Ứng phó xâm nhập mặn từ sớm, từ xa

12:06, 17/11/2026

Trước những dự báo về đợt El Nino diễn biến phức tạp trong mùa khô 2026-2027, tỉnh đang tập trung toàn lực triển khai các giải pháp ứng phó xâm nhập mặn tại khu vực có nguy cơ cao, với tinh thần “chủ động từ sớm, từ xa”, để bảo vệ nguồn nước sạch sinh hoạt và hàng ngàn hecta cây trồng giá trị cao.

Cống Vàm Định Bình, xã Chợ Lách thuộc hệ thống thủy lợi Bắc - Nam Bến Tre.
Cống Vàm Định Bình, xã Chợ Lách thuộc hệ thống thủy lợi Bắc - Nam Bến Tre.

Các địa phương chủ động từ sớm

Theo nhận định từ Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh, nguy cơ xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027 đến rất sớm và ăn sâu vào nội đồng. Nguyên nhân chủ yếu do dòng chảy thượng nguồn sông Mekong suy giảm nhanh từ tháng 10, kết hợp với các đợt triều cường, gió chướng mạnh và tác động gay gắt của hiện tượng El Nino. Hiện nay, chỉ số nhiệt độ mặt nước biển được dự báo có thể tăng lên mức kỷ lục.

Ngay từ cuối tháng 11/2026, ranh mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu từ 25-30km tính từ cửa biển. Đỉnh điểm xâm nhập mặn sẽ tập trung từ tháng 2-5/2027 với độ mặn diễn biến tương đương, thậm chí gay gắt hơn 2 mốc lịch sử 2015-2016 và 2019-2020.

Là vùng đất chuyên canh cây giống, hoa kiểng Tết và trái cây đặc sản lớn nhất cả nước, xã Chợ Lách đặt nhiệm vụ ứng phó hạn, mặn làm trọng tâm trên tinh thần chủ động từ sớm, từ xa. Theo ông Trần Hữu Nghị - Phó Chủ tịch UBND xã, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất có khả năng chịu tác động từ diễn biến xâm nhập mặn trên sông Hàm Luông, Chợ Lách và các tuyến kênh, rạch kết nối.

Đặc thù của Chợ Lách là các loại hoa kiểng và sầu riêng rất nhạy cảm với muối, chỉ cần độ mặn vượt mức 0,3‰ là đã gây thiệt hại nghiêm trọng, không thể lấy nước tưới. Địa phương đã xây dựng 3 kịch bản ứng phó chi tiết dựa trên cấp độ rủi ro thiên tai. Phòng Kinh tế chủ trì, phối hợp các ấp, Công ty TNHH MTV Khai thác Công trình Thủy lợi Bến Tre rà soát toàn bộ cống, đập, bờ bao, tuyến kênh, ao mương trữ nước, vị trí có nguy cơ rò rỉ hoặc đưa nước mặn vào nội đồng; xác định công trình cần sửa chữa ngay, công trình cần hỗ trợ từ tỉnh và phương án vận hành từng cụm.

Để chủ động nguồn nước phục vụ thị trường hoa kiểng tết Nguyên đán 2027, chính quyền và người dân xã Chợ Lách đã nỗ lực nạo vét khoảng 500ha hệ thống kênh mương nội đồng nhằm gia tăng khả năng trữ nước ngọt. Tuy nhiên, hệ thống đê bao hiện tại của địa phương chỉ có khả năng trữ nước phục vụ sản xuất trong khoảng 1 tuần. UBND xã Chợ Lách đã đề xuất tỉnh cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác cảnh báo mặn. Thay vì phương thức báo cáo độ mặn thủ công chậm một ngày như trước đây, việc phổ biến rộng rãi ứng dụng đo mặn tự động thời gian thực (như App Mekong) sẽ giúp người dân nắm bắt chính xác từng giờ triều kiệt để tranh thủ lấy nước ngọt trong khoảng thời gian ngắn 1-2 tiếng đồng hồ.

Ông Nguyễn Văn Nghĩa - Phó Chủ tịch UBND xã Tiên Thủy cho biết, qua rà soát thực tế, địa phương phát hiện điểm xung yếu tại khu vực sông Tiên Thủy đoạn gần cầu Cá Lóc. Tại đây, hệ thống sông rộng và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ dòng chảy mặn, vượt quá khả năng xử lý của nguồn lực xã. Địa phương đã kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ kinh phí khẩn cấp để đắp đập tạm sông Tiên Thủy khu vực cầu Cá Lóc. Công trình tạm này có ý nghĩa sinh tử trong việc bảo vệ hơn 300ha vườn cây ăn trái tại địa phương và khu vực lân cận. Về giải pháp lâu dài, Tiên Thủy mong muốn tỉnh sớm triển khai tuyến đê bao khép kín từ KCN An Hiệp đến giáp xã Tân Phú và kiên cố hóa cống thủy lợi tại cầu Cá Lóc theo đúng quy hoạch đã duyệt.

Giải pháp công trình

Tại cuộc họp về công tác ứng phó hạn, mặn khu vực Bến Tre cũ, đồng chí Châu Văn Hòa - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của công tác phòng, chống thiên tai đối với việc thực hiện chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định, nếu không lập trường ứng phó vững chắc “từ sớm, từ xa” thì thiên tai xâm nhập mặn sẽ gây ra những tổn thất vô cùng to lớn.

Theo ông Lê Quang Răng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan đã tham mưu UBND tỉnh ban hành kịch bản ứng phó hạn, mặn mùa khô 2026-2027. Toàn tỉnh hiện có hơn 9.700 công trình cống, trong đó 646 công trình thủy lợi đầu mối; hơn 10.000 tuyến kênh các loại; 683 tuyến bờ bao và 3 hồ chứa nước ngọt với tổng dung tích từ 30.000-811.000m³.

Hiện tỉnh đang đầu tư xây dựng 2 hồ chứa nước ngọt (hồ chứa nước ngọt Láng Thé với dung tích khoảng 10 triệu m³ thuộc khu vực tỉnh Trà Vinh cũ và hồ chứa Lạc Địa với dung tích thiết kế khoảng 2,3 triệu m³ thuộc khu vực tỉnh Bến Tre cũ), dự kiến 2 hồ chứa sẽ thi công hoàn thành vào cuối năm 2026 (hiện tại hồ chứa nước Lạc Địa cơ bản đảm bảo tích nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất của người dân).

Ngành nông nghiệp đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị vận hành thủy lợi rà soát hệ thống đê bao tại cả hai tiểu vùng Bắc và Nam Bến Tre, đồng thời đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình cống trọng điểm như Vàm Thơm, Vàm Nước Trong nhằm sớm khép kín hệ thống ngăn mặn.

Cũng theo ông Lê Văn Răng, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn phối hợp với các doanh nghiệp cấp nước vận hành 237 trạm cấp nước trên địa bàn, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng hệ thống lọc RO. Đáng chú ý, dự án tuyến ống chuyển nước chuyển tải cho khu vực Cù lao Minh kết nối các nhà máy nước đến nay đã hoàn thành khoảng 85% khối lượng hợp đồng, dự kiến sẽ đi vào vận hành ngay trong tháng 12/2026 để giải quyết dứt điểm cơn khát nước ngọt cho hàng ngàn hộ dân.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa giao nhiệm vụ cho ban quản lý dự án và các đơn vị cấp nước phải tập trung đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện tuyến ống chuyển nước vùng Cù lao Minh, xử lý dứt điểm điểm nghẽn kỹ thuật tại các tuyến ống nội đồng để đưa nước sạch đến tận hộ dân. Với quyết tâm chính trị cao nhất, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu toàn hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở phải phối hợp chặt chẽ, coi việc bảo vệ nguồn nước sạch sinh hoạt cho người dân và bảo vệ các vùng chuyên canh nông nghiệp trọng điểm là nhiệm vụ ưu tiên số một trong mùa khô 2026-2027.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với chính quyền các xã khu vực Bến Tre cũ, bám sát diễn biến thực tế để rà soát, bổ sung kịch bản ứng phó chi tiết cho từng cấp độ mặn. Tỉnh kiên quyết không để xảy ra tình trạng bị động, bất ngờ hay xử lý tình huống theo kiểu thụ động. Ngành nông nghiệp cùng các công ty khai thác công trình thủy lợi cần khẩn trương hoàn thiện phương án thiết kế sơ bộ và tổng mức đầu tư đập tạm trên sông Ba Lai, đồng thời rà soát tận dụng lại vật tư, nguyên liệu từ các đợt đắp đập tạm trước đây để tiết kiệm ngân sách và đẩy nhanh tiến độ thi công.

Bài, ảnh: CẨM TRÚC

Đường dây nóng: 0362811298.

Phóng sự ảnh