Công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), hướng tới mục tiêu gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) trong năm 2026 đang bước vào giai đoạn cao điểm. Đến hết tháng 6/2026, việc triển khai giải pháp chống khai thác IUU trên phạm vi cả nước và tại tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực, nhất là trong quản lý đội tàu, giám sát hành trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.
 |
| Các địa phương cần tiếp tục quản lý chặt đội tàu, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, thực hiện đầy đủ đăng kiểm, cấp phép khai thác. |
Tăng cường quản lý, thực thi pháp luật
Thời gian qua, hệ thống chỉ đạo chống khai thác IUU từ Trung ương đến tỉnh, thành phố ven biển tiếp tục được kiện toàn; công tác hoàn thiện khung pháp lý được chú trọng. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 246/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, bổ sung hành vi vi phạm nghiêm trọng và nâng mức phạt, góp phần tăng tính răn đe theo khuyến nghị của EC.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước đã có trên 80,3 ngàn tàu cá được đăng ký và cập nhật trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase). Tỷ lệ tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt 99,6%. Việc kết nối, đồng bộ dữ liệu theo dõi hoạt động tàu cá giúp cơ quan chức năng kịp thời phát hiện, cảnh báo trường hợp vi phạm ranh giới hoặc mất kết nối trên biển.
Công tác kiểm soát tàu cá ra vào cảng và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác tiếp tục được đẩy mạnh. Cả nước hiện có 94 cảng cá đáp ứng yêu cầu kiểm soát tàu ra vào cảng qua hệ thống điện tử eCDT. Số lượt tàu xuất, nhập bến qua cảng và trạm biên phòng tăng 30% so với cùng kỳ năm trước.
Trong 6 tháng đầu năm, lực lượng chức năng phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính 1,341 ngàn vụ, với tổng số tiền 42,1 tỷ đồng.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trọng tâm là Công điện số 34/CĐ-TTg, ngày 25/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh đã triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý nghề cá, kiểm soát đội tàu và xử lý vi phạm IUU.
Hiện tỉnh quản lý 4,569 ngàn tàu cá, 100% tàu đã được đăng ký trên hệ thống, trong đó có 2,246 ngàn tàu cá dài từ 15m trở lên. Toàn bộ tàu cá thuộc diện bắt buộc đã được lắp đặt thiết bị VMS, đánh dấu và ghi số đăng ký tàu theo quy định.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường- Nguyễn Văn Buội cho biết: Trong kiểm soát tàu cá ra vào cảng và truy xuất nguồn gốc, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng hệ thống eCDT. Từ đầu năm đến nay, không có tàu cá của tỉnh vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ. Qua tự đánh giá, chấm điểm kết quả thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU theo bộ tiêu chí, tỉnh đạt 93/100 điểm, xếp loại Tốt và hoàn thành 15/16 nhiệm vụ được giao theo tiến độ.
Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn
Bên cạnh kết quả đạt được, công tác chống khai thác IUU vẫn còn một số khó khăn cần khắc phục. Tình trạng tàu cá mất tín hiệu VMS ngắt quãng vài giờ trên biển do đường truyền hoặc chất lượng thiết bị chưa được nâng cấp theo chuẩn vẫn còn xảy ra. Việc xác minh, củng cố hồ sơ xử lý một số trường hợp vi phạm VMS tại một số địa phương còn chậm do phải chờ tàu cập bờ.
Tại tỉnh, một số lượng lớn tàu cá đăng ký tại tỉnh nhưng hoạt động đánh bắt và cập bến bán sản phẩm dài ngày tại các tỉnh khác. Điều này gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc tiếp cận chủ tàu, thuyền trưởng để tuyên truyền, vận động cũng như kiểm tra, xử lý khi phát sinh vi phạm.
Việc ứng dụng hệ thống eCDT đôi lúc còn gặp lỗi kết nối; hạ tầng cảng cá và lực lượng nhân sự chuyên trách tại cơ sở còn mỏng, ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả kiểm soát và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác.
Ông Nguyễn Văn Buội cho biết: Tỉnh tiếp tục duy trì trực ban giám sát VMS 24/7, ứng dụng phần mềm tự động Callbot để gọi cảnh báo tàu cá khi có nguy cơ tiến gần ranh giới biển. Công tác phối hợp liên tỉnh cũng được tăng cường, nhất là với lực lượng Cảnh sát biển Vùng 3, Vùng 4 và cơ quan chức năng tỉnh bạn nhằm kiểm soát chặt nhóm tàu cá hoạt động xa địa phương. Đồng thời, tỉnh đẩy nhanh tiến độ dự án nâng cấp, mở rộng Cảng cá Định An, từng bước hoàn thiện hạ tầng phục vụ quản lý nghề cá, kiểm soát tàu thuyền và truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Từ nay đến cuối tháng 8/2026 được xác định là giai đoạn cao điểm nhằm hoàn thiện nhiệm vụ, chuẩn bị báo cáo khắc phục gửi EC trước ngày 1/10/2026. Tinh thần chung là “làm thật, xử lý thật, chịu trách nhiệm thật”, bảo đảm giải pháp chống khai thác IUU được triển khai thực chất, hiệu quả.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường- Võ Văn Hưng, EC đưa ra 38 khuyến nghị, tập trung vào nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trên thực địa, xử lý triệt để tình trạng mất kết nối VMS và ngăn chặn hoàn toàn tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Do đó, những tháng còn lại của năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi các địa phương tiếp tục thực hiện quyết liệt, thực chất và đồng bộ các giải pháp chống khai thác IUU.
Tại phiên họp lần thứ 35 BCĐ quốc gia về chống khai thác IUU, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng biểu dương bộ, ngành, địa phương đã nỗ lực triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU. Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động khắc phục triệt để khuyến nghị của EC; bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể và tổ chức đợt cao điểm thực hiện.
Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục kiểm soát chặt tàu cá xuất, nhập bến; quản lý đội tàu, thực hiện đầy đủ đăng kiểm, cấp giấy phép khai thác; duy trì tuần tra, kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi vi phạm, nhất là vi phạm quy định về VMS. Việc khắc phục triệt để những tồn tại, xử lý nghiêm hành vi vi phạm và duy trì kết quả tích cực sẽ là yếu tố quan trọng để Việt Nam đáp ứng khuyến nghị của EC, góp phần xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, có trách nhiệm.
Bài, ảnh: THẢO LY
