Chuyển đổi số (CĐS) trong cơ sở giáo dục đang bước sang giai đoạn mới: không dừng lại ở số hóa hồ sơ, đưa bài giảng lên mạng, mà là thay đổi cách quản trị, dạy học và kiểm tra, đánh giá. Thực tiễn tại một số trường học ở tỉnh cho thấy, dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi giúp giáo viên dạy tốt hơn, học sinh tiến bộ và nhà trường điều hành hiệu quả hơn.
 |
| Một tiết học sôi động ở Trường THPT Phạm Thái Bường. |
Từ số hóa hồ sơ đến quản trị bằng dữ liệu
Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, cốt lõi của CĐS. Trong lĩnh vực giáo dục, Nghị quyết số 71-NQ/TW đặt ra yêu cầu CĐS toàn diện, xây dựng chiến lược dữ liệu, phát triển nền tảng giáo dục ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có kiểm soát; nâng cao năng lực số và năng lực AI cho giáo viên, học sinh.
Tại Trường THPT Tân Lược, 10 học liệu được thẩm định, phê duyệt và đưa lên thư viện số, thu hút hơn 10 ngàn lượt xem. Riêng học liệu ôn tập giữa học kỳ I môn Toán lớp 11 có hơn 7 ngàn lượt xem. Trường còn xây dựng cổng học liệu lập trình riêng, tổ chức thi thử tốt nghiệp THPT trực tuyến và thực hiện học bạ điện tử ở cả ba khối lớp. Cô Quách Xuân Đào- Hiệu trưởng nhà trường cho rằng, yếu tố con người giữ vai trò quyết định đối với hiệu quả CĐS. Bởi công nghệ chỉ là công cụ, nhà trường cần chú trọng bồi dưỡng giáo viên theo hướng thực hành, “cầm tay chỉ việc”, khuyến khích mỗi thầy cô chủ động nghiên cứu, thiết kế bài giảng điện tử và khai thác AI phù hợp với môn học.
Từ thực tiễn quản lý 35 lớp với 1,452 ngàn học sinh và 85 cán bộ, giáo viên, nhân viên, thầy Nguyễn Ngọc Tuấn- Phó Hiệu trưởng Trường THPT Phạm Thái Bường cho rằng, CĐS phải tiến từ ứng dụng công nghệ sang đổi mới phương thức quản trị bằng dữ liệu. Nhà trường cần thực hiện nguyên tắc “một dữ liệu- một lần nhập- nhiều lần khai thác”; sử dụng dữ liệu về chuyên cần, học tập, rèn luyện và kết quả kiểm tra để phát hiện sớm vấn đề của từng lớp, từng môn học, từng nhóm học sinh.
Tại Trường THCS Bến Tre, dữ liệu cán bộ, giáo viên và học sinh được cập nhật, rà soát thường xuyên; văn bản được xử lý trên hệ thống I-Office. Trường triển khai học bạ số cho 100% học sinh từ lớp 6-9, sử dụng hệ thống quản lý học tập để đăng bài giảng, giao nhiệm vụ và tiếp nhận sản phẩm của học sinh. Năm học 2025-2026, trường xây dựng 524 bài giảng, đề kiểm tra và học liệu điện tử; 100% giáo viên được tập huấn về năng lực số, ứng dụng AI. Việc giảng dạy AI được thí điểm ở 2 lớp mỗi khối; đánh giá định kỳ trên máy tính được thực hiện ở một số môn học phù hợp.
Dạy và học tốt hơn
Hạ tầng và kỹ năng số tiếp tục là những điểm cần đầu tư, hoàn thiện. Theo thầy Nguyễn Ngọc Tuấn- Phó Hiệu trưởng Trường THPT Phạm Thái Bường, việc ứng dụng công nghệ trong dạy học cũng không nên chạy theo số lượng phần mềm hay hình thức thể hiện. Giáo viên cần lựa chọn công cụ phù hợp từng bài học, từng đối tượng học sinh. Đối với học sinh, AI cần được xem là công cụ hỗ trợ tư duy, không làm thay nhiệm vụ học tập.
Cùng với dữ liệu, AI đang mở ra khả năng hỗ trợ giáo viên xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế học liệu, tạo ngân hàng câu hỏi và phân tích kết quả học tập. Toàn tỉnh đã thí điểm mô hình lớp học số ứng dụng AI tại 5 trường THPT, tạo nền tảng để xem xét nhân rộng.
Nhân sự công nghệ thông tin tại Trường THCS Bến Tre chủ yếu làm việc kiêm nhiệm, trong khi thiết bị và kinh phí còn hạn chế. Bà Phạm Thị Thúy Hằng- Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh: “AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế tư duy, sự sáng tạo và trách nhiệm cá nhân”. Cần bồi dưỡng kỹ năng số theo nhu cầu thực tế, phát huy mô hình giáo viên hỗ trợ giáo viên; đồng thời hướng dẫn học sinh nhận diện thông tin giả, phòng tránh lừa đảo trực tuyến.
CĐS không phải là cuộc chạy đua đưa thật nhiều phần mềm vào trường học. Vấn đề đặt ra là giáo viên giảm được bao nhiêu thao tác, dữ liệu giúp phát hiện sớm bao nhiêu học sinh cần hỗ trợ và kết quả kiểm tra được sử dụng như thế nào để điều chỉnh bài dạy. Khi công nghệ phục vụ đúng mục tiêu giáo dục, CĐS mới thực sự giúp thầy dạy tốt hơn, trò học tốt hơn.
Năm học 2025-2026, hệ thống dữ liệu giáo dục của tỉnh từng bước được hoàn thiện, kết nối với cơ sở dữ liệu của Bộ GD-ĐT, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và VNeID. Toàn bộ học sinh phổ thông đã có hồ sơ số; tỷ lệ xác thực định danh điện tử đạt 99%. Học bạ số được triển khai ở tất cả khối lớp từ lớp 1-12. Toàn bộ học bạ tiểu học của năm học trước đã được cập nhật; học bạ lớp 12 được ký số phục vụ kỳ thi tốt nghiệp THPT. Qua đánh giá 132 cơ sở giáo dục trực thuộc năm học qua, có 88 đơn vị, chiếm 66,7%, đạt mức đáp ứng tốt về CĐS trong dạy học; 126 đơn vị, chiếm 95,5%, đạt mức đáp ứng tốt về quản trị nhà trường; không có đơn vị ở mức thấp nhất.
Bài, ảnh: CAO HUYỀN
