Tiếp nối nghĩa tình tri ân

LTS: Tri ân là sự tưởng nhớ, biết ơn sâu sắc và được tiếp nối bằng những hành động cụ thể trong cuộc sống hôm nay. Trên quê hương Vĩnh Long, hành trình ấy được thể hiện từ nỗ lực tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS); gìn giữ ký ức của những người đi qua chiến tranh; sẻ chia với nạn nhân chất độc hóa học; đến chăm lo, bồi dưỡng thế hệ trẻ bằng những suất học bổng từ những thế hệ con cháu trong gia đình truyền thống cách mạng. Mỗi việc làm là một minh chứng cho sự tiếp nối liên tục và thường xuyên của hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, góp phần bồi đắp lòng biết ơn và trách nhiệm đối với những người đã hy sinh, cống hiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Kỳ 1: Quy tập hài cốt liệt sĩ ở các nghĩa trang tạm thời chiến

Đánh giá là còn nhiều HCLS sót ở các nghĩa trang tạm (NTT) thời chiến tranh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh yêu cầu tất cả các địa phương trên địa bàn rà soát, lập hồ sơ về nghĩa trang liệt sĩ được lập tạm trong chiến tranh, để tiến hành các bước xác minh khả năng còn hay không còn tồn sót mộ liệt sĩ. Riêng khu vực Bến Tre cũ đã rà soát từ nhiều năm trước và xác định có 62 NTT.

Ngày 13/7/2026, ở độ sâu khoảng 1,5m, đội tìm kiếm đã tìm thấy hài cốt liệt sĩ còn sót lại ở nghĩa trang tạm ấp Tân Hòa, xã Tân Thành Bình.

Xúc động trước những hài cốt được tìm thấy

Ngày 13/7/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức quy tập HCLS, tại NTT lập trong chiến tranh, ở ấp Tân Hòa, xã Tân Thành Bình. Tại NTT này, đã có một đợt cất bốc vào năm 1987, với 161 hài cốt đã được di chuyển về các nghĩa trang mới.

Ông Lê Văn Huệ- nguyên Bí thư Đảng ủy xã Tân Bình cũ (nay là xã Tân Thành Bình) là nhân chứng cung cấp thông tin về NTT lập trong chiến tranh, ở ấp Tân Hòa, xã Tân Thành Bình kể: “Có thể còn sót khoảng 10 bộ HCLS, tại NTT ấp Tân Hòa, do các đợt chôn cất bí mật”.

Được biết, khu vực NTT ấp Tân Hòa được lập trong thời kháng chiến chống Mỹ. Nơi đây um tùm nhiều dứa gai, người dân hay gọi là “tử địa”, không ai dám lui tới.

Ngày 13/7/2026, lực lượng tìm kiếm đã tìm thấy HCLS, tại NTT ấp Tân Hòa. Nhiều người dân địa phương hay tin đã đến xem và bày tỏ niềm xúc động. Bà Dương Thị Đừng, 68 tuổi, ngụ ấp Tân Hòa, xã Tân Thành Bình xót xa: “Các anh, các chú đã được chôn ở đây quá lâu rồi. Hôm nay, lực lượng chức năng tìm được HCLS thì quá hay”.

Thông tin từ Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 2- Sơn Đông, trước đây, tại khu vực Bến Tre cũ đã thống kê rà soát sơ bộ số NTT thời chiến.

Kết quả, tổng số NTT tại khu vực Bến Tre cũ là 62; trong đó, hiện có 16 NTT đã xây dựng công trình trường học, nhà văn hóa, nơi sinh hoạt cộng đồng bên trên; 6 NTT là đất trống; 14 NTT đất cá nhân đã xây dựng công trình; 26 NTT đất vườn.

Tính từ năm 2015 đến nay, khu vực Bến Tre cũ đã thực hiện quy tập HCLS ở các NTT được 380 bộ. Một số NTT đã thực hiện quy tập như: Nghĩa trang Phước Thạnh, Nghĩa trang Hàng Me; Nghĩa trang Ấp 1, xã Châu Bình cũ, Nghĩa trang Tân Hào, Nghĩa trang Lương Hòa và Nghĩa trang Mỹ Thạnh.

Bên cạnh việc quy tập ở các NTT đã được rà soát, lực lượng chức năng còn nhận được những thông tin lẻ do người dân báo, trong khi cuốc đất, đào đất làm vườn phát hiện thấy hài cốt.

Tiếp tục rà soát các nghĩa trang tạm

Trong 5 năm gần đây, Đội K90 (Cục Chính trị Quân khu 9) là đơn vị đã thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ tìm kiếm quy tập HCLS tại khu vực Bến Tre cũ, với khoảng 10 NTT đã tiến hành tìm kiếm và phát hiện HCLS.

Ông Lý Bình Tênh- Phó Đội trưởng Đội K90 cho biết: “Việc còn nhiều HCLS chưa được quy tập tại các NTT xuất phát từ đặc thù chiến tranh, khi nhiều liệt sĩ được chôn cất trong điều kiện khẩn cấp, chủ yếu vào ban đêm, sơ đồ mộ không đầy đủ hoặc thiếu chính xác nên quá trình quy tập trước đây vẫn còn bỏ sót”.

Theo ông Trần Huyền Vi- Phó Chủ nhiệm Chính trị, Ban Chỉ huy Phòng thủ khu vực 2- Sơn Đông, những năm 1960, nhiều NTT được lập trong thời chiến và có ban quản trang. Nhiều trận đánh gay gắt giữa ta và địch diễn ra, khi các chiến sĩ hy sinh, đồng đội phải vội vã chôn trong đêm, không kịp báo cho các quản trang hay. Cứ thấy có nghĩa trang là đem vào chôn.

Bên cạnh đó, trong thời gian chiến sự diễn ra, ảnh hưởng của bom đạn đã vùi lấp các nấm mộ, dẫn đến không còn dấu tích.

Hiện nay, việc tìm kiếm quy tập HCLS phụ thuộc nhiều vào đơn vị chuyên môn là Đội K90 thuộc Cục Chính trị Quân khu 9. Do đó, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cũng đang ráo riết thành lập một đội quy tập lâm thời để tiếp tục nhiệm vụ tìm kiếm HCLS. Các HCLS khi quy tập sẽ được lấy mẫu sinh phẩm, hoàn chỉnh hồ sơ và bàn giao theo quy định.

Được biết, ngày 3/6/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh ban hành Kế hoạch số 3755/KH-BCH yêu cầu cấp xã trên địa bàn tỉnh khảo sát, nắm thông tin về các nghĩa trang liệt sĩ được lập tạm trong chiến tranh trên địa bàn. Từng nghĩa trang sẽ được lập hồ sơ, đánh giá khả năng (nghi ngờ) còn hay không còn sót HCLS và báo cáo hồ sơ về BCĐ 515 tỉnh.

Kế hoạch này nhằm phục vụ công tác xác minh khả năng còn sót HCLS, làm cơ sở đề xuất tổ chức tìm kiếm, quy tập, góp phần thực hiện hiệu quả “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS”, hướng đến kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh- Liệt sĩ (27/7/1947- 27/7/2027).

(Còn tiếp)

Bài, ảnh: THẠCH THẢO