Cây thốt nốt từ lâu đã gắn bó với đời sống của đồng bào Khmer và người Kinh vùng bán sơn địa Bảy Núi, tỉnh An Giang, mang lại nguồn sinh kế ổn định cho hàng nghìn hộ dân.
 |
| Nấu đường thốt nốt truyền thống. |
Ngày nay, cùng với định hướng phát triển kinh tế nông thôn và chương trình OCOP của tỉnh, loại cây này đang được “đánh thức” để vươn lên thành sản phẩm hàng hóa có giá trị.
Toàn vùng Bảy Núi hiện có khoảng 60.000 cây thốt nốt đang cho khai thác, tập trung chủ yếu tại xã Tri Tôn, xã Núi Cấm, xã An Cư, phường Thới Sơn, phường Tịnh Biên. Đây là loài cây chịu hạn tốt, thích nghi với điều kiện tự nắng gió vùng đất cao, cây 10 năm tuổi mới cho nước và trái; tuổi đời càng cao, cây cho sản lượng càng tăng.
Nước thốt nốt được khai thác quanh năm, trong đó mùa nắng cho chất lượng tốt nhất, cây cho nhiều nước có vị ngọt thanh đặc trưng. Từ tháng 2 dương lịch đến tháng 5 cùng năm là mùa khai thác cao điểm, dân trong nghề gọi thời điểm này là “mùa mật ngọt thốt nốt”.
 |
| Những mẻ đường nấu theo cách truyền thống của Công ty Cổ phần SBMart. |
Từ nguồn nguyên liệu quý này, nghề nấu đường thốt nốt truyền thống đã hình thành và phát triển qua nhiều thế hệ. Hiện có khoảng 2.000 hộ dân tham gia sản xuất, cung ứng ra thị trường hàng nghìn tấn đường mỗi năm.
Sản phẩm không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng mà còn trở thành đặc sản được du khách ưa chuộng. Việc nghề làm đường thốt nốt được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia càng khẳng định giá trị văn hóa và kinh tế của làng nghề.
Tuy nhiên, phía sau những sản phẩm ngọt lành ấy là không ít nhọc nhằn. Việc trèo lên những thân cây cao hàng chục mét để lấy nước từ bông thốt nốt thật sự không phải dễ dàng, đòi hỏi người trèo cây phải sức khỏe và kinh nghiệm.
Chị Neang Nô Xanh, một người dân gắn bó với nghề, chia sẻ rằng mỗi ngày thu nước đều phải thực hiện từ sáng sớm, nước thốt nốt lấy xong phải xử lý trước 7 giờ sáng cùng ngày, nhanh chóng xử lý và nấu ngay để giữ chất lượng, nếu không nước bị chua ôi thiu.
Những năm gần đây, từ thực tiễn sản xuất, nhiều cá nhân và doanh nghiệp đã chủ động tìm hướng đi mới nhằm nâng cao giá trị cây thốt nốt. Các sản phẩm chế biến ngày càng đa dạng như mật thốt nốt, siro, mứt, nước màu, kẹo thốt nốt,… Ngoài ra, các sản phẩm từ thân và lá thốt nốt chế biến thành các mặt hàng thủ công mỹ nghệ từng bước đáp ứng nhu cầu thị trường hiện đại.
Công ty Cổ phần Palmania là một trong những đơn vị nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ thốt nốt theo hướng chất lượng cao. Hay như Công ty trách nhiệm hữu hạn Yến sào Bảy Núi cho các sản phẩm từ thốt nốt như mứt thốt nốt; mật hoa thốt nốt tươi với thịt quả thốt nốt; siro mật hoa thốt nốt…
Đáng chú ý, ông Lâm Quốc Hùng, Chủ tịch Công ty Cổ phần SBMart, đã chọn cây thốt nốt làm hướng khởi nghiệp tại vùng Bảy Núi. Từ những trải nghiệm thực tế cùng người dân địa phương, ông Hùng đã nhận thấy tiềm năng lớn của loại nước giải khát tự nhiên này nhưng lại bị hạn chế bởi thời gian bảo quản ngắn.
 |
| Đường thốt nốt nổi tiếng ở An Giang |
Với tư duy đổi mới, ông Hùng đến phường Thới Sơn mở ra cơ sở làm đường thốt nốt. Công ty đã nghiên cứu thành công sản phẩm nước thốt nốt đóng chai giữ được hương vị nguyên bản và kéo dài thời gian sử dụng.
Đặc biệt, doanh nghiệp xây dựng hướng liên kết chặt chẽ với đồng bào Khmer địa phương thông qua việc ký hợp đồng thu mua nước thốt nốt nguyên chất với giá ổn định, đồng thời tạo việc làm cho lao động tại chỗ tham gia vào các khâu sản xuất.
Trong phát triển dài lâu, công ty hướng đến loại đường truyền thống, đó là sử dụng nước thốt nốt nguyên chất tạo ra đường thốt nốt tinh túy mang vị ngọt tự nhiên của đất trời. Dòng sản phẩm này công ty hướng đến phục vụ trong các cửa hàng, siêu thị và định hướng xuất khẩu.
Cách làm này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn góp phần bảo đảm đầu ra, tăng thu nhập cho người dân, nhất là đồng bào Khmer gắn bó lâu đời với nghề truyền thống. Qua đó, hình thành chuỗi liên kết từ khai thác nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ, tạo nền tảng phát triển bền vững.
Không dừng lại ở sản xuất, công ty còn hướng đến kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm cùng thốt nốt. Du khách đến Bảy Núi có thể tham quan vườn thốt nốt, tìm hiểu quy trình lấy nước, nấu đường và trực tiếp trải nghiệm các công đoạn sản xuất.
Qua đó, từng bước kết nối đời sống của du khách với cộng đồng vùng đất núi, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer và giúp du khách tiếp cận, hiểu rõ hơn nghề nấu đường truyền thống.
Trong bối cảnh tỉnh An Giang đang đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp, cây thốt nốt được xác định là một trong những sản phẩm chủ lực cần đầu tư phát triển. Việc nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và gắn với phát triển du lịch sinh thái sẽ là hướng đi quan trọng thúc đẩy phát triển du lịch làng nghề giúp bà con có thêm sinh kế và gắn bó với nghề, …
Theo TRẦN THANH DŨNG/Báo Nhân Dân
