Trong định hướng xây dựng Chính phủ hiện đại, kiến tạo và phục vụ, mô hình chính quyền 2 cấp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn thúc đẩy chuyển đổi phương thức quản trị, từ quản lý sang phục vụ. Thực tiễn cũng đặt ra không ít thách thức cần tháo gỡ để bộ máy vận hành hiệu quả, gần dân hơn.
Tinh gọn bộ máy, mở ra cách tiếp cận quản trị mới
Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được xác định không chỉ là một bước tinh gọn tổ chức bộ máy, mà còn là sự chuyển đổi sâu sắc về tư duy quản trị. Ngay trong phát biểu nhậm chức, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh định hướng xây dựng “Chính phủ hiện đại, kiến tạo và phục vụ nhân dân”, trong đó bộ máy phải “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.
Điểm đáng chú ý là, tinh gọn trong giai đoạn này không đơn thuần là giảm đầu mối, mà là tái thiết cách thức vận hành của bộ máy theo hướng rõ trách nhiệm, nhanh hơn trong phản ứng và sát hơn với nhu cầu thực tiễn. Theo Thủ tướng, Chính phủ sẽ ưu tiên cao nhất cho việc hoàn thiện đồng bộ thể chế, rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực xã hội. Đây được xem là nền tảng để mô hình chính quyền 2 cấp vận hành trơn tru, tránh tình trạng chồng chéo, kéo dài quy trình xử lý công việc như trước đây.
 |
| Ông Lê Minh Hưng tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng Chính phủ, nhiệm kỳ 2026-2031 |
Chính phủ sẽ tập trung vào 5 định hướng trọng tâm:
• Xây dựng Chính phủ hiện đại, kiến tạo, phục vụ nhân dân, ưu tiên hoàn thiện thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính, khơi thông nguồn lực.
• Điều hành nền kinh tế tăng trưởng cao, bền vững, với mục tiêu GDP bình quân trên 10%/năm, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.
• Vận hành hiệu quả bộ máy theo mô hình mới, đặc biệt là chính quyền địa phương 2 cấp, gắn với phân cấp, phân quyền và nâng cao chất lượng cán bộ.
• Xây dựng Chính phủ đoàn kết, phối hợp, đồng hành, phát huy vai trò của các cơ quan trong hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.
• Xây dựng Chính phủ liêm chính, kỷ luật, trách nhiệm, siết chặt kỷ cương, kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Nhận diện khó khăn để vận hành hiệu quả
Quá trình triển khai mô hình chính quyền 2 cấp cũng bộc lộ những khó khăn bước đầu, đòi hỏi nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp phù hợp.
Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Hà Sỹ Huân chỉ ra một số vướng mắc trong việc sắp xếp trụ sở làm việc tại các xã miền núi sau sáp nhập: “Có những trụ sở xã được bố trí ở hai đến ba nơi làm việc cách nhau hơn 10km. Theo đó, đề nghị cần có cơ chế đặc thù để đảm bảo bộ máy hoạt động hiệu quả hơn”.
 |
| Đại biểu Hà Sỹ Huân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên). Ảnh: Media Quốc hội |
Một vấn đề đáng chú ý khác là áp lực ngày càng lớn đối với đội ngũ cán bộ cấp xã. Khi chính quyền cấp huyện không còn, cấp xã trở thành lực lượng chủ đạo thực thi nhiệm vụ, trong khi khối lượng công việc tăng lên đáng kể. “Công chức cấp xã không chỉ làm việc chuyên sâu một lĩnh vực mà chuyển sang đa lĩnh vực, đa nhiệm vụ. Điều này đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực, trong khi chế độ đãi ngộ chưa thực sự tương xứng”, đại biểu Hà Sỹ Huân nêu rõ.
Theo ông Huân, mức phụ cấp hiện nay còn thấp, tạo ra khoảng cách đáng kể so với cấp tỉnh, từ đó ảnh hưởng đến động lực làm việc và khả năng thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng.
Ở góc nhìn khác, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, cần nhìn nhận thực tế đây là giai đoạn chuyển tiếp với nhiều khó khăn. “Vạn sự khởi đầu nan”, bà nói và nhấn mạnh áp lực rất lớn đang dồn lên chính quyền cơ sở. Theo đại biểu, sau khi sáp nhập, quy mô địa bàn tăng lên nhưng biên chế không tăng, thậm chí có những bộ phận bị cắt giảm.
“Diện tích tăng nhưng biên chế làm việc không tăng. Có những vị trí “một người phải làm nhiều việc”, từ chuyên môn đến quản lý, trong khi yêu cầu ngày càng cao”, đại biểu Phong Lan nêu.
 |
| Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh). Ảnh: Media Quốc hội |
Nữ đại biểu cũng chỉ ra thực tế trong lĩnh vực y tế và an toàn thực phẩm, khi nhiều chức năng được gộp lại nhưng nhân lực không đáp ứng kịp: “Một biên chế… vừa lo phòng mạch, vừa lo nhà thuốc, vừa lo an toàn thực phẩm. Điều này cho thấy áp lực đa nhiệm đang trở thành thách thức rõ nét ở cấp cơ sở”.
Nâng chất lượng cán bộ cơ sở - “điểm tựa” của chính quyền 2 cấp
• Năm 2026 được xác định là “năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở”.
• Chuẩn hóa vị trí việc làm, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng theo hướng đa nhiệm.
• Xây dựng hệ thống học liệu số dùng chung toàn quốc.
• Đẩy mạnh chuyển đổi số, tái cấu trúc quy trình xử lý công việc.
• Nghiên cứu cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài, tạo liên thông công - tư.
Tuy nhiên, các ý kiến đều thống nhất rằng những khó khăn này là tất yếu trong quá trình chuyển đổi và cần được tiếp cận với tinh thần xây dựng, hoàn thiện dần trong thực tiễn. Từ đó, nhiều kiến nghị đã được đưa ra nhằm hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trong đó, đáng chú ý là việc cần rà soát, điều chỉnh biên chế gắn với quy mô dân số và địa bàn; cải thiện chế độ tiền lương, phụ cấp tương xứng với tính chất đa nhiệm của cán bộ cơ sở; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế, quy trình để giảm tải áp lực công việc.
Về phía Chính phủ, các giải pháp cũng đã được đặt ra rõ ràng. Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực hợp lý; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; đẩy mạnh chuyển đổi số, tái cấu trúc quy trình và khai thác dữ liệu để nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, việc đổi mới hoạt động thanh tra theo hướng không chỉ phát hiện sai phạm mà còn “phòng ngừa, cảnh báo, tổng kết thực tiễn, hoàn thiện thể chế” cũng góp phần tạo nền tảng cho quản trị hiện đại, giảm rủi ro trong quá trình vận hành.
Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định, mục tiêu cao nhất là “phục vụ lợi ích của nhân dân”, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cho hiệu quả hoạt động của bộ máy. Trong hành trình đó, việc nhận diện đúng khó khăn, chủ động tháo gỡ và không ngừng hoàn thiện sẽ là chìa khóa để mô hình này phát huy hiệu quả, góp phần đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nền quản trị hiện đại, hiệu quả và gần dân hơn.
Theo Lê Hoàng/VOV.VN
