Tại phiên họp chuyên đề về khoa học, công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) đóng góp cho phát triển kinh tế- xã hội và đánh giá kết quả công tác quý III diễn ra ngày 28/9, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng- Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KH-CN, ĐMST và CĐS (Ban Chỉ đạo) nhấn mạnh, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên. 6 tháng đầu năm, GDP đã tăng trưởng đạt 8,18%, 6 tháng cuối năm phải phấn đấu quyết liệt để tăng khoảng 11,9% mới hoàn thành mục tiêu cả năm.
 |
| Sản xuất, chế biến tại Công ty CP Dược liệu và Thực phẩm Lạc Hùng Kaizen (xã An Trường). Ảnh: Công ty cung cấp |
Khoa học, công nghệ đóng góp vào phát triển kinh tế- xã hội
Động lực truyền thống về đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu vẫn có vai trò quan trọng, nhưng nếu tăng trưởng chỉ dựa vào vốn, lao động chi phí thấp không thể duy trì được động lực tăng trưởng 2 con số.
Để tăng trưởng cao, liên tục và bền vững, con đường duy nhất là tăng năng suất. Việc đó chỉ có thể đến từ KH-CN, ĐMST và CĐS. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KH-CN, ĐMST và CĐS quốc gia đã xác định, đến năm 2030, quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP và đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng là trên 55%.
Theo báo cáo của Bộ Công an- Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, sau khi Nghị quyết 57-NQ/TW được ban hành, hệ thống thể chế về KH-CN, ĐMST, CĐS, công nghệ cao và công nghệ chiến lược tiếp tục được hoàn thiện theo hướng bao quát toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm đến ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa; tăng quyền tự chủ, gắn quản lý với sản phẩm đầu ra và chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, ĐMST.
Đối với công nghệ chiến lược, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược; giao các bài toán lớn; phê duyệt Chương trình quốc gia đặc biệt và Đề án Phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.
Nguồn lực ngân sách dành cho lĩnh vực này tăng mạnh. Tổng nguồn kinh phí năm 2026 là hơn 104,461 ngàn tỷ đồng; ngoài ra, các địa phương quyết định bố trí tăng thêm khoảng 15,264 ngàn tỷ đồng. Đến ngày 18/9, các đơn vị đã phân bổ chi tiết bằng 92,8% số Thủ tướng Chính phủ giao; giải ngân 34,19% số đã phân bổ.
Đóng góp của KH-CN, ĐMST, CĐS vào tăng trưởng đã có thể lượng hóa bước đầu. Theo kết quả ước tính bước đầu của Bộ Tài chính, tỷ trọng giá trị tăng thêm của KH-CN và CĐS trong GDP tăng từ khoảng 15,29% năm 2020 lên 16,51% năm 2025. Riêng năm 2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số ước khoảng 14,02% GDP, trong đó kinh tế số lõi khoảng 8,42%, giá trị tạo thêm do số hóa các ngành kinh tế khác khoảng 5,60%; tỷ trọng giá trị tăng thêm của hoạt động KH-CN ước khoảng 2,49% GDP.
Bình quân giai đoạn 2021-2025, TFP tăng khoảng 2,91%/năm, đóng góp khoảng 46,84% vào tăng trưởng GDP; năng suất lao động tăng bình quân khoảng 5,2%/năm. Kết quả này cho thấy chất lượng tăng trưởng đã có chuyển biến nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể so với yêu cầu đến năm 2030, như trong Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu.
Xác định dư địa tăng trưởng
Trên cơ sở xác định điểm nghẽn, theo nhận định tại báo cáo của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, để KH-CN, ĐMST, CĐS đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số, việc lựa chọn nhiệm vụ phải bắt đầu từ câu hỏi: ngành, vùng, địa phương còn dư địa tăng trưởng ở đâu; khâu nào đang hạn chế năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, thị trường; công nghệ và dữ liệu nào có thể giải quyết điểm nghẽn đó. Không chỉ phát triển thêm ngành công nghệ mới, cần đưa công nghệ vào nâng cấp ngành đang tạo phần lớn giá trị gia tăng, việc làm và xuất khẩu.
Theo đó, định hướng tổ chức nhiệm vụ theo hướng xuất phát từ dư địa tăng trưởng của từng ngành, vùng, địa phương và chuỗi giá trị; xác định rõ điểm nghẽn, bài toán cần giải quyết; trên cơ sở đó lựa chọn công nghệ cần ứng dụng, làm chủ, sản phẩm đầu ra, doanh nghiệp dẫn dắt hoặc tiếp nhận, địa bàn thử nghiệm, thị trường và chỉ tiêu đánh giá tác động. Bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm xác định bài toán của ngành; địa phương lựa chọn nhiệm vụ phù hợp với lợi thế và chuỗi giá trị, tránh đề xuất nhiệm vụ theo công nghệ đang “nóng” hoặc theo phong trào mà không nghiên cứu kỹ.
Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo giao nhiệm vụ cụ thể, yêu cầu bộ, ngành, địa phương rà soát, xử lý dứt điểm nhiệm vụ chậm, muộn; hoàn thiện thể chế; phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và CĐS; cắt giảm thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và Đề án 06; phát triển KH-CN và ĐMST; sử dụng kinh phí, vốn đầu tư và nguồn lực; thúc đẩy kinh tế số, xã hội số gắn với tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh.
Về phát triển KH-CN, ĐMST, Thủ tướng chỉ đạo Bộ KH-CN và bộ, cơ quan tiếp tục đề xuất, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược theo quy định, bảo đảm mỗi nhiệm vụ phải tạo giá trị, có đóng góp thực chất vào tăng trưởng kinh tế- xã hội; báo cáo Thủ tướng Chính phủ tình hình thực hiện định kỳ trước ngày 30 hàng tháng. Đối với 14 nhiệm vụ đã phê duyệt, các bộ trưởng khẩn trương tuyển chọn tổ chức chủ trì để triển khai; đối với 8 nhiệm vụ đã được thẩm định đủ điều kiện còn lại, bộ, cơ quan khẩn trương hoàn thành phê duyệt trước ngày 15/10.
Trong đó nhấn mạnh, Bộ KH-CN, Bộ GD-ĐT tiếp tục phối hợp với bộ, ngành nghiên cứu đổi mới mô hình liên kết “3 nhà” theo hướng bộ, ngành, doanh nghiệp chủ động đặt bài toán, viện, trường nghiên cứu, Nhà nước kiến tạo và chia sẻ rủi ro, tham gia một phần ngân sách; tập trung phát triển nhân lực theo các nhóm: chuyên gia dẫn dắt; kỹ sư nghiên cứu và phát triển- thiết kế- tích hợp; kỹ thuật viên sản xuất, vận hành, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong tháng 11/2026.
Tập đoàn, doanh nghiệp, ngân hàng tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trong phát triển KH-CN, ĐMST, CĐS; chủ động phát hiện, đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, xác định bài toán lớn, sản phẩm và công nghệ trọng điểm.
Tăng cường hiệu quả, thực chất liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường ĐH và nhà khoa học; tham gia xuyên suốt từ xác định nhu cầu, đặt hàng, nghiên cứu, lựa chọn công nghệ, đầu tư, thử nghiệm đến tiếp nhận, làm chủ, thương mại hóa, tổ chức sản xuất và phát triển thị trường. Trong đó, doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp công nghệ cao cần phát huy vai trò dẫn dắt, đi đầu trong CĐS, phát triển KH-CN, ĐMST, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Thủ tướng đề nghị thành viên Ban Chỉ đạo, bộ, ngành và địa phương nỗ lực, quyết tâm và hành động quyết liệt hơn nữa để hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ về phát triển KH-CN, ĐMST và CĐS, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đạt mục tiêu 2 con số trong năm nay.
TUYẾT HIỀN
