Nỗ lực đưa trái bưởi trở lại thị trường Úc

“Việc đưa trái bưởi trở lại thị trường Úc không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của riêng ngành nông nghiệp hay doanh nghiệp (DN) xuất khẩu. Các khâu trong chuỗi phải được tổ chức đồng bộ, từ quản lý vùng trồng, hướng dẫn nông dân sản xuất đến kiểm soát nguyên liệu, phân loại và xử lý tại cơ sở đóng gói”, đồng chí Châu Văn Hòa - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, nhấn mạnh điều này tại buổi tập huấn về quy trình sản xuất, thu hoạch và xuất khẩu bưởi sang Úc, do Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại phường An Hội ngày 22/10.

Sơ chế bưởi da xanh xuất khẩu.

Khắc phục hạn chế từ gốc

Bưởi da xanh và bưởi năm roi là những loại cây ăn trái có thế mạnh của tỉnh, gắn bó lâu đời với sản xuất nông nghiệp và sinh kế của nhiều hộ dân. Với hương vị đặc trưng, chất lượng được thị trường đánh giá cao, trái bưởi có nhiều tiềm năng mở rộng thị trường tiêu thụ, trong đó có những thị trường khó tính như Úc.

Tháng 4/2026, Úc chính thức chấp nhận nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh hiện có khoảng 16.260ha trồng bưởi, trong đó diện tích cho sản phẩm đạt 12.285ha. Toàn tỉnh có 332 mã số vùng trồng (MSVT) bưởi với khoảng 2.000ha; trong đó, 38 MSVT với 571ha, cùng 7 mã số cơ sở đóng gói (CSĐG) được cấp phục vụ xuất khẩu sang Úc. Chuỗi liên kết xuất khẩu có sự tham gia của 9 DN, 5 hợp tác xã và 3 tổ hợp tác.

Ngay sau khi thị trường mở cửa, vùng trồng và CSĐG phối hợp với DN tổ chức thu hoạch, thu mua, xuất khẩu khoảng 27 container bưởi tươi sang Úc. Ngày 14/9/2026, Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Úc thông báo tạm ngừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam trong thời hạn 6 tháng, kể từ ngày 15/9; đồng thời yêu cầu ngừng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với các lô hàng xuất khẩu sang thị trường này. Theo báo cáo của ngành nông nghiệp tỉnh, khoảng 70% số lô bưởi được kiểm tra tại Úc có triệu chứng liên quan đến sinh vật gây hại.

Sơ chế và làm sạch vỏ bưởi nhằm loại bỏ sinh vật gây hại.

Bà Phan Thị Thu Hiền - Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) yêu cầu tuân thủ quy trình kỹ thuật xuyên suốt chuỗi sản xuất, từ vùng trồng, thu hoạch đến đóng gói, xử lý và vận chuyển. Đối với thị trường Úc, vùng trồng, CSĐG và cơ sở xử lý phải đáp ứng những điều kiện đã được hai nước thống nhất; việc giám sát sinh vật gây hại cần thực hiện định kỳ, có sổ sách và bằng chứng cụ thể.

Theo bà Hiền, nhật ký sản xuất phải phản ánh đúng thực tế canh tác. Người trồng bưởi cần hiểu và thực hiện được những nội dung đã được hướng dẫn, thay vì chỉ ghi chép để hoàn thiện hồ sơ. Khi đoàn kiểm tra yêu cầu đối chiếu thông tin, những ghi chép không phù hợp với thực tế sẽ làm giảm độ tin cậy của hồ sơ và gây khó khăn cho công tác quản lý.

Bên cạnh vùng trồng, CSĐG là mắt xích quan trọng cần được kiểm soát chặt chẽ. Quy trình phải được rà soát từ tiếp nhận nguyên liệu, phân loại, rửa, làm sạch, xử lý, đóng gói đến bảo quản. Những trái có dấu hiệu bệnh, hư hỏng hoặc tổn thương có nguy cơ ảnh hưởng đến yêu cầu kiểm dịch phải được nhận diện và loại bỏ theo quy định. Cơ sở cần duy trì vệ sinh, hạn chế nguy cơ nhiễm chéo, thực hiện đúng quy trình xử lý bằng chlorine và bảo đảm hồ sơ theo dõi đầy đủ.

Bà Hiền lưu ý việc phân loại trái chỉ dựa vào quan sát bằng mắt thường có thể bỏ sót những trường hợp tiềm ẩn nguy cơ. Vì vậy, các cơ sở cần nâng cao kỹ năng nhận diện triệu chứng cho công nhân, rà soát quy trình vận hành và tăng cường kiểm tra nội bộ trước khi đề nghị kiểm dịch, xuất khẩu. Việc đáp ứng yêu cầu của thị trường không thể chỉ dựa vào khâu kiểm tra cuối cùng mà phải được bảo đảm bằng cả một hệ thống kiểm soát liên tục. Truy xuất nguồn gốc là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình này. Thông tin về vùng trồng, sản lượng và ngày thu hoạch, đơn vị thu mua, CSĐG và xử lý phải được ghi nhận, lưu trữ nhất quán. Khi phát sinh cảnh báo, DN và cơ quan chức năng cần có khả năng lần ngược từ lô hàng đến vùng trồng, CSĐG và hồ sơ sản xuất liên quan để xác định nguy cơ, khoanh vùng và tổ chức khắc phục.

Chuẩn bị điều kiện khôi phục xuất khẩu

Ông Đoàn Hoài Phương - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu nông sản Hương Miền Tây Bến Tre (xã Phước Mỹ Trung) cho rằng: “Việc thị trường Úc thông báo tạm dừng nhập khẩu bưởi là thông tin đáng tiếc đối với DN. Công ty đã có MSVT và CSĐG đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang thị trường này, tuy nhiên, đến nay vẫn chưa triển khai xuất khẩu bưởi sang Úc do nguồn cung từ các vùng trồng trong giai đoạn đầu chưa đáp ứng đủ sản lượng”.

Bưởi da xanh của Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu nông sản Hương Miền Tây Bến Tre bày bán tại hội chợ xã Phước Mỹ Trung, tháng 9/2026.

Cũng theo ông Phương, để chuẩn bị cho việc đưa trái bưởi trở lại thị trường Úc, công ty sẽ tiếp tục rà soát, giám sát MSVT và CSĐG, bảo đảm tuân thủ đầy đủ điều kiện theo quy định.

Bên cạnh đó, DN duy trì hoạt động thu mua bưởi từ nhiều địa phương, linh hoạt theo mùa vụ; phân loại sản phẩm theo tiêu chuẩn để phục vụ xuất khẩu và thị trường nội địa. Đây là cơ sở để DN chủ động nguồn hàng, nâng cao chất lượng và sẵn sàng đáp ứng yêu cầu khi thị trường Úc mở cửa trở lại.

Hiện mỗi ngày, Công ty Hương Miền Tây thu mua và bán ra thị trường từ 20-30 tấn bưởi da xanh. DN chủ yếu xuất khẩu sang thị trường EU và bán ở nội địa trong siêu thị, chợ truyền thống, các tỉnh miền Trung và Bắc.

Một trong những nhiệm vụ được tỉnh chú trọng là nâng cao chất lượng quản lý sinh vật gây hại ngay tại vùng trồng. Sau thông báo tạm ngừng nhập khẩu từ phía Úc, Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương, vùng trồng, cơ sở đóng gói và đơn vị liên quan chấp hành nghiêm quy định, không tổ chức xuất khẩu bưởi tươi sang thị trường này trong thời gian tạm ngừng; đồng thời, duy trì điều kiện cần thiết để sẵn sàng khôi phục hoạt động khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu.

Theo kế hoạch kiểm tra, giám sát ban hành ngày 22/9, tỉnh tổ chức rà soát toàn bộ 45 MSVT phục vụ xuất khẩu bưởi sang Úc, gồm 38 MSVT và 7 mã số CSĐG. Đến 19/10, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã kiểm tra, đánh giá 27/38 MSVT và 4/7 CSĐG; đồng thời lấy 5 mẫu trái, lá bưởi để giám định tác nhân sinh vật gây hại.

Ông Lê Văn Dũng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho hay: Ngành nông nghiệp đang đẩy nhanh công tác kiểm tra, hướng dẫn và khắc phục những tồn tại tại vùng trồng, CSĐG. Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, từ cuối tháng 11 đến đầu tháng 12, sở dự kiến phối hợp với UBND cấp xã tổ chức kiểm tra nội bộ 38 MSVT và 7 CSĐG phục vụ xuất khẩu sang Úc.

Sau khi hoàn thành đánh giá nội bộ, tỉnh sẽ phối hợp với Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II và cơ quan chuyên môn liên quan kiểm tra lại toàn bộ 7 CSĐG, đồng thời chọn một số MSVT để đánh giá.

Trên cơ sở kết quả kiểm tra, nếu điều kiện được đáp ứng, sở sẽ tham mưu UBND tỉnh báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường để thực hiện các bước tiếp theo, đề nghị phía Úc xem xét việc khắc phục cảnh báo và điều kiện khôi phục nhập khẩu theo quy định.

Bài, ảnh: THẠCH THẢO