5 học sinh của tỉnh đạt giải nhì kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử cho thấy một hướng tiếp cận mới: học bằng tư duy, hiểu bản chất và nuôi dưỡng đam mê. Từ câu chuyện của các em, nhiều gợi mở được đặt ra cho việc nâng cao chất lượng dạy- học môn Lịch sử hiện nay.
Từ thử sức đến mục tiêu chinh phục
Đỗ Huỳnh Uyên Nhi, học sinh lớp 12 Sử- Địa, Trường THPT Chuyên Bến Tre, cho biết ban đầu em đến với môn học này khá thoải mái, gần như chỉ tham gia để “thử sức”. Nhưng càng học, em càng nhận ra Lịch sử không hề khô khan mà có chiều sâu, càng tìm hiểu càng thấy cuốn hút. Chính sự thay đổi trong nhận thức đã giúp Uyên Nhi chuyển từ học theo cảm hứng sang học có mục tiêu rõ ràng, đặc biệt sau khi đạt kết quả bước đầu ở kỳ thi trước đó.
Với Phan Ngọc Phương Vy cùng là học sinh lớp 12 Sử- Địa, Trường THPT Chuyên Bến Tre, hành trình đến với môn Lịch sử mang tính liên tục hơn, bắt đầu từ những năm THCS và được củng cố khi Vy thi đậu vào lớp chuyên. Vy cho biết môi trường học tập chuyên sâu, đặc biệt là những buổi học liên kết với chuyên gia, đã giúp em mở rộng cách tiếp cận kiến thức. Cùng với học lý thuyết, em được tiếp cận với cách đặt vấn đề, cách phân tích và xử lý đề thi ở mức độ cao hơn. Những trải nghiệm này góp phần quan trọng giúp em nâng cao năng lực tư duy và bản lĩnh khi bước vào kỳ thi quốc gia.
Nguyễn Phương Quyên- học sinh lớp 12X2, Trường THPT Phạm Hùng lại có những ký ức sâu sắc về giai đoạn nước rút trước kỳ thi. Em kể rằng thời gian ôn tập được chia thành nhiều giai đoạn, từ vừa học văn hóa vừa ôn đội tuyển đến tập trung hoàn toàn cho kỳ thi. Đặc biệt, những buổi học cuối cùng- khi thầy cô và học sinh cùng nhau nhìn lại chặng đường đã qua- để lại trong em nhiều cảm xúc. Đó là thời điểm chuẩn bị kiến thức, là lúc tinh thần được củng cố mạnh mẽ nhất trước khi bước vào thử thách lớn.
Nguyễn Tấn Phát, học sinh lớp 11 Sử- Địa, Trường THPT Chuyên Bến Tre, lại đến với môn Lịch sử từ một sự lựa chọn khá “bản năng” khi còn học THCS. Em thừa nhận mình từng “mông lung” giữa nhiều môn học, nhưng nhận thấy Lịch sử có những nét riêng nên quyết định thử sức. Từ lựa chọn ban đầu ấy, em dần gắn bó với môn học trong suốt hơn 2 năm, đặc biệt là những giai đoạn ôn tập nước rút- thời điểm đòi hỏi sự tập trung cao độ, vừa áp lực, vừa đáng nhớ trong hành trình học tập.
Huỳnh Đại Niên, học sinh lớp 12A4, Trường THCS-THPT Đông Thành, lại có một điểm khởi đầu mang dấu ấn cá nhân rõ nét khi quyết định vượt qua sự e ngại của bản thân để tham gia đội tuyển Lịch sử của trường. Điều đáng chú ý là Niên không tham gia đội tuyển từ sớm, mà phải mất một khoảng thời gian thích nghi với môi trường học tập mới trước khi thật sự dấn thân. Điều này cho thấy hành trình đến với thành tích cao không nhất thiết phải bắt đầu sớm, mà quan trọng là sự quyết tâm ở thời điểm phù hợp.
Hành trình khám phá
Điểm chung nổi bật trong chia sẻ của học sinh là quan niệm: học Lịch sử phải bắt đầu từ hiểu bản chất. Uyên Nhi khẳng định: “Khi đã hiểu được nguyên nhân, diễn biến và ý nghĩa của sự kiện thì việc ghi nhớ trở nên tự nhiên hơn”.
Phương Vy cũng cho rằng việc ghi nhớ chỉ là nền tảng, còn cốt lõi là hiểu sâu để có thể liên hệ và vận dụng linh hoạt trong bài làm. Phương Quyên chia sẻ thêm: “Khi hiểu thì mới có thể nhớ lâu và vận dụng để làm bài tập”, đồng thời cho biết em thường kết hợp nhiều phương pháp như đánh dấu từ khóa, viết lại sự kiện, đọc báo và xem phim tài liệu để tăng khả năng ghi nhớ.
Ở góc nhìn của mình, Nguyễn Tấn Phát nhấn mạnh cách học theo hướng lấp dần “lỗ hổng” kiến thức: nắm chắc nền tảng rồi bổ sung dần qua đọc và luyện tập. Em cho rằng việc học hiểu là điều kiện tiên quyết để xử lý dạng câu hỏi vận dụng.
Huỳnh Đại Niên có cách tiếp cận dung hòa hơn giữa ghi nhớ và hiểu. Theo em, ở giai đoạn đầu, việc thuộc kiến thức nền là cần thiết, nhưng càng học càng phải đào sâu bản chất để phát triển tư duy.
Nhìn tổng thể, phương pháp có thể khác nhau, nhưng đều hướng đến một điểm chung: chuyển từ học thuộc sang học hiểu, từ ghi nhớ rời rạc sang tư duy hệ thống.
Cùng với thành tích, môn Lịch sử mang lại cho học sinh nhiều giá trị nhận thức sâu sắc. Uyên Nhi cho rằng việc học Lịch sử giúp em hiểu giá trị của hòa bình hôm nay, từ đó sống có trách nhiệm hơn với bản thân và xã hội.
Phương Quyên nhìn nhận môn học này đã nuôi dưỡng tinh thần kiên trì và lòng tự hào dân tộc. Phương Vy lại tìm thấy ở Lịch sử những bài học định hướng cho hiện tại, đặc biệt từ tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với Nguyễn Tấn Phát, nhân vật Nguyễn Huệ là nguồn cảm hứng lớn bởi ý chí vươn lên từ tầng lớp bình dân để bảo vệ đất nước. Còn Đại Niên cho rằng Lịch sử chính là nền tảng của hiện tại, giúp con người hiểu được nguồn gốc của vấn đề xã hội và định hướng cho tương lai.
Những nhận thức ấy cho thấy, Lịch sử là kênh giáo dục giá trị, góp phần hình thành bản lĩnh và trách nhiệm công dân. Từ trải nghiệm của mình, các học sinh đều nhấn mạnh vai trò quan trọng của thầy cô, nhà trường và gia đình trong hành trình ôn luyện. Thầy cô truyền đạt kiến thức, định hướng phương pháp học, rèn luyện tư duy; gia đình là chỗ dựa tinh thần giúp các em vượt qua áp lực. Đồng thời, các em cũng đưa ra thông điệp chung cho học sinh: hãy thay đổi cách tiếp cận môn học.
Uyên Nhi nhắn nhủ: “Lịch sử không hề khô khan, chỉ là chúng ta chưa tìm được cách học phù hợp”. Phương Vy gợi ý việc “trải nghiệm” Lịch sử qua nhiều hình thức như tham quan, xem phim để tăng hứng thú học tập. Nguyễn Tấn Phát khuyến khích học sinh mạnh dạn thử sức: “Chưa bao giờ là muộn khi bạn dám bắt đầu”. Còn Huỳnh Đại Niên nhấn mạnh yếu tố quyết định nằm ở cách nhìn nhận và sự kiên trì của mỗi người khi tiếp cận môn học.
Từ câu chuyện của 5 học sinh đạt giải nhì quốc gia môn Lịch sử, có thể thấy: khi người học thay đổi tư duy, khi môn học được tiếp cận bằng đam mê và sự chủ động, Lịch sử trở thành hành trình khám phá đầy ý nghĩa- góp phần bồi dưỡng tri thức, nhân cách và khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ.
Bài, ảnh: CAO HUYỀN
