Phát huy vai trò tiên phong của báo chí trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, truyền thông số, mạng xã hội dần trở thành xu hướng, tác động sâu sắc đến chính trị, kinh tế, văn hóa và mọi mặt đời sống xã hội. Điều đó vừa mở ra cơ hội phát triển mới cho báo chí, vừa đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác lãnh đạo, quản lý và phát huy vai trò của báo chí cách mạng.

Khi không gian mạng trở thành “mặt trận” mới

Chưa bao giờ thông tin lan truyền nhanh chóng như hiện nay, chỉ với một thiết bị kết nối internet, mỗi cá nhân đều có thể tiếp cận, chia sẻ và tạo ra thông tin. Một sự kiện diễn ra ở cơ sở chỉ sau vài phút có thể xuất hiện trên nhiều nền tảng số, tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người. Không gian mạng vì thế đã trở thành môi trường truyền thông rộng lớn, có sức ảnh hưởng sâu rộng đến nhận thức, tư tưởng và hành động của xã hội. Song song với những cơ hội mà công nghệ mang lại, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức: thông tin thật - giả đan xen; các nền tảng xuyên biên giới ngày càng tác động mạnh đến xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng; các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin xấu độc được phát tán với tốc độ nhanh và phạm vi rộng. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là quản lý thông tin hiệu quả mà còn phải phát huy tốt hơn vai trò định hướng, dẫn dắt của báo chí cách mạng.

Ngày 30/3/2026 vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, truyền thông trên không gian mạng trong tình hình mới. Đây không chỉ là sự cụ thể hóa các quan điểm nhất quán của Đảng đối với báo chí cách mạng mà còn là định hướng chiến lược nhằm giúp báo chí tiếp tục khẳng định vị thế, phát huy vai trò trong bối cảnh môi trường truyền thông đang thay đổi sâu sắc. Bên cạnh đó, Hướng dẫn số 21-HD/BTGDVTW của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh yêu cầu “khẳng định vị trí, vai trò, tầm quan trọng của báo chí, truyền thông trong bối cảnh hiện nay; triển khai hiệu quả quan điểm báo chí cách mạng là bộ phận không thể tách rời của sự nghiệp cách mạng, giữ vai trò tiên phong, xung kích, trụ cột trên mặt trận tư tưởng của Đảng”. Đây vừa là sự khẳng định vai trò lịch sử của báo chí cách mạng Việt Nam, vừa là yêu cầu mang tính thời đại đối với đội ngũ những người làm báo hôm nay.

Từ truyền thống báo chí cách mạng đến trách nhiệm trong giai đoạn mới

Trải qua 101 năm hình thành và phát triển kể từ khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên (21/6/1925), báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc qua các giai đoạn đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ những trang báo bí mật trong thời kỳ cách mạng đến hệ thống báo chí đa phương tiện hiện đại ngày nay, báo chí cách mạng không chỉ là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân mà còn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, góp phần củng cố niềm tin, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong mọi hoàn cảnh. Hòa trong dòng chảy vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí Vĩnh Long được hình thành và phát triển gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng, công cuộc xây dựng quê hương và sự phát triển của vùng đất Cửu Long. Từ những ấn phẩm tuyên truyền, văn nghệ trong thời kỳ kháng chiến đến các loại hình báo chí, phát thanh, truyền hình và tạp chí chuyên ngành hiện nay, báo chí tỉnh nhà không ngừng lớn mạnh về tổ chức, đội ngũ và chất lượng nội dung, từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân, giữa chủ trương, chính sách với thực tiễn cuộc sống. Trong giai đoạn mới, việc thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và hợp nhất các cơ quan báo chí của Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh tiếp tục mở ra không gian phát triển mới, tạo tiền đề xây dựng cơ quan báo chí đa phương tiện hiện đại, hội tụ nguồn lực, kinh nghiệm và thế mạnh truyền thông của cả khu vực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên số.

Đồng chí Nguyễn Thị Minh Trang - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy tặng bằng khen của UBND tỉnh cho các tập thể đạt thành tích tiêu biểu trong công tác tuyên truyền kinh tế - xã hội năm 2025 trên địa bàn tỉnh. (Ảnh: NGUYỄN THỊNH)

Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long hiện có 2 cơ quan báo chí gồm Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long; Tạp chí Văn nghệ Cửu Long thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh; cùng 4 tạp chí khoa học của các cơ sở giáo dục đại học. Bên cạnh đó còn có cơ quan thường trú của Thông tấn xã Việt Nam, Văn phòng đại diện Báo Nhân Dân và nhiều cơ quan báo chí Trung ương, địa phương có phóng viên phụ trách địa bàn, hoạt động thường xuyên. Sự hiện diện của các cơ quan báo chí không chỉ phản ánh sự phát triển của môi trường truyền thông mà còn cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của báo chí trong đời sống chính trị - xã hội của tỉnh. Thực tiễn những năm qua cho thấy, báo chí Vĩnh Long đã và đang trở thành lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, đồng hành cùng cấp ủy, chính quyền trong việc đưa chủ trương, nghị quyết của Đảng vào cuộc sống. Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai sắp xếp tổ chức bộ máy; tổ chức đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025 - 2030; chào mừng thành công Đại hội XIV của Đảng; tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031; đồng thời hướng tới kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6), báo chí Vĩnh Long không chỉ theo sát mà còn chủ động đồng hành cùng tiến trình phát triển của địa phương.

Vai trò của báo chí được thể hiện rõ ở khả năng đi trước một bước trong cung cấp, giải thích và định hướng thông tin; góp phần đưa chủ trương, chính sách đến với Nhân dân một cách kịp thời, dễ hiểu và có sức thuyết phục. Trên các lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị, quốc phòng - an ninh, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững hay bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, báo chí đã trở thành kênh thông tin tin cậy, phản ánh sinh động hơi thở cuộc sống, đồng thời góp phần tạo sự đồng thuận trong xã hội. Không chỉ thực hiện chức năng thông tin, báo chí còn tham gia tích cực vào quá trình lan tỏa những giá trị tốt đẹp, cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước, biểu dương nhân tố mới, mô hình hay, cách làm hiệu quả. Đặc biệt, đối với công tác thông tin tuyên truyền trong vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo, báo chí đã thực sự trở thành cầu nối giữa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước với đời sống của đồng bào qua các kênh bằng chữ, tiếng Khmer; góp phần củng cố niềm tin, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Theo đồng chí Nguyễn Thị Minh Trang - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, trong những năm qua, tỉnh Vĩnh Long đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực và những kết quả đó không thể không kể đến sự đóng góp đầy trách nhiệm, tâm huyết và nỗ lực không ngừng của đội ngũ những người làm báo của tỉnh. Trong đó, Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long luôn giữ vững vai trò là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Vĩnh Long. Các tác phẩm báo chí ngày càng đổi mới về nội dung, đa dạng về hình thức, kịp thời phản ánh hơi thở cuộc sống, góp phần định hướng dư luận và tạo sự đồng thuận trong toàn xã hội. Đồng chí cũng mong rằng đội ngũ những người làm báo tỉnh nhà sẽ tiếp tục giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định mục tiêu, không ngừng đổi mới, sáng tạo, thực hiện tốt sứ mệnh chính trị được giao, đồng hành cùng địa phương trong chặng đường phát triển mới. Đồng thời cho biết lãnh đạo tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi để báo chí tỉnh nhà phát triển mạnh mẽ hơn nữa, hoàn thành các mục tiêu tiếp theo, góp phần tích cực vào sự phát triển nhanh, bền vững của tỉnh Vĩnh Long trong thời gian tới.

Thực tiễn cho thấy, ở những thời điểm có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của đất nước và địa phương, báo chí không chỉ là kênh thông tin mà còn là lực lượng tham gia trực tiếp vào quá trình tạo dựng niềm tin, củng cố sự thống nhất về nhận thức và hành động trong xã hội.

Định hướng phát triển báo chí trong kỷ nguyên số

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Chỉ thị số 05-CT/TW là tiếp tục khẳng định nguyên tắc Đảng lãnh đạo trực tiếp, toàn diện đối với báo chí; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hệ thống chính trị có trách nhiệm tạo điều kiện để báo chí truyền thông phát triển. Điều đó cho thấy sự lãnh đạo của Đảng không chỉ nhằm bảo đảm định hướng chính trị đúng đắn mà còn hướng đến việc kiến tạo môi trường thuận lợi để báo chí phát huy bản chất cách mạng, nâng cao chất lượng hoạt động và thực hiện tốt sứ mệnh phục vụ Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Hướng dẫn số 21-HD/BTGDVTW của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cũng xác định rõ: “Chuyển đổi số là giải pháp chiến lược; đổi mới tư duy, phương thức chỉ đạo, quản lý là yếu tố then chốt; xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao là nhân tố quan trọng”. Đây là những định hướng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh báo chí đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ để thích ứng với môi trường truyền thông số.

Phóng viên tác nghiệp tại Lễ Khởi công cầu Ba Lai 8. Ảnh: Thiên Hà

Trên cơ sở những quan điểm, định hướng của Chỉ thị số 05-CT/TW và Hướng dẫn số 21-HD/BTGDVTW, việc phát triển báo chí trong kỷ nguyên số đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ từ tư duy lãnh đạo, quản lý đến phương thức hoạt động và tổ chức sản xuất nội dung. Trọng tâm trong thời gian tới là tiếp tục quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng; giữ vững tôn chỉ, mục đích và bản chất cách mạng của báo chí; thực hiện tốt chức năng thông tin, tuyên truyền, định hướng tư tưởng và dẫn dắt dư luận xã hội. Các cơ quan báo chí cần đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động nghiệp vụ; nâng cao chất lượng nội dung theo hướng nhanh nhạy, chính xác, khách quan, nhân văn và có tính xây dựng; đồng thời phát huy vai trò tiên phong trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thông tin xấu độc, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh.

Cùng với đó, đội ngũ những người làm báo cần không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp, giữ vững tinh thần “tâm sáng, lòng trong, bút sắc”, tích cực bám sát thực tiễn, phản ánh sinh động hơi thở cuộc sống và những vấn đề được xã hội quan tâm. Mỗi tác phẩm báo chí phải thực sự trở thành cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân, lan tỏa những giá trị tốt đẹp, cổ vũ nhân tố mới, mô hình hay, cách làm hiệu quả; khơi dậy tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển quê hương, đất nước. Đồng thời, các cấp ủy, chính quyền cần tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện thuận lợi cho báo chí hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích; chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, xem báo chí là lực lượng đồng hành quan trọng trong công tác tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội và thúc đẩy sự phát triển nhanh, bền vững của địa phương.

Kỷ nguyên số đang mở ra những cơ hội phát triển truyền thông, nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với báo chí cách mạng. Trong bối cảnh đó, việc phát huy vai trò của báo chí không chỉ là nhiệm vụ của riêng các cơ quan báo chí mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với truyền thống đồng hành cùng sự phát triển của địa phương, đội ngũ những người làm báo Vĩnh Long sẽ tiếp tục phát huy bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến gần hơn với Nhân dân, xây dựng sự đồng thuận xã hội và tạo động lực cho sự phát triển nhanh, bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.

HỒNG CÚC