Tận dụng phụ phẩm, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và nâng giá trị sản xuất đang mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh. Từ đồng ruộng, ao nuôi đến xử lý chất thải, nhiều mô hình đang từng bước hình thành cách làm theo hướng tuần hoàn, góp phần nâng hiệu quả kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.
 |
| Sản xuất thủy sản ứng dụng công nghệ số tại HTX thủy sản An Bình. |
Tận dụng tài nguyên, giảm chi phí
Phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và giảm phát thải đang được Vĩnh Long xác định là hướng đi quan trọng, nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải, kiểm soát ô nhiễm và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, tỉnh triển khai nhiều mô hình khuyến nông theo hướng tuần hoàn, an toàn sinh học và giảm phát thải như chăn nuôi bò thịt theo hướng tuần hoàn; nuôi tôm càng xanh xen canh trong ruộng lúa; trồng cây ăn trái theo GAP gắn với bảo vệ sức khỏe đất; sản xuất lúa chất lượng cao ứng dụng cơ giới hóa giảm phát thải; thâm canh dừa theo GAP gắn với xây dựng vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị.
Nổi bật là Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Năm 2026, có 40 HTX tham gia Đề án, vượt 3,8% kế hoạch. Đến ngày 10/7/2026, tổng diện tích thực hiện mô hình và nhân rộng đạt 8.224/8.000 ha, bằng 103% kế hoạch. Vụ Đông Xuân 2025-2026, diện tích lúa tham gia Đề án xuống giống đạt 99% diện tích đăng ký, toàn bộ diện tích đã thu hoạch, năng suất bình quân đạt 7,25 tấn/ha. Qua đánh giá, mô hình giúp giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất, lợi nhuận và giảm 20-30% lượng khí phát thải so với bên ngoài mô hình.
HTX Nông nghiệp Phước Hảo (xã Hưng Mỹ) là một mô hình tiêu biểu. Với hơn 200 thành viên liên kết sản xuất 200ha trong vụ Hè Thu 2025, HTX sử dụng giống ST24, sạ cụm khoảng 60 kg/ha và áp dụng kỹ thuật ngập khô xen kẽ. Sau 4 vụ, mô hình giúp giảm khoảng 60% lượng giống, 20% phân bón và ít nhất 2 lần phun thuốc BVTV. Năng suất bình quân đạt 7-8 tấn/ha, lợi nhuận tăng thêm 6-8 triệu đồng/ha so với diện tích ngoài mô hình. HTX đồng thời đầu tư máy móc phục vụ sản xuất, sản phẩm lúa, gạo đạt tiêu chuẩn VietGAP và được bao tiêu đầu ra.
 |
| HTX Nông nghiệp Long Hiệp kết hợp sản xuất lúa với nuôi tôm càng xanh. |
Ở hướng sản xuất kết hợp, HTX Nông nghiệp Long Hiệp (xã Long Hiệp) lựa chọn mô hình trồng lúa kết hợp nuôi tôm càng xanh. Anh Trầm Minh Thuần, Giám đốc HTX, cho hay thành viên được hướng dẫn áp dụng quy trình canh tác an toàn, sạch và từng bước hướng đến hữu cơ. Sản phẩm gạo “Hạt ngọc rồng” đạt OCOP 4 sao, góp phần nâng giá trị nông sản.
Trong lĩnh vực thủy sản, HTX thủy sản Đồng Phú (xã An Bình) đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản lý nuôi. Theo Võ Thanh Quang, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX, HTX đã triển khai phần mềm nhật ký nuôi online và trợ lý ảo AI; 70 lồng bè đạt chứng nhận VietGAP. Công nghệ giúp theo dõi môi trường nước, kiểm soát quy trình nuôi và điều chỉnh lượng thức ăn, qua đó tăng tỷ lệ sống, giảm chi phí sản xuất. HTX đang hướng đến xây dựng nhà máy sơ chế, từng bước khép kín chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ.
Từ sản xuất xanh đến giá trị bền vững
Cùng với các mô hình sản xuất theo hướng tuần hoàn, Vĩnh Long tiếp tục mở rộng sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ. Tổng diện tích áp dụng các tiêu chuẩn đạt trên 47 ngàn hecta, gồm dừa, lúa, rau, chanh không hạt, cây ăn trái và thủy sản. Việc chuẩn hóa quy trình góp phần kiểm soát chất lượng, sử dụng vật tư hợp lý và nâng giá trị nông sản.
 |
| Cánh đồng thực hiện mô hình 1 triệu hecta lúa chất lượng cao tại HTX Nông nghiệp Phước Hảo. |
Trong quá trình tổ chức lại sản xuất, HTX giữ vai trò kết nối nông dân với doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết sản xuất và tiêu thụ. Toàn tỉnh có 463 HTX nông nghiệp với gần 52,7 ngàn thành viên; trong đó 107 HTX thực hiện liên kết sản xuất, tiêu thụ và 74 HTX liên kết theo chuỗi giá trị.
Kinh tế tuần hoàn còn gắn với yêu cầu kiểm soát chất thải, sử dụng hiệu quả nguồn nước và hạn chế tác động đến môi trường. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 98%; chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đạt 99,6%. Tỷ lệ xử lý và tái sử dụng nước thải ra môi trường lưu vực các sông đạt 65%; 98% cơ sở sản xuất, kinh doanh đạt quy chuẩn về môi trường.
Từ giảm lượng giống, phân bón, thuốc BVTV và nước trong canh tác lúa đến sản xuất kết hợp, kiểm soát môi trường nước và ứng dụng công nghệ trong nuôi thủy sản, các mô hình đang từng bước gắn hiệu quả kinh tế với yêu cầu bảo vệ môi trường. Đây là những cách làm cụ thể để giảm chi phí, hạn chế chất thải và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực trong sản xuất.
Kết quả tăng trưởng của khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản cũng cho thấy những chuyển biến tích cực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đạt trên 33 ngàn tỷ đồng, tăng 3,4% so với cùng kỳ; trong đó giá trị tăng thêm ngành nông nghiệp tăng 2,92%, ngành thủy sản tăng 4,7%.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, để nhân rộng các mô hình sản xuất xanh, cần tiếp tục tăng cường liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong sản xuất, xử lý và tái sử dụng chất thải; đồng thời gắn sản xuất xanh với Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao và phát thải thấp, phát triển HTX, liên kết chuỗi giá trị và quản lý môi trường.
Ông Lâm Văn Tân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết thời gian tới, ngành nông nghiệp tiếp tục phát triển theo hướng “Nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, giảm phát thải khí nhà kính và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời, tăng cường kiểm soát, xử lý ô nhiễm môi trường, duy trì cân bằng hệ sinh thái, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực phòng, chống, giảm nhẹ thiên tai.
Từ đồng ruộng đến ao nuôi, những cách làm tiết kiệm đầu vào, giảm chất thải và ứng dụng hiệu quả nguồn lực đang dần trở thành hướng đi thiết thực trong sản xuất. Qua đó, nông nghiệp không chỉ giảm chi phí, bảo vệ môi trường mà còn tạo thêm giá trị và hướng đến phát triển bền vững.
Bài, ảnh: TRÀ MY
