Sự phát triển của mạng xã hội (MXH) và các nền tảng số mở ra nhiều cơ hội kết nối, chia sẻ thông tin, quảng bá sản phẩm và lan tỏa những giá trị tích cực.
Để xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn, lành mạnh, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức trách nhiệm, trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng số và ứng xử có văn hóa trong từng hành động, lời nói trên không gian mạng.
 |
| Hoạt động livestream bán hàng đang ngày càng phổ biến. Trong ảnh: Livestream bán hoa kiểng ở Chợ Lách. |
Nâng cao ý thức, trách nhiệm khi tham gia không gian mạng
Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, MXH và kinh tế số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cách thức truyền thông, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường.
Đặc biệt, livestream ngày càng trở thành một phương thức phổ biến để giới thiệu sản phẩm, quảng bá hình ảnh và tiếp cận người tiêu dùng. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho người dân, hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất; đặc biệt tại các địa phương, trong việc đưa sản phẩm của mình đến với thị trường rộng lớn hơn.
Ông Nguyễn Chấn - Phó Cục trưởng Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, cùng với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao về kiến thức pháp luật, kỹ năng hoạt động trên môi trường số và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng.
Nhằm góp phần xây dựng cộng đồng mạng Việt Nam văn minh, lành mạnh, mỗi cá nhân cần được trang bị kiến thức, kỹ năng để tổ chức phiên livestream chuyên nghiệp, an toàn và đúng quy định pháp luật. Qua đó, bảo vệ bản thân trước những rủi ro pháp lý, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, có trách nhiệm.
Thời gian qua, nhiều trường hợp KOL, KOC nhưng thiếu kiến thức pháp lý và kỹ năng kiểm chứng thông tin, chưa hiểu đầy đủ quy định về quảng cáo dẫn đến vi phạm phải xử lý hình sự.
Từ thực tiễn đó, việc tăng cường phổ biến kiến thức pháp luật, bồi dưỡng nghiệp vụ livestream ngay tại các địa phương là một trong những nội dung trọng tâm cần được quan tâm. Đây là việc trang bị thêm một kỹ năng công nghệ, hướng tới hình thành cộng đồng những người sáng tạo nội dung và kinh doanh trên môi trường số có kiến thức, tuân thủ pháp luật và có trách nhiệm với xã hội.
Ông Nguyễn Chấn nêu ví dụ, ở Vĩnh Long, người dân vẫn giới thiệu đặc sản của mình với khách ghé chợ hoặc đến tận cơ sở sản xuất. Tuy nhiên, qua một buổi livestream, khách ở xa cũng có thể xem sản phẩm được làm ra thế nào, hỏi trực tiếp người làm và đặt mua ngay. Mỗi ngày, chúng ta hiện diện trong hai không gian.
Một là, đời sống thực, nơi chúng ta gặp gỡ, làm việc và mua bán trực tiếp. Hai là, không gian mạng, nơi ngày càng nhiều hoạt động ấy được đưa lên và tiếp tục diễn ra. Có thể hình dung đó là sự “ánh xạ” từ đời sống thực lên môi trường số. Khi hoạt động chuyển lên mạng, quy định pháp luật có liên quan cũng được áp dụng, dành riêng cho môi trường này.
Theo bà Đào Thị Tuyết Vân - Phó Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long, việc trang bị kiến thức pháp luật gắn với kỹ năng thực hành livestream là nền tảng để mỗi người cung cấp, chia sẻ thông tin có trách nhiệm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như của cộng đồng.
Đối với Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long, cập nhật kiến thức pháp luật là yêu cầu thường xuyên trong hoạt động nghề nghiệp. Đội ngũ viên chức, người làm báo cần hiểu đúng pháp luật để thực hiện tốt nhiệm vụ, đồng thời góp phần đưa chính sách, pháp luật đến với người dân bằng những nội dung chính xác, dễ hiểu và gần gũi.
Trang bị kỹ năng số, lan tỏa văn hóa tốt đẹp
Là sinh viên năm 3 ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành - Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật Vĩnh Long, em Võ Văn Huỳnh luôn ý thức việc xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường mạng.
Khi sử dụng MXH, Huỳnh chủ động tiếp cận, chia sẻ thông tin từ các nguồn chính thống, không đăng tải hoặc lan truyền những thông tin chưa được kiểm chứng, nội dung sai sự thật, xuyên tạc. Đồng thời, em chú trọng bình luận văn minh, tôn trọng và bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm của người khác. Là thành viên Đội Thanh niên xung kích, Huỳnh còn tích cực tham gia hoạt động truyền thông trên MXH; trong đó, có livestream tuyển thành viên, giới thiệu các chương trình dành cho tân sinh viên.
“Thông qua trang MXH của trường và của đội, em thường xuyên theo dõi, chia sẻ các infographic tuyên truyền, thông tin hoạt động Đoàn, Đội Thanh niên xung kích. Bên cạnh đó, các bạn sinh viên còn tích cực chụp ảnh, quay video trong trang phục áo đoàn, trang phục truyền thống và đăng tải những hình ảnh hoạt động tích cực của tuổi trẻ lên MXH. Ứng xử văn hóa trên không gian mạng không chỉ thể hiện qua lời nói, bình luận mà còn từ trách nhiệm đối với mỗi thông tin được đăng tải, chia sẻ, góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp của sinh viên trong thời đại số” - em Võ Văn Huỳnh chia sẻ.
Năm 2025, Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử đã xử phạt 5 trường hợp KOL và MC có những hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng, nguồn gốc, chất lượng hàng hóa, dịch vụ… Trong đó, có 2 trường hợp do tính chất, mức độ vi phạm nghiêm trọng đã bị cơ quan công an xử lý trách nhiệm hình sự.
Đối với nội dung quảng cáo được quy định tại Điều 19 của Luật Quảng cáo, quảng cáo phải bảo đảm tính trung thực, không gây hiểu nhầm. Trong trường hợp, sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có yêu cầu phải thể hiện ghi chú, khuyến cáo và cảnh báo thì phải thể hiện một cách rõ ràng, dễ tiếp cận bằng hình ảnh hoặc chữ viết. Khi livestream để quảng cáo thì phải đọc đầy đủ, rõ ràng với tốc độ âm thanh tương đương các nội dung khác.
Bà Bùi Thị Thúy Liễu - Phó Trưởng Phòng Thông tin điện tử - Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số, đưa ra khuyến nghị, khi tham gia MXH cần dùng tài khoản chính chủ, thông tin thật và định danh VNeID. Trẻ dưới 16 tuổi thì cần cha mẹ giám sát. Chỉ livestream trên nền tảng đã thông báo hoặc đã được cấp phép; cần đọc kỹ kịch bản trước khi bấm máy. Chủ động dừng live ngay nếu thấy có rủi ro sai lệch hoặc vi phạm bản quyền.
Một điều quan trọng là lưu trữ kịch bản, tin nhắn, email trao đổi và hợp đồng để làm căn cứ miễn trừ trách nhiệm khi có sự cố phát sinh. Phải minh bạch quảng cáo, nói đúng sự thật, không thổi phồng công dụng, tôn trọng tuyệt đối người tiêu dùng. Đồng thời, cập nhật liên tục quy định của pháp luật để thực hiện đúng.
Xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng không dừng lại ở việc tuân thủ pháp luật mà đòi hỏi ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân trong từng lời nói, hành động và thông tin chia sẻ. Khi mỗi người chủ động trang bị kiến thức, nâng cao kỹ năng số và ứng xử văn minh, không gian mạng sẽ trở thành môi trường kết nối an toàn, lành mạnh, góp phần lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
