Từ điều khiển tưới bằng điện thoại đến canh tác lúa giảm đầu vào, ứng dụng công nghệ giúp nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp giảm chi phí, chủ động sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường. Để nhân rộng những cách làm hiệu quả, cần gắn chuyển giao kỹ thuật với nhu cầu thực tế, hoàn thiện hạ tầng và hỗ trợ người sản xuất làm chủ công nghệ.
 |
| Công ty Cổ phần Nông nghiệp 620, xã Tân Lược, ứng dụng hệ thống tưới và cung cấp dinh dưỡng tự động trong sản xuất dưa lưới. |
Hiệu quả từ thay đổi cách canh tác
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang tác động đến năng suất, chất lượng và giá trị nông sản. Nghị quyết 57-NQ/TW xác định đây là động lực chính phát triển kinh tế - xã hội, mở hướng chuyển đổi phương thức tăng trưởng, chú trọng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng.
Bên cạnh đó, Quyết định 21/2026/QĐ-TTg đưa giống thế hệ mới, chế phẩm sinh học và các giải pháp sản xuất thông minh vào danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược. Nghị định 260/2026/NĐ-CP và Thông tư 40/2026/TT-BKHCN bổ sung chính sách hỗ trợ, quy định hồ sơ, thủ tục công nhận, xác nhận doanh nghiệp, sản phẩm, tạo thêm cơ hội đưa công nghệ vào sản xuất.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nguồn cung công nghệ trong nước đã hình thành ở nhiều khâu: chọn tạo giống, nuôi cấy mô, ứng dụng vi sinh vật, quản lý dịch hại tổng hợp, tưới tiết kiệm, cảm biến, máy bay không người lái, cơ giới hóa, bảo quản và truy xuất số.
Nhu cầu công nghệ của sản xuất chuyển rất nhanh sang các giải pháp tạo hiệu quả kinh tế có thể đo lường: Giống chống chịu đa stress, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, quản lý nước chính xác, phát hiện sớm dịch hại, giảm tổn thất sau thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản, tự động phân loại, kiểm soát dư lượng, truy xuất lô hàng, dự báo sản lượng và thị trường.
Tại tỉnh, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2021-2026, lĩnh vực trồng màu có khoảng 12.000 ha/năm áp dụng nhà màng, nhà lưới, thủy canh và cảm biến thông minh. Đối với cây ăn trái, khoảng 8.000-8.200ha ứng dụng tưới tiết kiệm, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP.
Tỉnh cũng nghiên cứu, nhân giống thành công cây ăn trái đặc sản, hoa kiểng sạch bệnh, giá trị kinh tế cao; chuyển giao quy trình canh tác tiên tiến cho nông dân. Dịch vụ máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật được phát triển, góp phần tối ưu chi phí, bảo vệ sức khỏe người sản xuất.
Mô hình dưa lưới trong nhà màng của Công ty Cổ phần Nông nghiệp 620 (xã Tân Lược), ứng dụng hệ thống tưới, cung cấp dinh dưỡng điều chỉnh bằng điện thoại thông minh. Ông Huỳnh Phú Lộc - Tổng Giám đốc công ty, cho biết doanh nghiệp ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, tự động hóa hệ thống phun tưới và phun thuốc bảo vệ thực vật. Thông qua phần mềm quản lý, người vận hành có thể giám sát quá trình sinh trưởng, chăm sóc cây từ xa. Công nghệ được gắn với kế hoạch sản xuất và nhu cầu tiêu thụ của đối tác.
Tại HTX Nông nghiệp Phát Tài (xã Châu Thành), hiệu quả đổi mới kỹ thuật được thể hiện qua giảm vật tư đầu vào, tăng lợi nhuận trên ruộng lúa. Theo ông Trần Văn Chung - Giám đốc HTX, đơn vị đã thực hiện 6 vụ sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Mô hình từ 48,4ha trong 3 vụ đầu được mở rộng lên 100ha ở 3 vụ sau. Theo đánh giá của HTX, mô hình giúp giảm khoảng 60% lượng giống gieo sạ, giảm 20-30% lượng phân bón hóa học và giảm ít nhất 2 lần phun thuốc bảo vệ thực vật mỗi vụ. Lợi nhuận nông dân tăng thêm 6-9 triệu đồng/ha. Từ kết quả này, HTX đặt mục tiêu mở rộng mô hình lên 250ha trên toàn xã.
Gắn chuyển giao với nhu cầu sản xuất
Cùng với đổi mới kỹ thuật canh tác, công nghệ được ứng dụng để kiểm soát nguồn nước. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống quan trắc độ mặn, đóng mở cống tự động sử dụng cảm biến nano đã được chế tạo, lắp đặt thí điểm 15 bộ. Hệ thống theo dõi độ mặn 24/24 giờ, điều khiển đóng, mở cống theo ngưỡng cài đặt; ngưỡng mặn có thể điều chỉnh tùy nhu cầu sử dụng. Kết quả thí điểm cần tiếp tục được đánh giá, hoàn thiện để xem xét nhân rộng tại những khu vực phù hợp.
Ở khâu sau thu hoạch, HTX Phát Tài được UBND tỉnh hỗ trợ lò sấy tháp trị giá 2,1 tỷ đồng; đối ứng khoảng 2 tỷ đồng đầu tư nhà kho, nhà bao che. HTX định hướng liên kết với các HTX khác và thương lái để khai thác công suất lò sấy, hỗ trợ bảo quản lúa trong điều kiện mưa ẩm, gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ.
Tuy nhiên, theo ngành nông nghiệp, một số công nghệ dừng ở mô hình, cần tiếp tục tích hợp thành sản phẩm có giá phù hợp, dễ vận hành, đi cùng dịch vụ kỹ thuật đáp ứng điều kiện của nông dân, HTX. Sản xuất nhỏ, phân tán cũng làm tăng chi phí cơ giới hóa, chuẩn hóa quy trình, thu thập dữ liệu và truy xuất.
Dữ liệu về giống, đất, dịch hại, vùng trồng, sản lượng, dư lượng và thị trường chưa đồng bộ. Vì vậy, đầu tư công nghệ cần gắn với tổ chức lại sản xuất, kết nối thông tin và phương án khai thác cụ thể. Bên cạnh đó, thị trường tiếp tục đặt ra yêu cầu về kiểm dịch, dư lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn phát thải. Cùng với công nghệ canh tác, cần quan tâm năng lực bảo quản, phân loại, chế biến tại vùng nguyên liệu để nâng chất lượng, giảm thất thoát và đáp ứng yêu cầu tiêu thụ.
Ông Lâm Văn Tân - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Thời gian tới, ngành tiếp tục ứng dụng khoa học, công nghệ xuyên suốt chuỗi giá trị, từ chọn tạo giống đến thu hoạch, bảo quản, chế biến và tiêu thụ. Chú trọng giống chịu hạn, chịu mặn, kháng sâu bệnh; mở rộng tưới tiết kiệm, tự động hóa, quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số; ưu tiên nghiên cứu quan trắc mặn tự động, hỗ trợ vận hành công trình thủy lợi, chủ động kiểm soát nguồn nước. Đồng thời, tăng liên kết giữa cơ quan quản lý, viện, trường, doanh nghiệp, HTX và nông dân; đặt hàng nghiên cứu từ nhu cầu thực tế. Hỗ trợ thiết bị phải đi cùng hoàn thiện hạ tầng, đào tạo kỹ năng và đánh giá sau chuyển giao, giúp người sản xuất sử dụng hiệu quả, làm chủ công nghệ.
Bài, ảnh: NGUYÊN KHANG
