Kiểu dáng hiện đại, đa dạng hương vị cùng những lời quảng bá về khả năng “giảm hại” đang tạo sức hấp dẫn cho thuốc lá (TL) thế hệ mới, nhất là với giới trẻ. Tại Hội thảo khoa học về phòng, chống tác hại TL năm 2026 do Tổng hội Y học Việt Nam tổ chức tại phường Bến Tre mới đây, các chuyên gia y tế cảnh báo về nicotine- chất gây nghiện cùng nhiều hóa chất độc hại trong các sản phẩm này và những nguy cơ đối với sức khỏe.
 |
| Đại biểu thảo luận về tác hại của thuốc lá tại hội thảo. Ảnh: PHAN HÂN |
Những năm gần đây, các sản phẩm TL thế hệ mới như: TL điện tử (ENDS) và TL nung nóng (HTPs) xuất hiện ngày càng phổ biến, thu hút sự quan tâm của cộng đồng, nhất là giới trẻ.
Khác với hình ảnh quen thuộc của TL truyền thống, những sản phẩm này được thiết kế với kiểu dáng hiện đại, đa dạng hương vị và đi kèm những lời quảng bá về khả năng “giảm hại”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, nicotine- chất gây nghiện vẫn hiện diện trong các sản phẩm TL.
Tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Văn Kính- Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam nhận định: Các sản phẩm TL là sản phẩm gây nghiện do có chứa nicotine là chất gây nghiện. Các sản phẩm TL điện tử nung nóng một loại dịch chứa nicotine (e-liquid) tạo ra khí aerosol người sử dụng sẽ hít vào. Trong dung dịch TL điện tử thường có các chất tạo mùi và được pha trong chất Propylene Glycol và/hoặc Glycerin (đóng vai trò dung môi cho nicotine). Ngoài TL điện tử còn có các hình thức khác như: xì gà điện tử (e-cigar), shisha điện tử (e-shishas).
Theo bảng phân loại bệnh tật quốc tế thì lệ thuộc nicotine được phân loại mã bệnh 6C4A.2 là một bệnh thuộc loại rối loạn do sử dụng chất kích thích hoặc các hành vi gây nghiện. Vì vậy, người hút TL rất khó bỏ ngay cả khi biết rất rõ về tác hại của việc hút thuốc.
Phân tích về mối liên hệ giữa TL và bệnh mạn tính, TS.BS Trương Hồng Sơn- Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam cho biết: “Hút thuốc gây kháng insulin, khiến đường trong máu không được hấp thu mà chuyển thành mỡ nội tạng hoặc mỡ bụng...; đồng thời làm tăng tiết cortisol (hormone căng thẳng) dẫn đến tích tụ mỡ. Quan niệm hút thuốc giúp giảm cân cần được nhìn nhận thận trọng. Bởi, TL có thể gây giảm cân nhưng lại làm tăng mỡ nội tạng và vòng eo”.
Đáng lưu ý, tác động của TL còn được đề cập ở não bộ. Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, hút TL thường xuyên làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer và có thể làm tăng nguy cơ các bệnh sa sút trí tuệ khác. Điều này củng cố lập luận cần cai TL, đặc biệt từ 65 tuổi trở lên. Các cơ chế sinh học được đề cập cho thấy TL làm tăng stress oxy hóa, gây viêm và làm chết tế bào não. Đồng thời, gây tổn thương cấu trúc mạch máu não, làm giảm lượng oxy tới não.
Không chỉ gây chú ý bởi kiểu dáng, TL điện tử còn hấp dẫn bởi sự đa dạng về hương vị. Theo thông tin được cung cấp tại hội thảo, hiện có hơn 15 ngàn loại hương vị, từ kẹo ngọt đến trái cây. Cùng với đó, sản phẩm được thiết kế giống những vật dụng quen thuộc như đồng hồ thông minh hay bút máy. Những đặc điểm này khiến TL điện tử ngày càng len lỏi vào học đường.
Các chuyên gia cảnh báo về xu hướng “kẹo hóa” và “trò chơi hóa” sản phẩm. Qua đó, cho thấy cách thức tạo sức hấp dẫn đối với người sử dụng, đặc biệt là giới trẻ.
Tại Việt Nam, tỷ lệ sử dụng TL điện tử ở học sinh đang có xu hướng tăng nhanh. Thực trạng này đặt ra nguy cơ đối với những thành quả của các chính sách phòng, chống tác hại TL được triển khai trong nhiều năm qua.
Tác động của TL không chỉ liên quan đến sức khỏe mà còn tạo ra gánh nặng kinh tế. Ước tính mỗi năm, TL tiêu tốn hơn 2% GDP của Việt Nam, bao gồm chi phí y tế và tổn thất do cháy rừng, rác thải. Chi phí điều trị bệnh liên quan đến TL cao gấp 5 lần so với khoản đóng góp ngân sách từ ngành này.
Trước thực trạng đó, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và chuyên gia y tế tại Việt Nam đưa ra khuyến cáo cần duy trì và tăng cường quy định pháp luật, đặc biệt là cấm tuyệt đối TL điện tử và TL nung nóng, nhằm bảo vệ thế hệ trẻ.
PHAN HÂN
