Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) được Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại phiên họp thứ 6 diễn ra vào sáng 24/9.
 |
| Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến về Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) |
Thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền
Thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo, trình bày Tờ trình Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, để kịp thời trình Quốc hội dự án Luật tại Kỳ họp thứ 2, Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung dự án Luật vào Chương trình xây dựng luật năm 2026. Dự thảo Luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn theo quy định tại khoản 2 Điều 26, điểm b khoản 1 Điều 50 và Điều 51 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ngoài việc kế thừa các chính sách của Luật hiện hành, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) tập trung quy phạm hóa 3 chính sách cơ bản.
Cụ thể, chính sách 1 - Bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền; chính sách 2 - Đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, đổi mới phương thức thực hiện thích ứng không gian số, dữ liệu mở, bảo đảm công khai, minh bạch; chính sách 3 - Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Luật được xây dựng và ban hành nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ, thống nhất chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở và phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".
Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quán triệt và thể chế hóa đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ, giải pháp tại Chỉ thị số 09-CT/TW, bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chính quyền địa phương 2 cấp; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và vai trò làm chủ của nhân dân.
Mở rộng dân chủ ở cơ sở phải trên nguyên tắc kết hợp dân chủ - kỷ cương - pháp quyền; xây dựng không gian dân chủ số quốc gia với các nền tảng dữ liệu và quy trình số, tạo cơ chế, điều kiện thuận lợi để nhân dân tham gia góp ý, hiến kế, giám sát, phản biện và đánh giá hoạt động của cơ quan nhà nước; hoàn thiện các mô hình thực hiện dân chủ hiệu quả gắn với tự quản, tự chủ ở cộng đồng.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, dự thảo Luật kế thừa theo tư duy lập pháp mới tại Nghị quyết số 66-NQ/TW: Luật chỉ quy định những vấn đề khung, có tính nguyên tắc, vấn đề thường xuyên biến động giao cho Chính phủ, bộ, ngành, địa phương thực hiện. Bên cạnh đó, dự thảo kế thừa những quy định hiện hành còn phù hợp nhằm bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, sửa đổi, bổ sung những quy định cho phù hợp với tình hình mới, khắc phục những bất cập trong thực tiễn triển khai thi hành.
Bố cục dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) gồm 6 chương, 61 điều. So với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), dự thảo Luật đã giảm số điều từ 91 điều xuống còn 61 điều (giảm 30 điều); sửa đổi theo hướng bổ sung nguyên tắc về thực hiện dân chủ ở cơ sở; việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số, gộp một số điều có cùng nội dung điều chỉnh, giao Chính phủ quy định chi tiết.
Hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền làm chủ của nhân dân
Thẩm tra về dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga cho biết, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho rằng, các chủ trương, định hướng mới về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, đổi mới pháp luật, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Qua thực tiễn thi hành, một số quy định còn vướng mắc, nhất là về trách nhiệm tiếp nhận, giải trình, phản hồi ý kiến của nhân dân.
Vì vậy, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương mới, khắc phục vướng mắc và hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền làm chủ của nhân dân.
Về phạm vi sửa đổi và bố cục của dự thảo Luật, dự thảo giảm từ 91 xuống 61 điều, đồng thời bổ sung, sửa đổi các cơ chế về dân chủ trên nền tảng số, tham gia ý kiến, giám sát, Ban Thanh tra nhân dân và doanh nghiệp nhà nước. Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị tiếp tục rà soát nội dung sửa đổi, bổ sung và các cơ chế mới, bảo đảm có cơ sở thực tiễn, đánh giá tác động, tính khả thi và phù hợp với trình tự, thủ tục rút gọn.
Về bố cục, cơ bản phù hợp; tuy nhiên, đề nghị thể hiện rõ hơn nội dung chuyển đổi số trong thực hiện dân chủ. Đối với Điều 39, đề nghị tách quy định về tổ chức, hoạt động và trách nhiệm bảo đảm hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân thành các điều tương ứng, thuận lợi cho theo dõi và áp dụng.
Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cơ bản nhất trí với đánh giá của Chính phủ. Tuy nhiên, dự án Luật liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật, đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ với pháp luật chuyên ngành, nhất là về tiếp cận thông tin, kiến nghị, giám sát, Ban Thanh tra nhân dân và thực hiện dân chủ trên môi trường số; làm rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền, trách nhiệm và mối quan hệ giữa các cơ chế, tránh chồng chéo, quy định lại hoặc phát sinh thêm thủ tục.
Về bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cơ bản tán thành định hướng của dự thảo, đồng thời đề nghị tập trung làm rõ một số vấn đề. Cụ thể, về quyền và nghĩa vụ của công dân, Cơ quan soạn thảo cần quy định rõ cơ chế phản hồi, tiếp thu, giải trình; việc chấp hành quyết định của cộng đồng phải trong phạm vi đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và không trái pháp luật, không hạn chế quyền kiến nghị, phản ánh.
Đối với việc lấy ý kiến nhân dân, Cơ quan soạn thảo cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền quyết định trong tiếp thu, giải trình và phản hồi; đồng thời xác định rõ cách tính "trên 50% nhân dân" khi lấy ý kiến bằng nhiều hình thức.
Về quyền tự quản và quyết định của cộng đồng dân cư, cần làm rõ giá trị bắt buộc, đối tượng và phạm vi quyết định; đối với sáng kiến của công dân, làm rõ cách xác định 10% số hộ gia đình đồng thuận, bảo đảm tính khả thi và sáng kiến có điều kiện được xem xét.
Đối với quy định về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, cần bảo đảm phương thức điện tử không làm hạn chế cơ hội tham gia của người khó tiếp cận công nghệ hoặc hạ tầng số; đồng thời làm rõ nguyên tắc kết hợp giữa trực tiếp và điện tử, nhất là trong lấy ý kiến, biểu quyết của cộng đồng dân cư, bảo đảm bình đẳng trong thực hiện quyền dân chủ.
Về mối quan hệ giữa các phương thức, việc lựa chọn hình thức cần phù hợp với tính chất, phạm vi, mức độ tác động của vấn đề và khả năng tiếp cận của người dân, nhất là đối với vấn đề tác động lớn đến quyền, lợi ích của nhân dân. Đồng thời, cần quy định rõ cách tổng hợp, xác định kết quả khi sử dụng nhiều hình thức, nhất là cách xác định "ý kiến của đa số nhân dân" tại Điều 18, tránh trùng lặp và bảo đảm thống nhất, minh bạch.
Về phạm vi, giới hạn giám sát của nhân dân, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị cơ quan soạn thảo cần xác định rõ giám sát chủ yếu là theo dõi, tiếp cận thông tin, phát hiện, phản ánh, kiến nghị và theo dõi xử lý, không thay thế chức năng thanh tra, kiểm tra, điều tra, xác minh của cơ quan có thẩm quyền. Đối với dấu hiệu vi phạm, cần quy định rõ cơ chế chuyển thông tin, trách nhiệm tiếp nhận, thời hạn xử lý và phản hồi kết quả.
Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
