Trẻ 5 tuổi trước ngưỡng cửa lớp 1

Trong khi không ít gia đình sốt ruột, mong muốn cho con biết đọc, biết viết khi vào lớp 1 thì từ góc nhìn của ngành giáo dục và thực tiễn ở các trường mầm non, cho thấy: trẻ không cần học trước chương trình. Điều trẻ cần nhất là tâm thế sẵn sàng, thói quen học đường và những kỹ năng nền tảng.

Giáo viên mầm non tổ chức hoạt động học theo hình thức “học bằng chơi”, giúp trẻ 5 tuổi làm quen chữ cái trước khi vào lớp 1

Không tạo áp lực học tập

Tâm lý lo lắng của một bộ phận phụ huynh khi con vào lớp 1 mà... chưa biết chữ, là có thật. Ông Nguyễn Tương Xuyên Nghiêm- Phó Trưởng Phòng Giáo dục Phổ thông, Sở GD-ĐT cho biết: “Ngành đã chỉ đạo rất quyết liệt việc không dạy trước chương trình, nhưng thực tế vẫn còn một bộ phận phụ huynh lo lắng… dẫn đến tâm lý phụ huynh cho con đi học thêm”.

Điều đáng nói là “chạy trước” không chỉ làm biến dạng mục tiêu của giáo dục mầm non, mà còn để lại hệ quả lâu dài ở bậc tiểu học. Ông Nghiêm dẫn ví dụ: “Nếu trẻ đã hình thành thói quen sai khi tô viết trong thời gian dài, việc sửa sẽ rất khó, đặc biệt trong lớp 1 có 35-40 học sinh. Chỉ cần khoảng 3-4 tháng hình thành nền nếp sai là rất khó điều chỉnh, trong khi có trường hợp trẻ tô chữ gần 8 tháng trước khi vào lớp 1 khiến giáo viên sửa rất vất vả”.

Ở cấp trường, công tác chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi vào lớp 1 bắt đầu từ năng lực quản trị chuyên môn. Cô Nguyễn Thị Bích Ly- Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Cầu Quan, xã Tân Hòa nhấn mạnh vai trò của cán bộ quản lý trong việc chỉ đạo xây dựng kế hoạch giáo dục năm, tháng, tuần “theo quy trình thống nhất”, bám sát chương trình và xác định rõ mục tiêu trọng tâm là giúp trẻ “sẵn sàng vào lớp 1”.

Điểm cốt lõi nằm ở việc cá thể hóa theo nhóm trẻ, vừa phát triển toàn diện, vừa lồng ghép kỹ năng học đường: tự phục vụ, giao tiếp, khả năng tập trung, nền nếp sinh hoạt. Tất cả được triển khai theo nguyên tắc “học bằng chơi, chơi mà học”, “không tạo áp lực học tập, không dạy trước chương trình”.

Không dừng ở kế hoạch, nhà trường còn phải đầu tư cho “lực lượng quyết định chất lượng” là giáo viên. “Sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề, dự giờ- góp ý, khuyến khích chia sẻ kinh nghiệm… để giáo viên chủ động, linh hoạt, “không chạy theo thành tích hay gây áp lực dạy trước chương trình”- cô Bích Ly, chia sẻ.

Để trẻ tự tin vào lớp 1

Môi trường giáo dục “an toàn, thân thiện, lấy trẻ làm trung tâm” như chiếc “đệm” giúp trẻ hình thành thói quen và kỹ năng trước khi vào tiểu học. Các hoạt động trải nghiệm không chỉ là “cho vui” mà là cách rèn kỹ năng một cách tự nhiên.

Ở Trường Mầm non Vĩnh Xuân, cô Trần Thị Cẩm Nhung mô tả việc phối hợp gia đình qua nhiều kênh (họp phụ huynh, bảng tuyên truyền, nhóm Zalo…) và rèn kỹ năng từ những việc rất đời thường: gấp quần áo, rửa tay, ngồi đúng tư thế, cầm bút…

Hoạt động làm quen với bút, vở, tập tô được tổ chức nhẹ nhàng, không áp lực tại trường mầm non.

Điều quan trọng, theo cô Nhung, “không phải là trẻ biết đọc, biết viết trước khi vào lớp 1”, mà là trẻ “mạnh dạn, tự tin, biết lắng nghe, có nền nếp học tập ở trường”, có thói quen tốt và hứng thú học tập. Bên cạnh, mô hình “Cầu nối yêu thương” của Trường Mầm non Trung An cho thấy một cách làm đáng chú ý: chia chuyển tiếp thành 3 giai đoạn làm quen, kết nối, chuyển tiếp để trẻ đi từng bước vững vàng.

Theo cô Từ Thị Diễm- giáo viên lớp Lá, Trường Mầm non Trung An, xã Hiếu Phụng, ở giai đoạn “làm quen- khám phá”, trường mời giáo viên tiểu học đến lớp mẫu giáo giao lưu, giới thiệu lớp 1 bằng ngôn ngữ gần gũi; trẻ được quan sát, cầm nắm đồ dùng học tập và đặt câu hỏi. Sang giai đoạn “kết nối- chia sẻ”, trẻ tham quan trường tiểu học, giao lưu với học sinh lớp 1, tham gia hoạt động trải nghiệm nhẹ nhàng, “không đặt nặng yêu cầu học tập” mà chú trọng cảm xúc tích cực.

Đáng chú ý, giai đoạn “chuyển tiếp- tự tin” tổ chức “Một giờ là học sinh lớp 1”: xếp hàng, chào hỏi, dùng đồ cá nhân, ngồi đúng tư thế, làm quen bút chì, sách vở… dưới hình thức trải nghiệm vui chơi, “không gây áp lực”. Đây là cách “tập dượt” nền nếp rất thực tế, giúp trẻ bước vào lớp 1 mà không bị sốc văn hóa học đường.

Chuẩn bị vào lớp 1 không phải là “dạy trước”, mà là chuẩn bị năng lực sống và năng lực học: tự tin, tự lập, biết lắng nghe, biết hợp tác, biết tuân thủ nền nếp. Muốn vậy, nhà trường cần quản trị chuyên môn chặt chẽ; giáo viên cần phương pháp đúng; gia đình cần hiểu và đồng hành; tiểu học cần chủ động “đón trẻ”; và chính sách cần tạo điều kiện để những chương trình hỗ trợ có nguồn lực, có chế độ phù hợp.

Bài, ảnh: CAO HUYỀN