Quan tâm chăm sóc, bảo vệ trẻ em an toàn trong kỷ nguyên số

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng và chăm sóc sức khỏe tâm thần là những điểm nhấn đặc biệt của Tháng hành động Vì trẻ em năm 2026. Với chủ đề “Trẻ em hạnh phúc, an toàn, vững bước trong kỷ nguyên số”, thông điệp năm nay bảo đảm các quyền cơ bản và tập trung bảo vệ trẻ em trước nguy cơ của thế giới ảo, chú trọng chăm sóc tinh thần và kiến tạo môi trường sống lành mạnh để trẻ em phát triển toàn diện.

Trẻ em cần có nhiều sân chơi vận động để phát triển hài hòa.

Khơi mở tiềm năng tri thức từ thế giới số

Xu thế chuyển đổi số toàn diện, không gian mạng đã trở thành môi trường học tập, kết nối không thể tách rời đối với thế hệ trẻ. Công nghệ nếu được định hướng đúng đắn sẽ trở thành công cụ đắc lực giúp trẻ em, kể cả những trẻ em yếu thế, vượt qua nghịch cảnh để phát triển năng lực cá nhân.

Điển hình như câu chuyện đầy nghị lực của em Nguyễn Hoàng Xuân Mai (16 tuổi, phường Thanh Đức). Dù chịu thiệt thòi từ nhỏ khi không thể nghe và cảm nhận âm thanh cuộc sống, Xuân Mai đã nỗ lực vươn lên nhờ ý chí và sự hỗ trợ tích cực của công nghệ. Tự mày mò học vẽ kỹ thuật số (digital art) trên máy tính bảng từ năm 5 tuổi, đến nay, Xuân Mai đã trở thành một “họa sĩ số” được cộng đồng mạng biết đến rộng rãi. Kênh TikTok Mai Nguyễn Channel của em đã thu hút hơn 1,9 triệu lượt thích, cùng trang mạng xã hội với hơn 160 ngàn người theo dõi.

Mỗi tác phẩm của Mai thể hiện kỹ thuật tốt, kết nối em với xã hội, mở ra ước mơ tự lập. “Mai rất thích vẽ, Mai đã vẽ thật nhiều tranh và có thể kiếm tiền từ việc bán tranh”- Mai mỉm cười, sẻ chia bằng ngôn ngữ ký hiệu của bàn tay.

Anh Nguyễn Chí Dũng (ba của Xuân Mai) tự hào tâm sự: “Vợ chồng tôi phát hiện con có khiếu và đam mê vẽ từ khi mới 3-4 tuổi nên luôn đồng hành, tiếp thêm động lực cho con. Dù thiệt thòi vì khiếm thính, Mai lại rất say mê, nghiêm túc với hội họa từ nhỏ. Nhìn con hạnh phúc, kết nối được với cộng đồng, chúng tôi biết công nghệ đã thực sự thay đổi cuộc đời con”.

Công nghệ số là phương thức hỗ trợ tự học đắc lực của số đông học sinh thông qua việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Mỗi tối, góc học tập của em Nguyễn Hoàng Duy (học sinh lớp 7, Trường THCS Lê Quý Đôn, phường Long Châu) lại rộn ràng tiếng trò chuyện bằng tiếng Anh.

Duy chia sẻ, việc đối thoại hàng ngày với phần mềm AI đóng vai trò như một gia sư trực tuyến, giúp em sửa lỗi phát âm tiếng Anh nhanh chóng, nâng cao sự tự tin. Em Lê Nhật Hân (lớp 9, Trường THCS Nguyễn Việt Hùng, xã Trung Thành) cho biết: “Công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách tri thức, thúc đẩy tinh thần tự học của học sinh, miễn là mình biết chọn lọc thông tin đúng đắn”.

Trang bị kỹ năng số để bảo vệ trẻ em

Bên cạnh những mặt tích cực, việc bùng nổ công nghệ cũng đặt ra nhiều thách thức lớn trong công tác quản lý và bảo vệ trẻ em. Số liệu thực tế cho thấy, ngoài giờ học, trẻ em hiện nay dành trung bình từ 5-7 giờ/ngày cho mạng xã hội. Việc sử dụng điện thoại thông minh, máy tính bảng quá mức dễ dẫn đến hội chứng nghiện mạng xã hội và trò chơi trực tuyến.

Dưới góc độ y tế học đường, ThS Lâm Như Quỳnh- Phó Giám đốc Sở Y tế cảnh báo, lạm dụng thế giới ảo quá mức là nguyên nhân trực tiếp khiến nhiều trẻ rơi vào trạng thái cô lập, đối mặt với nguy cơ stress, rối loạn giấc ngủ và suy giảm thị lực rõ rệt. Đáng lo ngại, xu hướng này xuất hiện nhiều hơn ở những gia đình thiếu sự kết nối, cha mẹ ít dành thời gian tương tác cùng con.

Môi trường mạng tiềm ẩn nhiều bẫy lừa đảo trực tuyến. Thời gian gần đây, tội phạm công nghệ cao liên tục nhắm vào nhóm đối tượng học sinh bằng thủ đoạn tinh vi như lừa đảo trúng thưởng, chiếm đoạt tài sản, hoặc cắt ghép hình ảnh nhạy cảm để tống tiền. Sự ngây thơ, thiếu kỹ năng sống của trẻ em, cộng với việc cha mẹ bận rộn, phó mặc thiết bị điện tử cho con tự do truy cập chính là những lỗ hổng lớn để đối tượng xấu lợi dụng, xâm hại nghiêm trọng đến an toàn của trẻ em.

Chị Lê Ngọc Trâm (phụ huynh ngụ phường Long Châu) chia sẻ kinh nghiệm thay vì cấm đoán, chị chọn cách làm bạn, trò chuyện cởi mở với con về mối đe dọa trực tuyến. Sự tin tưởng giữa cha mẹ và con giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Khuyến cáo phụ huynh chủ động ứng dụng giải pháp kỹ thuật như cài đặt phần mềm chặn lọc nội dung độc hại, giới hạn giờ xem trên nền tảng số.

Anh Trần Thanh Phong (ngụ phường Phước Hậu) mong muốn trường học, tổ chức đoàn thể tổ chức nhiều hoạt động dã ngoại, trải nghiệm thực tế phong phú hơn để dành cho trẻ em, nhất là vào dịp hè. Từ hoạt động lành mạnh ấy, trẻ sẽ bớt thời gian nghĩ đến máy tính, trò chơi trực tuyến, quan tâm nhiều hơn đến cuộc sống thực tế.

Theo ThS Lâm Như Quỳnh, vai trò lớn nhất thuộc về gia đình, cùng với đó là nhà trường và cả xã hội. Thay vì cấm đoán cực đoan, cha mẹ cần định hướng cho trẻ cách sử dụng phù hợp, chủ động cài đặt phần mềm để hạn chế con truy cập vào những đường link độc hại. “Để trẻ em thực sự hạnh phúc và an toàn, nhà trường và phụ huynh cần giúp trẻ cân bằng giữa ảo và thực, khuyến khích trẻ luyện tập thể thao, vận động ngoài trời để phát triển hài hòa cả thể chất lẫn trí tuệ”, ThS Lâm Như Quỳnh nhấn mạnh.

Công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em trong kỷ nguyên số là trách nhiệm chung của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các ban ngành, đoàn thể và toàn xã hội. Sự chung tay hành động đồng bộ, thiết thực từ mỗi gia đình đến nhà trường chính là chìa khóa vàng để kiến tạo môi trường sống an toàn, giúp thế hệ măng non của tỉnh nhà vững vàng phát triển toàn diện.

Bài, ảnh: THÚY QUYÊN