Không gian mạng ngày nay không chỉ là hạ tầng công nghệ mà đã trở thành một môi trường văn hóa của xã hội, nơi con người giao tiếp, hình thành nhận thức, tiếp nhận giá trị và tạo dựng thị hiếu. Trong kỷ nguyên số, mỗi hành vi trên không gian mạng phản ánh ý thức cá nhân, góp phần định hình diện mạo văn hóa của cả cộng đồng.
 |
| Cần quan tâm giáo dục chính trị tư tưởng, truyền cảm hứng bởi những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam. Trong ảnh: Du khách tham quan, tìm hiểu tại Khu lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa. |
Ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số
Theo số liệu từ nền tảng DataReportal, tính đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng internet (hơn 84% dân số), 79 triệu tài khoản mạng xã hội (MXH), chiếm gần 78% dân số, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có tỷ lệ người dùng MXH cao hàng đầu khu vực châu Á- Thái Bình Dương.
Không gian mạng với tính chất mở và không biên giới đã trở thành nơi mỗi cá nhân có thể dễ dàng bày tỏ quan điểm, chia sẻ cảm xúc và tham gia vào các cuộc thảo luận xã hội. Tuy nhiên, cũng chính sự “mở” ấy, khi thiếu đi những chuẩn mực ứng xử cần thiết, lại khiến không ít người lạm dụng quyền tự do ngôn luận để công kích, chỉ trích, thậm chí là xúc phạm người khác.
“Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số” được Bộ Văn hóa-TT-DL ban hành theo Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL, có hiệu lực từ ngày 5/3/2026 là bước phát triển mới so với Bộ Quy tắc ứng xử trên MXH được ban hành năm 2021 nhằm định hình những chuẩn mực ứng xử phù hợp với yêu cầu của thời đại, qua đó gửi đi thông điệp rõ ràng về trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc xây dựng một không gian mạng văn minh, lành mạnh, nhân văn.
Theo đó, mỗi cá nhân cần tìm hiểu và tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam, quy tắc, tiêu chuẩn cộng đồng của các nền tảng số, MXH khi tham gia. Thận trọng khi tiếp nhận thông tin chưa được kiểm chứng; chia sẻ thông tin có nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy; khuyến khích chia sẻ, lan tỏa nội dung có giá trị văn hóa, giáo dục, nhân văn. Khi phát hiện tin giả, tin sai sự thật và nội dung vi phạm pháp luật, có trách nhiệm thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ, các nền tảng số hoặc cơ quan chức năng để xử lý và có cảnh báo kịp thời.
Khi tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số, cần thể hiện thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh, lịch sự. Tuân thủ, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ các sản phẩm số. Đặc biệt, Bộ quy tắc cũng đề cao vai trò của những người có ảnh hưởng, chủ các trang cộng đồng, nhóm cộng đồng, kênh nội dung khi tham gia hoạt động trên môi trường số.
Thực hiện song hành nhiệm vụ “vừa xây” và “vừa chống”
Phát biểu tại hội nghị tổng kết ngành văn hóa-TT-DL năm 2025, ông Lê Quang Tự Do- Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và Thông tin điện tử, cho biết, xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng không phải là lựa chọn, mà là nhiệm vụ chiến lược của toàn ngành văn hóa-TT-DL. Để làm được điều đó, chúng ta phải kiên trì thực hiện 2 nhiệm vụ song hành và bổ trợ cho nhau, vừa “xây” để lan tỏa những giá trị đúng, đẹp, vừa “chống” để ngăn chặn, loại bỏ những nội dung xấu, độc, vi phạm pháp luật.
 |
| Lớp giới thiệu và thực hành cơ bản ứng dụng AI trong thiết kế sản phẩm văn hóa đọc dành cho thiếu nhi. |
Trong đó, “xây” từ việc lan tỏa thông tin chính thống, tích cực, “lấy điều tử tế để hóa giải điều độc hại, lấy chuẩn mực để thu hẹp lệch chuẩn, lấy dòng chảy tích cực để cuốn trôi tiêu cực”.
Nếu “xây” giúp tạo ra dòng chảy thông tin tích cực, nuôi dưỡng chuẩn mực và bồi đắp sức “đề kháng” cho xã hội, thì “chống” chính là tuyến phòng thủ không thể thiếu để bảo vệ không gian mạng trước sự xâm nhập của nội dung độc hại. Phải triển khai một hệ thống phòng vệ chủ động- rà quét 24/7, phát hiện sớm, xử lý nhanh và phối hợp hiệu quả với các nền tảng số để loại bỏ triệt để tin giả, thông tin xấu độc, đảm bảo sự an toàn và ổn định của không gian mạng quốc gia.
Ông Nguyễn Trung Kiên- Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, cho biết, trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, yếu tố tác động đến đời sống xã hội ngày càng đa chiều, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, sự giao thoa văn hóa…, thì công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng phải đi trước một bước, đóng vai trò định hướng nhận thức, tạo nền tảng thống nhất trong toàn xã hội.
Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt chủ trương, đường lối, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước mà cần được “chuyển hóa” thành những thông điệp cụ thể, gắn với lợi ích thiết thực của từng nhóm đối tượng. Yêu cầu đặt ra là phải chủ động, kịp thời, chính xác trong thông tin; đồng thời nâng cao “sức đề kháng” của người dân trước các luận điệu sai trái.
Theo ông Lê Quang Tự Do, trong giai đoạn tới, mục tiêu quan trọng nhất là tạo dựng một không gian mạng nơi giá trị chân- thiện- mỹ trở thành dòng chảy chủ đạo, nơi người dân được tiếp cận thông tin đúng, được bảo vệ trước nội dung độc hại và được truyền cảm hứng bởi những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam. Khi môi trường mạng trở nên trong sạch, lành mạnh và nhân văn, đó cũng là lúc văn hóa số thực sự trở thành động lực phát triển của xã hội.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
