Bảo vệ giới trẻ khỏi thuốc lá thế hệ mới

Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá (TL) năm 2026 được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chọn là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo- hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và TL”. Thông điệp này nhấn mạnh sự cần thiết của việc nhận diện đúng những nguy cơ từ TL và sản phẩm chứa nicotine, nhất là khi TL điện tử, TL nung nóng có xu hướng tiếp cận người trẻ bằng nhiều hình thức hấp dẫn, dễ gây hiểu nhầm về mức độ an toàn.

Nói không với thuốc lá thế hệ mới. Ảnh minh họa AI

Tại Việt Nam, hiện có hơn 15 triệu người hút TL (gồm cả TL truyền thống và TL thế hệ mới). Ước tính mỗi năm có tới hơn 100 ngàn ca tử vong liên quan đến TL. Theo các bác sĩ, thói quen hút TL là sự khởi đầu của chuỗi nguy cơ bệnh tật về tim mạch, ung thư. TL điếu truyền thống, TL điện tử, TL nung nóng… đều chứa nhiều chất độc hại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người hút trực tiếp và cả người hít phải khói TL thụ động.

Cầm chiếc máy hút nhỏ gọn trên tay, em T.Q.N. (17 tuổi, học sinh một trường THPT tại phường Phước Hậu) thừa nhận mình đã hút TL điện tử từ sự tò mò: “Ban đầu em thử vì thấy các bạn trong lớp chuyền tay nhau một thiết bị giống USB. Hút vào có mùi trà sữa rất thơm nên em thử, rồi bị cuốn theo lúc nào không hay. Giờ đi chơi với bạn mà thiếu nó là bứt rứt không chịu nổi”.

Câu chuyện của N. không phải cá biệt. Theo BS.CK1 Trần Văn Tiền- Phó Giám đốc Sở Y tế, sự xuất hiện của TL thế hệ mới với thiết kế bắt mắt, giả dạng đồ dùng học tập hoặc phụ kiện công nghệ kèm quảng cáo “ít độc hại hơn” đã lôi kéo một bộ phận giới trẻ.

“TL điện tử và TL nung nóng chứa hàm lượng nicotine rất cao gây nghiện mạnh, tác động tiêu cực lên hệ thần kinh trung ương. Với thanh thiếu niên có não bộ chưa hoàn thiện, nicotine làm suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và kiểm soát cảm xúc. Đáng lo ngại hơn, những người cố gắng cai TL truyền thống bằng TL điện tử thường rơi vào tình trạng “nghiện kép”- tức sử dụng cả 2 loại. Ngoài ra, làn khói này còn chứa hàng loạt hóa chất độc hại gây ung thư, phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), nhồi máu cơ tim, tổn thương não...”, ông Trần Văn Tiền phân tích.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, tỷ lệ người dân sử dụng TL điện tử tại địa phương đang ở mức 1,7%. Đặc biệt, có đến 87,8% người dân nhận thức được TL gây bệnh nguy hiểm và trên 93% hiểu biết về tác hại của khói TL. Kết quả này đến từ việc tỉnh quyết liệt xây dựng môi trường không khói TL tại cơ sở y tế, trường học, cơ quan và đưa vào nội quy, tiêu chí thi đua gắn với trách nhiệm người đứng đầu.

Dù tỷ lệ hút TL trung bình trong nam giới tại địa phương đã giảm 0,5% mỗi năm nhờ chiến dịch xây dựng môi trường không khói TL, song cuộc chiến này vẫn đối mặt thách thức lớn khi tỷ lệ hút TL đang có xu hướng trẻ hóa. Khảo sát thực tế cho thấy việc mua bán, sử dụng TL trên địa bàn vẫn còn khá dễ dàng tại địa điểm công cộng. Tỷ lệ phơi nhiễm với khói TL thụ động tại nhà lên đến 66,2%, tại nơi làm việc là 43%. Trong đó, nhà hàng, quán bar, vũ trường là những nơi có tỷ lệ “hít khói” cao nhất.

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tác hại TL, xây dựng môi trường sống lành mạnh, Sở Y tế đã đề nghị sở, ngành, đoàn thể và địa phương tăng cường tuyên truyền, phổ biến nghiêm túc quy định của Luật Phòng, chống tác hại của TL; đẩy mạnh xây dựng mô hình cơ quan, đơn vị, trường học, cơ sở y tế không khói TL. Lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng TL điện tử, TL nung nóng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

“Sở Y tế kêu gọi cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và người dân nghiêm túc thực hiện quy định cấm hút TL tại nơi làm việc, xây dựng môi trường sống không khói TL vì sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng”- ông Trần Văn Tiền cho biết.

THÚY QUYÊN