Ngày hội Văn hóa (VH) di sản và Lễ hội Khinh khí cầu lần thứ I tại Cà Mau hội tụ những giá trị VH đặc sắc từ 3 miền Bắc, Trung, Nam. Công chúng hiểu thêm các loại hình nghệ thuật truyền thống và mở ra cách tiếp cận mới trong bảo tồn và phát huy di sản. Du khách trực tiếp thưởng thức, tương tác và trải nghiệm, từ đó cảm nhận sức sống của di sản trong đời sống đương đại.
 |
| Không gian giới thiệu Nghệ thuật Nhạc trống lớn của đồng bào Khmer ở Cà Mau. |
Muôn sắc di sản hội tụ
Tại phường Bạc Liêu, Ngày hội VH di sản mở ra một bức tranh VH đa sắc màu, nơi những giá trị truyền thống từ nhiều vùng miền cùng hội tụ. Trong không gian ấy, âm thanh và sắc màu VH nối tiếp nhau hiện diện qua bài đờn ca tài tử Nam Bộ ngọt ngào; tiếng trống dồn của múa rối nước; nét sâu lắng của ca trù; làn điệu then khi da diết, lúc rộn ràng và những câu quan họ Bắc Ninh đằm thắm, trữ tình.
Không gian làng quê Bắc Bộ được tái hiện sinh động qua nghệ thuật múa rối nước của phường múa rối nước dân gian Đào Thục- Hà Nội. Trên mặt nước sân khấu, những con rối uyển chuyển chuyển động, kể lại những câu chuyện mộc mạc về đời sống, lao động và sinh hoạt của người dân vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Tiếng trống cùng những làn điệu dân gian hòa quyện với động tác điều khiển rối khéo léo, tạo nên một không gian vừa thân thuộc, gần gũi, vừa rộn ràng, cuốn hút, đưa người xem trở về với hình ảnh cây đa, bến nước, sân đình và những sinh hoạt dân gian đậm đà bản sắc Việt.
Lần đầu tiên đến Cà Mau biểu diễn phục vụ người dân, ông Đặng Minh Hưng- Chủ nhiệm phường múa rối nước dân gian Đào Thục, chia sẻ, múa rối nước là loại hình nghệ thuật độc đáo của dân tộc Việt Nam. Việc đưa múa rối nước đến gần hơn với công chúng nhằm phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật và góp phần giới thiệu, quảng bá những giá trị VH truyền thống của dân tộc. Mỗi tiết mục là một câu chuyện nhỏ về cuộc sống, con người và phong tục, qua đó giúp người xem hiểu hơn về sức sống của nghệ thuật dân gian và thêm trân trọng những di sản được cha ông gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Giới thiệu Nghệ thuật Nhạc trống lớn tại ngày hội, chị Kim Thị Giang- diễn viên Đoàn nghệ thuật Khmer tỉnh Cà Mau, cho biết, Nghệ thuật Nhạc trống lớn (Plêng Skor thum) của đồng bào Khmer ở Cà Mau là một dàn nhạc dân gian được hình thành tại địa phương từ rất lâu đời. Nghệ thuật Nhạc trống lớn vừa là loại hình âm nhạc để phục vụ giải trí ngày lễ Tết, ma chay, cưới hỏi... vừa là giai điệu mang tính linh thiêng để giao tiếp với đấng thần linh theo tín ngưỡng dân gian của đồng bào Khmer ở phum sóc, chùa, miễu...
“Đồng bào Khmer Cà Mau luôn ra sức bảo tồn, gìn giữ và phát huy cho đến ngày hôm nay. Và chúng tôi càng tự hào hơn nữa khi Bộ Văn hóa-TT-DL ghi danh Nghệ thuật Nhạc trống lớn của đồng bào Khmer ở tỉnh Cà Mau vào Di sản VH phi vật thể quốc gia. Nhận thức được giá trị cao quý đó, chúng tôi là những hậu bối kế thừa, quyết tâm ra sức gìn giữ, bảo tồn và phát huy Nghệ thuật Nhạc trống lớn của tỉnh”- chị Kim Thị Giang nói.
Đưa di sản đến gần hơn với công chúng
Một trong những điểm nhấn tại không gian Ngày hội VH di sản là hình ảnh cây đờn kìm được tạo tác từ muối- biểu tượng độc đáo kết nối nghề muối với đời sống VH của người dân địa phương. Từ những hạt muối trắng tinh, một biểu tượng giàu tính nghệ thuật được dựng lên, vừa gợi nhắc sự nhọc nhằn của nghề làm muối, vừa tôn vinh giá trị VH được hình thành qua bao thế hệ diêm dân.
Không gian trưng bày đưa người xem đến gần hơn với nghề muối qua những hình ảnh, tư liệu giới thiệu quá trình hình thành và phát triển của nghề; những sản phẩm muối, sản phẩm chế biến từ muối cùng sản phẩm OCOP đặc trưng. Mỗi hiện vật, hình ảnh phản ánh quá trình lao động của diêm dân và kể câu chuyện về vùng đất, con người và những giá trị VH được bồi đắp từ nghề truyền thống.
Đặc biệt, hoạt động giao lưu, giới thiệu đời sống, phong tục và nét đẹp VH của diêm dân tạo nên không khí gần gũi, sinh động. Qua tham quan, tìm hiểu, người dân và du khách có cơ hội trực tiếp trải nghiệm, khám phá nghề làm muối, qua đó cảm nhận rõ hơn giá trị của một nghề truyền thống và thêm trân trọng những hạt muối được kết tinh từ nắng, gió và mồ hôi của người lao động.
Chị Phan Thị Ngọc Mai- thuyết minh viên Bảo tàng tỉnh Cà Mau, chia sẻ: “Tại không gian di sản VH phi vật thể nói về nghề làm muối giới thiệu những dấu ấn di sản và quá trình người dân giữ gìn cái hồn của nghề muối. Chúng ta thấy hạt muối không chỉ là gia vị nêm nếm hàng ngày nữa, mà nó còn làm ra những sản phẩm rất có giá trị và ý nghĩa.
Ví dụ như cây đờn kìm- biểu tượng VH nghệ thuật của tỉnh đã được cách điệu làm từ khoảng 50kg muối sấy khô. Cùng với đó là tranh được làm từ muối. Có thể nói rằng qua bàn tay và sự sáng tạo của con người, muối trở nên có giá trị hơn trong đời sống”.
Ông Lữ Quang Ngời- Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, cho biết, Ngày hội VH di sản và Lễ hội Khinh khí cầu để tôn vinh những giá trị VH, di sản; tạo cơ hội để Nhân dân và du khách cùng trải nghiệm, cùng cảm nhận vẻ đẹp của vùng đất và con người Cà Mau. Đó là đưa di sản ra khỏi không gian bảo tồn để đi vào đời sống. Đưa VH trở thành một phần hấp dẫn của sản phẩm du lịch, để mỗi giá trị VH luôn được gìn giữ và có thể tạo sinh kế, tạo việc làm, tạo thu nhập cho cộng đồng. Đây là cách để VH thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển; và phát triển du lịch, phát triển kinh tế sẽ tạo thêm điều kiện để bảo tồn, gìn giữ VH lâu dài.
Từ Bắc vào Nam, mỗi di sản mang một sắc màu, một câu chuyện riêng nhưng khi cùng hội tụ lại làm nên bức tranh VH Việt Nam đa dạng mà thống nhất, giàu bản sắc và sức sống. Giá trị lớn nhất mà ngày hội để lại là những khoảnh khắc đẹp, những trải nghiệm mới mẻ, và là sự kết nối giữa di sản với con người hôm nay. Khi người trẻ dừng chân lắng nghe một bản đờn ca tài tử, khi du khách hào hứng tìm hiểu một nghề truyền thống, khi giá trị cha ông để lại được kể bằng những cách gần gũi và sinh động hơn, di sản đã thực sự bước ra khỏi không gian lưu giữ để tiếp tục một hành trình mới trong đời sống đương đại.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
