Việt Nam sẽ có trung tâm xạ trị proton, nâng hiệu quả điều trị ung thư

Xạ trị proton được coi là phương pháp điều trị ung thư tiên tiến nhất hiện nay do ít làm tổn thương các mô lành và ít tác dụng phụ, nhất là với người già và trẻ em so với xạ trị bằng máy gia tốc tuyến tính truyền thống.

Tại Việt Nam chưa có máy xạ trị proton điều trị ung thư công nghệ cao, nhiều người bệnh ung thư phải ra nước ngoài điều trị - Ảnh: DUYÊN PHAN

Thế nhưng tại Việt Nam chưa có máy xạ trị proton điều trị ung thư công nghệ cao.

Theo số liệu từ Tổ chức Ung thư toàn cầu (Globocan), mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 169.547 ca ung thư mới mắc, trong đó khoảng 60% có chỉ định xạ trị.

Ước tính 5% số bệnh nhân trên (khoảng 8.938 ca) có chỉ định xạ trị proton tại nhóm một, theo khuyến cáo của Hội Xạ trị ung thư Mỹ (ASTRO).

Đưa con sang nước ngoài để xạ trị
Năm 2018, bé B.N. (12 tuổi, tại TP.HCM) xuất hiện hạch nổi ở vùng cổ, khi đi khám bác sĩ chẩn đoán mắc u nguyên bào thần kinh. Khối u nằm ở vị trí phức tạp, nằm sát các cấu trúc quan trọng như động mạch cảnh, dây thần kinh số X và khí quản.

Bé được chuyển đến một bệnh viện nhi tuyến cuối tại TP.HCM để được phẫu thuật và xạ trị, đến cuối năm 2019 tình trạng bệnh thuyên giảm. 

Nhưng năm 2020 bệnh tiếp tục tái phát nhiều lần, suốt năm năm ròng rã gia đình đưa bé đi khắp các bệnh viện lớn tại TP.HCM điều trị bằng phẫu thuật, hóa trị, truyền hóa chất liều cao khiến cơ thể em gần như suy kiệt.

Chị H., mẹ bệnh nhi, kể chị vẫn ám ảnh những lúc con truyền hóa chất mỗi 21 ngày một lần. Thuốc gây tác dụng phụ mạnh khiến con nôn ói liên tục, sốt cao và sụt cân nghiêm trọng. Cuối năm 2025 bệnh tái phát phức tạp, các phương pháp điều trị cũ gần như vô hiệu, nhiều tác dụng phụ.

Sau khi tìm hiểu xạ trị proton có nhiều ưu điểm, gia đình quyết định đưa con sang Singapore (gói điều trị khoảng 55.000 USD nếu bệnh nhân tự chi trả).

Qua 18 buổi xạ trị trong 1,5 tháng, các bác sĩ đã kiểm soát thành công khối u với độ chính xác cao, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến cơ quan lân cận. Hiện em đã đi học trở lại, sinh hoạt bình thường và không cần truyền hóa chất định kỳ, chỉ cần tái khám trong năm năm tiếp theo.

Đây không phải là trường hợp hiếm hoi, bởi nhiều bệnh nhân ung thư phải ra nước ngoài như Thái Lan, Singapore để điều trị với chi phí đắt đỏ lên đến hàng nghìn USD.

Theo GS Lê Văn Quảng - Giám đốc Bệnh viện K, tại Việt Nam ứng dụng các kỹ thuật xạ trị trong ung thư đã có những tiến bộ đáng khích lệ. Tại Bệnh viện K, kỹ thuật như xạ trị không gian ba chiều theo hình dạng khối u (3D-CRT); xạ trị điều biến liều (IMRT)... góp phần nâng cao hiệu quả điều trị.

Ông Quảng nói nhiều nước phát triển trên thế giới đã và đang áp dụng phương pháp xạ trị bằng bức xạ hạt như proton, ion nặng, là phương pháp xạ mới, hiện đại, an toàn cho một số bệnh lý thay thế các chùm xạ trị photon (tia-X), electron (điện tử) từ máy gia tốc thẳng truyền thống.

Nhiều kỹ thuật xạ trị mới khác đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong điều trị ung thư nhi khoa, bệnh khó điều trị và giảm thiểu biến chứng xạ trị cho người bệnh.

"Việc đầu tư xây dựng trung tâm ung thư chất lượng cao được trang bị các hệ thống máy xạ trị tiên tiến tầm khu vực và thế giới sẽ nâng cao chất lượng điều trị ung thư, người bệnh có thể hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao ngay tại Việt Nam, không phải đi nước ngoài điều trị", ông Quảng chia sẻ.

Đang xây dựng đề án 3 trung tâm xạ trị proton trong 5 năm tới
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Đặng Huy Quốc Thịnh - nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - cho biết xạ trị proton là một trong những kỹ thuật điều trị ung thư hiện đại nhất hiện nay, cho phép tối ưu hóa khả năng tiêu diệt khối u, giảm thiểu tác dụng phụ so với xạ trị truyền thống.

Ưu điểm nổi bật của xạ trị proton là khả năng bảo vệ mô lành xung quanh khối u. Nhờ đặc tính vật lý của chùm proton, bác sĩ có thể đưa liều xạ rất cao, tập trung chính xác vào khối u, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

Tuy nhiên, xạ trị proton không phải là giải pháp thay thế hoàn toàn cho các phương pháp điều trị ung thư khác. "Hiệu quả điều trị cao nhất vẫn đến từ sự phối hợp đa mô thức giữa phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Proton không phải là "cứu cánh duy nhất" để chữa khỏi ung thư", bác sĩ Thịnh nhấn mạnh.

Theo bác sĩ Thịnh, việc xây dựng và vận hành một trung tâm xạ trị proton đòi hỏi nguồn lực nhân sự rất lớn, diện tích lắp đặt phức tạp cùng quy trình an toàn bức xạ nghiêm ngặt, có mức độ kiểm soát tương đương một lò phản ứng hạt nhân. Thực tế cho thấy số lượng bệnh nhân được tiếp nhận mỗi năm rất hạn chế do chi phí đầu tư và điều trị cao, trong khi quy trình lập kế hoạch và thực hiện xạ trị kéo dài.

Kinh nghiệm từ Singapore cho thấy từ khi dự án được phê duyệt đến khi trung tâm proton đi vào hoạt động phải mất tám năm, bao gồm thời gian xây dựng cơ sở hạ tầng và quan trọng hơn là phát triển các quy trình chuẩn vận hành cũng như tiêu chí lựa chọn bệnh nhân.

Để làm được điều này, cần chuẩn bị nguồn nhân lực (đào tạo đội ngũ bác sĩ, kỹ sư, kỹ thuật viên đủ năng lực vận hành trung tâm proton), xây dựng quy trình và tiêu chí chỉ định qua việc thành lập hội đồng chuyên môn để xác định rõ trường hợp nào, thời điểm nào thực sự cần xạ trị proton, nhằm tránh lãng phí nguồn lực quốc gia.

Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 8-1, ông Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) - cho hay hiện cục đang phối hợp với các đơn vị để hoàn thiện đề án xây dựng trung tâm xạ trị proton ở ba bệnh viện lớn tại ba khu vực Bắc - Trung - Nam là Bệnh viện K, Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Đa khoa trung ương Huế để trình lãnh đạo Bộ Y tế cho ý kiến, thành lập tổ biên tập, ban soạn thảo.

Đề án sẽ căn cứ vào tình hình thực tế, tính toán kỹ lưỡng đề xuất xây dựng trung tâm xạ trị proton hoạt động hiệu quả, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cho người dân.

Theo ông Đức, hiện nay nhu cầu xạ trị proton tại Việt Nam khá lớn, đặc biệt trong bối cảnh số ca mắc ung thư ngày càng gia tăng. Để vận hành xạ trị proton, về nhân lực vận hành có thể sẽ đào tạo ngay trong quá trình thực hiện dự án. Việc chỉ định điều trị bằng xạ trị proton cũng không có khó khăn.

"Tuy nhiên để xây dựng trung tâm xạ trị proton cần nguồn lực rất lớn, vì vậy cần tính toán kỹ. Dự kiến trong năm 2026 Bộ Y tế sẽ hoàn thành đề án này", ông Đức thông tin.

Dự kiến đề án hoàn thành giai đoạn 2026-2030, khi đi vào hoạt động sẽ giúp bệnh nhân trong nước tiếp cận điều trị tiên tiến, giảm chi phí ra nước ngoài, đồng thời nâng cao năng lực y tế quốc gia.

Theo tuoitre.vn