Việc xác định danh tính liệt sĩ (LS) không đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị, mà sâu xa hơn, đó là bổn phận thiêng liêng và đạo lý của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân đối với những anh hùng. Hành trình gian nan nhưng vô cùng tự hào, góp phần xoa dịu nỗi đau, hàn gắn những mất mát do chiến tranh để lại.
 |
| Lễ công bố, trao kết quả giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ Trung đoàn 1, Quân khu 9. |
Hành trình đi tìm đồng đội
Trong kháng chiến, lớp lớp thanh niên theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc lên đường chiến đấu giành độc lập tự do cho dân tộc, hàng triệu người con ưu tú hiến dâng tuổi thanh xuân, dũng cảm chiến đấu, anh dũng hy sinh hoặc mang trên mình thương tật suốt đời. Cách đây hơn 50 năm, nhiều đồng đội của Đại tá Vũ Doãn Tùng- Trưởng Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1, Quân khu 9 (khu vực Hà Nội) đã ngã xuống trong trận đánh vào căn cứ Vĩnh Xuân, tỉnh Vĩnh Long.
Đại tá Vũ Doãn Tùng nhớ lại: Đầu năm 1975, Trung đoàn hành quân từ Trà Vinh sang Vĩnh Long thực hiện nhiệm vụ giải phóng nông thôn, vây ép địch vào các chi khu và chia cắt quốc lộ. Chiến đấu ở ĐBSCL có rất nhiều khác biệt so với chiến trường khác. Ở đây lực lượng và phương tiện chiến tranh của địch tập trung nhiều, trang bị vũ khí hiện đại. Phía ta, do ở xa Trung ương, việc chi viện lực lượng và vũ khí gặp rất nhiều khó khăn.
Lương thực, thuốc men rất thiếu thốn, chủ yếu dựa vào Nhân dân. Tuy vậy, với lòng yêu nước, ý chí quyết tâm, tinh thần không ngại gian khổ hy sinh và nghệ thuật tác chiến, chúng ta vượt trội hơn. Thực tế đã chứng minh, bằng lối đánh bí mật, táo bạo, bất ngờ cộng với việc tranh thủ thời cơ, tận dụng thế và lực trên chiến trường, chúng ta đã từng bước giành được chiến thắng, đi đến thắng lợi cuối cùng ngày 30/4/1975 giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, non sông thu về một mối.
Trong chiến tranh, những mất mát hy sinh là điều khó tránh khỏi, trong trận đánh chi khu Ba Càng và căn cứ Vĩnh Xuân, địch sử dụng hỏa lực mạnh, hơn 20 chiến sĩ đã anh dũng hy sinh không lấy được thi hài. Do không có thông tin về nơi an táng ban đầu và quá trình quy tập sau này tên tuổi các LS bị thất lạc, vì vậy việc tìm mộ gần như không có kết quả. Thấm đẫm vị mặn chát nước mắt của vợ mất chồng, mẹ mất con, Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1 cùng với cựu chiến binh các nơi đã quyết tâm đi tìm, thực hiện hành trình tri ân- trả lại tên cho đồng đội.
Suốt nhiều năm, các thành viên Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1 không nản chí, động viên nhau “còn sức khỏe còn đi tìm đồng đội”. Niềm vui vỡ òa trong nước mắt khi xác định được danh tính của 4 LS của đơn vị đang an táng tại Nghĩa trang LS Trà Ôn và Nghĩa trang LS Tam Bình, bao gồm: LS Vũ Hồng Doan, LS Nguyễn Huy Tơ, LS Lê Quyết Chiến (cùng quê Hà Nội) và LS Phạm Văn Điện (quê Ninh Bình), hy sinh trong trận đánh chi khu Ba Càng vào năm 1975.
Đối với Đại tá Vũ Doãn Tùng đó là khoảnh khắc “nghẹn ngào không nói thành lời, niềm vui tìm thấy đồng đội như tìm thấy chính người thân của mình”.
Ông Nguyễn Huy Tọ (em trai LS Nguyễn Huy Tơ) chia sẻ về hành trình mấy chục năm ròng rã đi tìm danh tính người thân: “Đây không chỉ là niềm vui mà còn là sự ấm lòng, là niềm an ủi rất lớn đối với gia đình chúng tôi sau bao năm chờ đợi. Gia đình xin được mãi mãi ghi nhớ và biết ơn những tình cảm, sự giúp đỡ quý báu này”.
Theo ông Tọ, trước đây, gia đình chỉ biết LS Nguyễn Huy Tơ hy sinh ở chiến trường miền Nam, thông tin khi đó rất hạn chế, không đầy đủ như bây giờ nên việc tìm kiếm gần như vô vọng. Nhờ có sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là những chính sách về người có công của Bộ Quốc phòng, cùng với sự hỗ trợ tận tình của cơ quan chức năng và đồng đội của anh, mới có được kết quả mỹ mãn như hôm nay.
Nỗ lực xác định danh tính liệt sĩ
 |
| Người thân, đồng đội bên phần mộ liệt sĩ Nguyễn Huy Tơ. |
Chiến tranh đã lùi vào quá khứ nhưng công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt và xác định danh tính LS lại đối mặt với nhiều thách thức hơn theo thời gian. Những biến đổi của môi trường tự nhiên đã làm mai một dấu vết, trong khi thân nhân của các LS cũng ít đi gây thêm khó khăn cho việc đối chiếu, xác minh thông tin. Chính vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính LS đang trở thành một nhiệm vụ trọng tâm, được chỉ đạo thực hiện quyết liệt.
Theo ông Võ Văn Tám- Phó Giám đốc Sở Nội vụ, trong những năm qua, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng được Đảng, Nhà nước quan tâm, trong đó có công tác tìm kiếm quy tập và xác định danh tính hài cốt LS. Từ năm 2019 đến nay, Sở Nội vụ phối hợp Ban Liên lạc Cựu Chiến binh Trung đoàn 1 và được sự ủng hộ, chấp thuận của các đơn vị Bộ Quốc Phòng đã tổ chức khai quật, cất bốc 2,616 ngàn mộ LS đang an táng tại các nghĩa trang LS, lấy được 2,052 ngàn mẫu hài cốt để giám định ADN xác định danh tính.
Qua giám định ADN và giám định mẫu sinh phẩm của thân nhân các LS từ năm 2019 đến nay, tỉnh đã tổ chức 4 đợt công bố sau khi xác định được 56 mẫu hài cốt có quan hệ huyết thống theo dòng mẹ với thân nhân LS. Tính riêng trong năm 2025, qua quá trình tích cực liên hệ với thân nhân, gia đình các LS, Ban Liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1 lấy mẫu sinh phẩm của thân nhân LS, phối hợp tốt với Viện Pháp y Quân đội thực hiện phân tích và đối chiếu với mã ADN của các LS đang lưu giữ trong ngân hàng gien. Kết quả có 4 mẫu hài cốt có quan hệ huyết thống theo dòng mẹ. Bên cạnh đó, trong năm 2025, Sở Nội vụ cũng đã rà soát, đối chiếu thông tin và ra quyết định xác định danh tính 211 hài cốt LS còn thiếu thông tin theo phương pháp thực chứng và tiềm kiếm, quy tập 239 hài cốt LS vào các nghĩa trang LS.
Đại tá Vũ Doãn Tùng chia sẻ: “Với các LS được trả lại tên, chúng ta đã có nơi để thắp lên nén nhang thơm tri ân, tưởng nhớ và vinh danh những người đã cống hiến tuổi thanh xuân cho nền độc lập, tự do của dân tộc, cho sự nghiệp giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước. Song cũng còn hàng hàng, lớp lớp những ngôi mộ còn chưa biết tên trong các nghĩa trang LS, nhiều gia đình đằng đẵng lặn lội hàng chục năm trời đi tìm kiếm mà không có kết quả. Thêm một phần mộ được trả lại tên là thêm một gia đình có được niềm hạnh phúc đoàn tụ. Và điều đó càng động viên, thúc đẩy chúng tôi tiếp thêm động lực trên hành trình tri ân- trả lại tên đồng đội”.
Theo Phó Giám đốc Sở Nội vụ- Võ Văn Tám, việc trả lại tên cho các LS chưa được định danh là công việc được toàn xã hội đặc biệt quan tâm, thể hiện nghĩa vụ và trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với các anh hùng LS. Những kết quả đã đạt được trong công tác này là cơ sở rút kinh nghiệm, càng thúc đẩy quyết tâm của cả hệ thống chính trị trong giai đoạn sắp tới, đáp ứng phần nào lòng mong mỏi, kỳ vọng của người thân, gia đình LS.
Bài, ảnh: NGUYỄN THỊNH
