả pháo rơi ngay chùa Cũ làm chính điện bị hư hại hoàn toàn, một số phật tử bị thiệt mạng như: ông Thạch Kô, cô Mậu,…
Ghi nhận những đóng góp của chùa Cũ trong thời kỳ chiến tranh, ngày 19/10/2014, UBND tỉnh ban hành quyết định công nhận chùa Cũ là di tích lịch sử cấp tỉnh.
Nơi gắn kết cộng đồng
Bà Đặng Thị Bé Sáu - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vĩnh Xuân ghi nhận: Chùa Cũ là ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer có giá trị lịch sử, văn hóa và gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Khmer.
Ngôi chùa là niềm tự hào chung của đồng bào Khmer, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Vĩnh Xuân. Chùa đã góp phần làm nên trang sử vẻ vang thể hiện rõ sức mạnh đoàn kết giữa các dân tộc Kinh và Khmer trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù xâm lược. Vì vậy việc giữ gìn và phát huy giá trị chùa Cũ là việc làm rất cần thiết.
 |
| Đại đức Thạch Đom Ra và ông Võ Mu Ni trao đổi chuẩn bị cho buổi sinh hoạt cộng đồng tại chùa. |
Là một trong những ngôi chùa cổ của đồng bào Khmer trên địa bàn tỉnh, hiện nay chùa Cũ còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử văn hóa và là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer trên địa bàn. Ngoài các nghi lễ tôn giáo truyền thống, chùa Cũ còn là nơi tổ chức các lễ hội cộng đồng và là nơi thường được tổ chức, đoàn thể chọn làm điểm tổ chức phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến đồng bào Khmer.
Hiện nay, bổn đạo chùa có gần 500 hộ đồng bào Khmer thường xuyên tham gia hoạt động, lễ hội tại chùa, góp phần tăng cường sự gắn bó, đoàn kết giữa các dân tộc. Hàng năm chùa đều tổ chức các lớp Phật học, ngữ văn Khmer cho chư tăng, con em đồng bào Khmer. Trong dịp lễ hội truyền thống như Chôl Chnam Thmây, Sêne Đôlta, Ok Om Bok, chùa đều tổ chức nghi thức theo phong tục tập quán của đồng bào Khmer.
Ông Võ Mu Ni, phật tử bổn đạo chùa Cũ cho biết: Phật tử nơi đây rất quan tâm đến ngôi chùa, ngoài thực hiện nghi lễ truyền thống, hàng năm vào dịp nhập hạ của chư tăng trong 3 tháng, phật tử thay nhau làm cơm phiên dâng các vị chư tăng, thể hiện về phụng sự đạo của đồng bào phật tử Khmer. Hỗ trợ các vị chư tăng an cư kiết hạ học tập, góp phần bảo tồn tín ngưỡng văn hóa đồng bào Khmer và bảo vệ di tích ngôi chùa.
Chùa Cũ phát huy tốt phương châm “Tốt đời đẹp đạo” đồng hành cùng cấp ủy, chính quyền địa phương chăm lo cho hoàn cảnh khó khăn, tham gia xây dựng nhà ở hỗ trợ hộ khó khăn về nhà ở, chăm lo học sinh vượt khó hiếu học... Cụ thể, ở đầu năm học mới 2026-2027, chùa Cũ tặng 200 phần quà nhu yếu phẩm và tiền mặt 400 ngàn đồng.
Đại đức Thạch Đom Ra - Trụ trì chùa Cũ cho biết: Phát huy giá trị văn hóa, lịch sử trong quá khứ, trụ trì, ban quản trị luôn phối hợp với ban, ngành địa phương thực hiện tốt công tác tuyên truyền, làm những việc có lợi cho nhà chùa, cho công chúng, góp phần cùng với chính quyền địa phương xây dựng nông thôn mới, chăm lo hoàn cảnh khó khăn, đồng thời tuyên truyền, vận động chư tăng, phật tử không tin vào những lời xúi giục của kẻ xấu nhằm gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Bài, ảnh: SÂM BÁT
