Tăng cường quản lý việc khai thác đất mặt ruộng trái phép

Thời gian gần đây, sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân, trên địa bàn một số xã xuất hiện tình trạng đất mặt ruộng bị lấy khỏi cánh đồng, vận chuyển và tập kết thành nhiều đống lớn, gây lo ngại về thất thoát tài nguyên và suy giảm chất lượng đất canh tác.

Trước thực trạng này, ngành chức năng và chính quyền địa phương đang khẩn trương vào cuộc kiểm tra, ngăn chặn và siết chặt quản lý, nhằm bảo vệ nguồn đất nông nghiệp và bảo đảm sản xuất bền vững.

Tình trạng di chuyển đất mặt ra khỏi đồng ruộng sau thu hoạch diễn ra phổ biến.

Nguy cơ thất thoát tài nguyên đất nông nghiệp

Ghi nhận tại ấp Phú An, xã Song Phú, một số đất mặt ruộng quy mô lớn xuất hiện ngay sát QL1 và đất được bồi cao. Bên trong cánh đồng, phương tiện cơ giới hoạt động, cào lớp đất mặt, vun thành đống rồi vận chuyển ra ngoài.

Không xa khu vực này, một điểm tập kết khác với quy mô tương tự đã tồn tại nhiều ngày, trong đó một lượng lớn đất được đóng bao. Người dân cho biết, ngay sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân, hoạt động cào đất, gom đất và đưa ra khỏi ruộng đã diễn ra và kéo dài nhiều ngày với khối lượng lớn.

Nhiều lượt xe cải tiến hoạt động liên tục, thậm chí cả vào ban đêm, để đưa số đất này ra tập kết ven quốc lộ. Không chỉ riêng xã Song Phú, tại một số địa phương khác trong tỉnh, tình trạng di chuyển đất mặt ra khỏi đồng ruộng sau thu hoạch cũng diễn ra phổ biến.

Một số người dân tại xã Tam Bình cũng cho hay, phương tiện cơ giới vào đồng cào lớp đất mặt, vun thành đống lớn rồi vận chuyển đi nơi khác. Chỉ trong khoảng một tuần, nhiều xe ben vận chuyển lượng đất lớn. Năm nay do thời gian bỏ đất kéo dài nên tình trạng khai thác đất mặt diễn ra nhiều hơn, thường xuyên hơn so với các năm trước.

Theo ông Trần Hải Phong- Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Cái Ngang, địa phương ghi nhận khoảng 27,5ha có hoạt động cải tạo đất, tuy nhiên cũng phát sinh trường hợp tự phát lấy đất ruộng đóng bao mang đi, đã được phát hiện và kịp thời chỉ đạo xử lý.

Theo ngành chức năng, việc khai thác, vận chuyển lớp đất mặt màu mỡ ra khỏi đồng ruộng khi chưa được cơ quan chức năng cho phép gây nguy cơ thiệt hại về việc sản xuất nhiều vụ lúa tiếp theo. Đây còn là hành vi vi phạm về quản lý đất đai hiện nay. Riêng quy định của Luật Địa chất và khoáng sản, hành vi khai thác trái phép bị phạt tiền, trường hợp nghiêm trọng còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ông Nguyễn Thanh Bình- Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh cho biết, việc khai thác lớp đất mặt sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng cây trồng. Đồng thời, theo quy định hiện hành, lớp đất này không được sử dụng cho mục đích phi nông nghiệp hoặc kinh doanh. Từ năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản yêu cầu địa phương tăng cường quản lý việc này, nhưng tình trạng vẫn tái diễn.

Cần kịp thời chấn chỉnh

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thực hiện kiểm tra việc hạ độ cao đất mặt ruộng trên địa bàn tỉnh, qua rà soát 182 hộ liên quan đến hoạt động lấy đất mặt ruộng (xới khô sau đó lấy một phần đất mặt, dùng máy san đều rồi phơi đất), với diện tích 112,1ha (xã Cái Ngang có 19 hộ với 22,2ha; xã Song Phú có 163 hộ với 89,9ha).

Lớp đất bị lấy đi phổ biến ở độ sâu từ 10-20cm. Hoạt động lấy đất mặt tại địa phương xuất phát từ thực trạng một số diện tích đất ruộng là vùng đất gò, sản xuất lúa kém hiệu quả do khó giữ nước và quản lý cỏ dại; nhu cầu tôn tạo đất vườn trồng cây ăn trái, san lấp ao, vườn tại địa phương.

Đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã nhận được báo cáo về quản lý hoạt động khai thác đất mặt ruộng trái phép của 25/124 xã, phường. Trong đó, có 2 xã xảy ra hoạt động khai thác đất mặt ruộng, 1 xã xảy ra 1 vụ vi phạm vận chuyển khoáng sản không rõ nguồn gốc.

Về giải pháp xử lý, đối với trường hợp đã thu gom đất mặt ruộng, thành đống lớn, UBND xã đã giao phòng kinh tế lập biên bản đình chỉ mọi hoạt động thu gom, vận chuyển đất mặt và xử lý theo quy định.

Cá nhân, tổ chức có dấu hiệu mua bán đất mặt, giao các ấp quản lý không cho di chuyển đất đi nơi khác, nếu phát hiện mua bán có phương tiện di chuyển báo cáo về phòng kinh tế, công an xã xử lý. Ngành chức năng tiếp tục theo dõi, kiên quyết làm rõ, xử lý nghiêm trách nhiệm của cá nhân nếu có biểu hiện buông lỏng quản lý, bao che khi phát hiện hành vi vi phạm.

Theo ông Lê Văn Dũng- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, sở đã có Công văn số 2524/SNN&MT-BVTV về việc kịp thời ngăn chặn và xử lý nghiêm việc khai thác đất mặt ruộng trái phép trên địa bàn tỉnh. Theo đó, đã đề nghị cấp xã tăng cường công tác quản lý đất mặt ruộng, nêu rõ thẩm quyền của cấp xã trong công tác này.

Để ngăn chặn và xử lý nghiêm việc khai thác đất mặt ruộng trên địa bàn tỉnh, địa phương đã triển khai tuyên truyền, phổ biến quy định của pháp luật về quản lý đất đai, địa chất và khoáng sản, môi trường và văn bản hướng dẫn thi hành bằng nhiều hình thức như: ban hành thông báo chấn chỉnh hoạt động khai thác đất mặt (lớp mặt của đất ruộng), lồng ghép qua cuộc họp dân, sinh hoạt tổ; tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh từ xã đến ấp và trong đoàn viên, hội viên đến hộ dân. Đồng thời, thiết lập mạng lưới giám sát, theo dõi sát khu vực đất trồng lúa trọng điểm, khu vực có phương tiện cơ giới (máy cuốc, xe ben) hoạt động để kịp thời ngăn chặn hoạt động trái phép trong lĩnh vực đất đai.

Tăng cường lực lượng công an xã tổ chức tuần tra đột xuất vào khung giờ cao điểm (sáng sớm, buổi trưa và ban đêm) tại khu vực nội đồng xa khu dân cư để kịp thời phát hiện hành vi khai thác đất mặt trái phép. Qua đó, đã góp phần nâng cao nhận thức của người dân trong việc quản lý đất mặt ruộng. Tình hình trên địa bàn xã, phường đã ổn định, không phát sinh thêm hoạt động vi phạm liên quan đến khai thác đất mặt ruộng.

Theo ngành chức năng, tại những khu vực đã bị lấy lớp đất mặt, cây lúa dễ đổ ngã do nền đất yếu, chi phí sản xuất tăng do phải bổ sung nhiều phân bón. Ngành chức năng khuyến cáo người dân không tự ý khai thác đất mặt, bởi việc này sẽ làm suy giảm độ phì nhiêu, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lúa.

Trước thực trạng trên, việc tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm hành vi khai thác, vận chuyển đất mặt ruộng trái phép là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo vệ tầng đất mặt- nguồn tài nguyên quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp. Chỉ khi có sự vào cuộc quyết liệt từ chính quyền địa phương và sự đồng thuận của người dân, công tác quản lý đất đai mới được thực hiện hiệu quả, góp phần bảo đảm sản xuất bền vững, lâu dài.

Bài, ảnh: NGUYÊN KHANG