Liên kết chuỗi để phát triển ngành dừa

Dừa được xác định là cây trồng chủ lực của tỉnh và đang dần khẳng định vai trò là ngành kinh tế chủ lực, với quy mô lớn nhất cả nước.

Để phát triển bền vững, gia tăng giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà phải xây dựng và vận hành hiệu quả chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Hơn 60% sản lượng dừa hiện được tiêu thụ thông qua ngành chế biến nội tỉnh, tạo nên chuỗi giá trị khép kín.

Tiềm năng lớn, nền tảng vững chắc

Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến quý I/2026, toàn tỉnh có 122,87 ngàn hecta dừa, chiếm hơn 61% diện tích dừa cả nước; trong đó, diện tích cho trái đạt trên 114 ngàn hecta. Đây là lợi thế rất lớn để tỉnh phát triển ngành dừa theo hướng hàng hóa quy mô lớn, phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Ông Lê Văn Dũng- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho hay, hiện toàn tỉnh có hơn 30,7 ngàn hecta dừa được chứng nhận hữu cơ, với sản lượng khoảng 337,8 triệu trái/năm, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản…; hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đang được hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu chính ngạch, đặc biệt là thị trường Trung Quốc.

Một trong những điểm sáng của ngành dừa là sự hình thành các mô hình liên kết sản xuất- tiêu thụ thông qua HTX và tổ hợp tác (THT). Hiện toàn tỉnh có khoảng 153 HTX nông nghiệp và 32 THT; trong đó phần lớn tham gia chuỗi giá trị dừa. Những mô hình này giúp nông dân ổn định đầu ra, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Điển hình là mô hình sản xuất dừa hữu cơ liên kết với doanh nghiệp (DN); trong đó, DN hỗ trợ kỹ thuật, chi phí chứng nhận và cam kết thu mua với giá cao hơn thị trường từ 10-20%.

Theo ông Phạm Phước Trãi- Phó Giám đốc Sở Công Thương, có khoảng 151 DN đang hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, với hàng loạt sản phẩm đa dạng từ thực phẩm, mỹ phẩm đến vật liệu sinh học. Năm 2025, giá trị sản xuất ngành chế biến dừa ước đạt hơn 8.150 tỷ đồng, đóng góp đáng kể vào cơ cấu công nghiệp của tỉnh.

Sở Công Thương quan tâm đầu tư công nghệ sản xuất sản phẩm từ dừa trên địa bàn tỉnh.

Hiện nay, ngành dừa của tỉnh không chỉ phát triển trong nước mà còn vươn ra thị trường toàn cầu, với sản phẩm có mặt tại khoảng 90 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2024-2025 đạt mốc 1 tỷ USD; riêng từ đầu năm 2026 đến nay đã đạt khoảng 600 triệu USD. Đáng chú ý, trên 60% sản lượng dừa của tỉnh được tiêu thụ thông qua ngành chế biến nội tỉnh, tạo nên chuỗi giá trị khép kín, nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô.

“Chìa khóa” phát triển ngành dừa

Ngành nông nghiệp đã chỉ ra những nút thắt trong ngành dừa. Trước hết, tình trạng sản xuất còn manh mún, quy mô nhỏ lẻ, bình quân mỗi hộ chỉ khoảng 0,3-0,4ha, gây khó khăn cho việc áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Liên kết giữa DN và nông dân chưa thực sự chặt chẽ, hợp đồng thiếu tính ràng buộc, vai trò trung gian của HTX còn hạn chế. Tỷ lệ diện tích dừa tham gia liên kết mới đạt khoảng 30%, thấp so với yêu cầu phát triển chuỗi giá trị bền vững. Giá dừa biến động mạnh cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến tâm lý người trồng. Sau giai đoạn tăng cao vào giữa năm 2025, giá dừa đã giảm sâu, hiện chỉ còn khoảng 50-60 ngàn đồng/chục đối với dừa khô. Nguyên nhân không chỉ do nguồn cung tăng mà còn bởi sự cạnh tranh từ dừa nhập khẩu và thị trường xuất khẩu gặp khó khăn.

Ở góc độ DN, ông Phạm Phước Trãi cho biết, chi phí logistics tăng cao do biến động địa chính trị, cùng với áp lực cạnh tranh từ Indonesia, Philippines đang làm giảm lợi nhuận và sức cạnh tranh của sản phẩm dừa Việt Nam. Đáng lo ngại hơn, thương hiệu dừa Vĩnh Long vẫn chưa thực sự được khẳng định trên thị trường quốc tế. Nhiều sản phẩm khi vào hệ thống phân phối lớn vẫn phải mang thương hiệu trung gian, chưa tạo được dấu ấn riêng.

Đồng chí Châu Văn Hòa- Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho rằng, trước những thách thức đó, tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp; trong đó, trọng tâm là củng cố liên kết chuỗi và nâng cao giá trị sản phẩm. Một trong những giải pháp đột phá được đề xuất là xây dựng cơ chế “giá sàn” dừa thông qua sự liên kết giữa các DN chủ lực. Theo đó, khi giá thị trường biến động, DN vẫn thu mua theo mức giá tối thiểu, giúp ổn định thu nhập cho nông dân và tránh tình trạng bị thao túng giá.

Chuyển đổi số cũng được xác định là xu hướng tất yếu. Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, dự báo sản lượng sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và minh bạch thông tin thị trường.

Với lợi thế về quy mô, nền tảng sản xuất và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành dừa của tỉnh đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu trở thành ngành hàng tỷ đô bền vững, điều kiện tiên quyết vẫn là xây dựng được chuỗi liên kết chặt chẽ, hài hòa lợi ích giữa nông dân- HTX- DN. Khi mối liên kết này được củng cố, ngành dừa tỉnh không chỉ nâng cao giá trị gia tăng mà còn đủ sức cạnh tranh, khẳng định thương hiệu trên thị trường toàn cầu. Vì vậy, liên kết chuỗi được xác định là “chìa khóa” mở cánh cửa phát triển bền vững cho ngành dừa tỉnh trong giai đoạn mới.

Bài, ảnh: CẨM TRÚC