Năm 2025, Nghị quyết số 202 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh mang ý nghĩa lịch sử, hướng tới tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển vùng. Tại ĐBSCL, từ 13 tỉnh, thành, sau sáp nhập còn 5 tỉnh, thành, đồng thời mở rộng không gian phát triển hướng biển.
Việc nhiều tỉnh ĐBSCL trước đây nằm sâu trong nội đồng, nay đều có hướng tiếp cận ra biển là một thay đổi mang tính chiến lược. TS Trần Hữu Hiệp, chuyên gia kinh tế vùng ĐBSCL cho rằng, đây là thời điểm quan trọng để toàn vùng, trong đó có tỉnh Vĩnh Long mới, chuyển từ tư duy “phát triển nội đồng” sang “tư duy sông- biển”.
 |
| ĐBSCL kỳ vọng trở thành điểm trung chuyển quan trọng trong chuỗi logistics liên vùng và quốc tế. Ảnh: LÝ AN |
Nối từ sông ra biển
Tháng 8/2025, tuyến đường bộ cao tốc Cà Mau- Đất Mũi, tuyến giao thông ra đảo Hòn Khoai và Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai chính thức khởi công, được Trung ương giao Bộ Quốc phòng làm chủ đầu tư.
Tuyến đường bộ cao tốc Cà Mau- Đất Mũi sẽ kết nối thông suốt đường bộ cao tốc từ Cao Bằng- Lạng Sơn đến Đất Mũi Cà Mau, vùng đất địa đầu cực Nam của Tổ quốc. Tuyến giao thông ra đảo Hòn Khoai dài 18,22km kết nối với Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai, được thiết kế theo phương án cầu vượt biển, tải trọng đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa bằng container. Đây là đòn bẩy để phát triển cụm đảo Hòn Khoai mạnh về kinh tế, vững về quốc phòng, an ninh, định hướng phát triển trở thành “lục địa cực Nam” của đất nước.
 |
Ở giữa các sông chính của dòng Cửu Long, từ TP Cần Thơ, các tuyến QL1A, QL60, tuyến cao tốc Cần Thơ- Sóc Trăng, đường ven biển phía Nam (đang được đề xuất kéo dài đến Bạc Liêu- Cà Mau) sẽ hình thành các trục vận tải lớn.
Đặc biệt, tuyến cao tốc nối Cần Thơ với cảng Trần Đề đảm bảo luồng hàng hóa xuất nhập khẩu từ khắp vùng ĐBSCL đi thẳng ra biển mà không cần qua trung gian TP Hồ Chí Minh. Trong khi đó, với 2 cửa biển lớn là Cung Hầu và Định An, cùng hệ thống sông ngòi chằng chịt, đặc biệt kênh đào Quan Chánh Bố- tuyến đi tắt từ Biển Đông vào sông Hậu cho tàu trọng tải 20 ngàn DWT- khai thác từ năm 2017, giúp rút ngắn hành trình vận chuyển, giảm chi phí logistics và tăng năng lực xuất nhập khẩu hàng hóa.
Tỉnh Vĩnh Long còn có cụm cảng tổng hợp Định An đang được xây dựng, có khả năng tiếp nhận tàu từ 30-50 ngàn tấn (và có thể mở rộng đến 160 ngàn tấn), công suất hoạt động 4 triệu tấn hàng hóa mỗi năm… kỳ vọng trở thành điểm trung chuyển quan trọng trong chuỗi logistics liên vùng và quốc tế.
Xác định phát triển kinh tế biển và năng lượng tái tạo, tỉnh tập trung kêu gọi đầu tư xây dựng nhà máy chế biến, bảo quản thủy, hải sản, chế biến thức ăn thủy sản và các dự án nuôi tôm nước lợ công nghệ cao, nuôi tôm sinh thái xuất khẩu quy mô lớn.
Hiện tỉnh có tổng công suất nguồn điện đang vận hành thương mại đạt 5.414MW, bao gồm: 4 nhà máy nhiệt điện với tổng công suất 4.498MW, 13 nhà máy điện gió tổng công suất 572,1MW, 2 nhà máy điện mặt trời tập trung công suất 189MW, hệ thống điện mặt trời mái nhà tổng công suất 154,9MW. Mỗi năm, tỉnh đóng góp khoảng 30 tỷ kWh vào lưới điện quốc gia, tạo ra giá trị tương đương khoảng 25 ngàn tỷ đồng, trong đó nguồn điện năng lượng tái tạo khoảng 5 ngàn tỷ đồng.
Theo quy hoạch phát triển năng lượng tái tạo quốc gia đến năm 2035, khu vực ĐBSCL có thể khai thác hơn 68,6 ngàn MW điện gió trên đất liền và hơn 31,5 ngàn MW điện mặt trời. Tỉnh Bạc Liêu (cũ) đang duy trì hoạt động ổn định 8 nhà máy điện gió, tổng công suất 469,2MW; Cà Mau (cũ) có 6 dự án tổng công suất 225MW…
Với lợi thế sau sáp nhập, không gian phát triển được mở rộng, mạng lưới giao thông liên kết vùng trở nên thông suốt, tạo điều kiện để các địa phương phối hợp quy hoạch hạ tầng, logistics, đô thị ven biển và chuỗi giá trị kinh tế biển theo tầm nhìn dài hạn.
Động lực tăng trưởng mới
ĐBSCL đang đứng trước cơ hội tái định vị chiến lược phát triển trong không gian rộng mở hơn với biển và kinh tế biển. Theo TS Trần Hữu Hiệp, không gian biển không còn là lợi thế riêng của các tỉnh ven biển truyền thống, mà trở thành “mặt tiền phát triển mới” của cả vùng.
Chiếm hơn 22% tổng chiều dài bờ biển cả nước và có trên 360 ngàn km2 vùng đặc quyền kinh tế nằm liền kề, tạo thế mạnh về phát triển kinh tế biển cho khu vực ĐBSCL. Không chỉ lợi thế về sản xuất nông sản, cây ăn trái, sau sáp nhập, vùng ĐBSCL còn có đường bờ biển dài gần 700km. Sau sáp nhập, tỉnh Cà Mau dẫn đầu cả nước về diện tích nuôi tôm với 280 ngàn hecta, kỳ vọng trở thành trung tâm nuôi và chế biến tôm lớn nhất nước.
Việc sáp nhập 2 tỉnh Kiên Giang và An Giang thành tỉnh An Giang mới có rất nhiều tiềm năng, lợi thế bứt phá. Tỉnh định hướng chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế theo mô hình tăng trưởng mới: “đồng bằng- rừng- biển” và “biên giới- nội địa”, lấy đặc khu Phú Quốc làm cực tăng trưởng đột phá.
Chú trọng đầu tư các trục giao thông kết nối vùng đầu nguồn với biển đảo, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Cà Mau và các tuyến hàng hải quốc tế. Tương tự, tỉnh Đồng Tháp mới hợp nhất 2 tỉnh Tiền Giang và Đồng Tháp, mở ra không gian phát triển mới trải dài từ đầu nguồn sông Tiền đến Biển Đông. Đây là điều kiện để tỉnh phát huy tối đa thế mạnh trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp chế biến, kinh tế biển, logistics và du lịch.
 |
| Phát triển “từ sông ra biển” sẽ giúp ĐBSCL khai thác hiệu quả các vùng sinh thái đặc thù, tạo ra động lực tăng trưởng mới. Ảnh: TRUNG HIẾU |
Trung tâm của vùng là TP Cần Thơ sau khi sáp nhập thêm Hậu Giang và Sóc Trăng, kiến tạo nên một tầm vóc mới cho “thủ phủ” miền Tây này. TP Cần Thơ đang hoàn thiện điều chỉnh Quy hoạch Thành phố giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 nhằm thích ứng yêu cầu phát triển mới.
Cần Thơ sở hữu hơn 72km đường bờ biển, trong đó, Dự án Cảng biển nước sâu Trần Đề trở thành tâm điểm của mọi chiến lược phát triển kinh tế biển của thành phố. Cảng Trần Đề được quy hoạch với quy mô hiện đại, có khả năng đón tàu tổng hợp, container trọng tải tới 100 ngàn DWT và tàu hàng rời lên tới 160 ngàn DWT. Đây sẽ là một trong những cảng nước sâu quan trọng nhất khu vực phía Nam, không chỉ chia sẻ áp lực với cụm cảng TP Hồ Chí Minh, Cái Mép- Thị Vải, mà còn trực tiếp phục vụ xuất khẩu nông sản, thủy sản của toàn vùng ĐBSCL ra thế giới.
Dù có nhiều cơ hội, TS Trần Hữu Hiệp cho rằng, ĐBSCL vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là tư duy phát triển chưa theo kịp không gian mới sau sáp nhập.
Nếu vẫn giữ cách làm cũ, phát triển theo địa giới hành chính nhỏ lẻ, rất khó tạo ra đột phá. Một thách thức khác là hạ tầng chiến lược, nhất là hạ tầng giao thông hướng biển, cảng nước sâu, logistics và năng lượng, còn thiếu và chưa đồng bộ. Trong khi đó, nguồn nhân lực và năng lực quản trị để phát triển các ngành kinh tế mới như kinh tế biển, kinh tế xanh vẫn còn hạn chế.
“ĐBSCL cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quy hoạch và điều hành phát triển vùng, lấy hiệu quả dài hạn và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu làm trọng tâm. Đồng thời, Nhà nước cần có thêm các cơ chế, chính sách đặc thù để thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các dự án xanh, bền vững, tạo liên kết vùng thay vì phát triển dàn trải”- TS Trần Hữu Hiệp nhận định.
Để biến tiềm năng biển thành động lực tăng trưởng, điều quan trọng là phải tổ chức lại không gian phát triển vùng theo hướng mở ra biển. Trọng tâm trước hết là đầu tư hạ tầng kết nối từ vùng nội địa ra các cửa biển, cảng biển, khu kinh tế ven biển. Đồng thời phát triển mạnh logistics biển- sông nhằm giảm chi phí vận tải, nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản và hàng hóa ĐBSCL.
TS Trần Hữu Hiệp cũng cho rằng, kinh tế biển cần được nhìn nhận theo nghĩa rộng, không chỉ là khai thác thủy sản, mà bao gồm công nghiệp chế biến sâu, dịch vụ hậu cần nghề cá, du lịch biển- sinh thái và đặc biệt là năng lượng tái tạo, phát triển các cụm năng lượng gió ven bờ và ngoài khơi mà ĐBSCL đang sở hữu nhiều tiềm năng. Khi các ngành này được liên kết trong một chuỗi giá trị thống nhất, biển sẽ thực sự trở thành trụ cột tăng trưởng mới của vùng.
Mở không gian phát triển từ sông ra biển
Việc sáp nhập 3 tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh và Bến Tre đã hình thành một thực thể đơn vị hành chính mới đặc biệt trong lòng vùng ĐBSCL. PGS.TS Nguyễn Ngọc Vinh- ĐH Kinh tế TP Hồ Chí Minh cho rằng: “Vĩnh Long mới không chỉ mang trong mình dấu ấn của một trung tâm địa lý đặc biệt, mà còn được định vị như một điểm giao thoa của các trục kinh tế, văn hóa và giao thông của cả vùng”.
Sự hiện diện của sông Tiền, sông Hậu cùng hệ thống nhánh sông phụ cổ như Cổ Chiên, Hàm Luông, Măng Thít… cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của tỉnh trong việc liên kết giao thông đường thủy và tương tác kinh tế trong vùng.
Cùng với đường bờ biển dài hơn 130km, có các cửa sông quan trọng như: Định An, Cung Hầu. TS Trần Hữu Hiệp nhận định, đây là cơ hội hiếm có để tái định vị vai trò phát triển. Qua đó, tạo ra không gian phát triển mới, khai thác lợi thế tự nhiên và kết nối nội vùng, tạo đà tăng trưởng đột phá cho cả ĐBSCL.
 |
| Hệ thống giao thông đường thủy giữ vai trò huyết mạch trong phát triển kinh tế- xã hội của vùng ĐBSCL. Ảnh: LÝ AN |
Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, đã xác định 4 trụ cột phát triển gồm: Kinh tế biển và năng lượng tái tạo; nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao; hạ tầng kết nối và dịch vụ logistics; di sản văn hóa và nguồn nhân lực.
Tỉnh hội tụ đầy đủ các yếu tố và quyết tâm để trở thành trung tâm kinh tế, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo và dịch vụ biển của toàn vùng, giữ vai trò cầu nối giữa các tiểu vùng nội địa với không gian biển và chuỗi cung ứng quốc tế.
Đồng thời, là tiền đề để phát triển vùng kinh tế sinh thái đô thị ven sông, ven biển đặc thù, thích ứng với biến đổi khí hậu, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa đa dân tộc góp cùng xu thế chuyển đổi mô hình tăng trưởng bền vững trong khu vực và cả nước, bước vào kỷ nguyên mới- kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
LÝ AN
