Chủ động ứng phó xâm nhập mặn mùa khô

Những năm qua, khu vực 3 dải cù lao: Bảo, Minh và An Hóa (tỉnh Bến Tre cũ) được đầu tư xây dựng nhiều công trình thủy lợi. Nhưng do hệ thống chưa được khép kín, tình trạng xâm nhập mặn vẫn còn diễn ra, nhất là qua các cửa sông đầu nguồn như vàm Giao Hòa, vàm Thủ Cửu, vàm Thơm, vàm Cái Quao, vàm Nước Trong…

Cống Cái Hàng (xã Hưng Khánh Trung và xã Nhuận Phú Tân) giúp kiểm soát xâm nhập mặn, trữ nước ngọt, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.

Theo dõi diễn biến xâm nhập mặn

Trước tác động ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, hạn hán và xâm nhập mặn, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành các công trình thủy lợi, nhằm đảm bảo phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân. Xác định rõ nhiệm vụ này, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre đã và đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, nhằm chủ động phòng, chống và ứng phó với hạn mặn trong mùa khô năm 2025-2026.

Theo ông Phạm Quốc Phong- Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre, công ty thường xuyên theo dõi diễn biến xâm nhập mặn, giám sát chặt chẽ độ mặn tại các cửa lấy nước, kịp thời thống nhất phương án vận hành công trình thủy lợi linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tế. Mục tiêu là đáp ứng nhu cầu dùng nước cho sản xuất, sinh hoạt; hạn chế thấp nhất thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn gây ra.

Trong thời gian cao điểm hạn mặn, công ty tổ chức đo mặn hàng ngày tại các cống đầu mối để theo dõi ranh giới mặn cho phép lấy nước vào nội đồng. Việc đo mặn trong nội đồng tại các vị trí trọng điểm cũng được thực hiện thường xuyên nhằm có kế hoạch điều tiết nước tưới, tiêu phù hợp. Khi độ mặn ở mức cho phép, công ty tăng cường trữ nước vào nội đồng, hệ thống kênh mương và các công trình thủy lợi.

Xây dựng kế hoạch vận hành các cống

Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre Phạm Quốc Phong cho biết, ngay từ tháng 11/2025, công ty đã xây dựng dự thảo kế hoạch vận hành cống năm 2026, lấy ý kiến thống nhất của các địa phương và hoàn chỉnh trong tháng 12/2025.

Kế hoạch vận hành được xây dựng trên nguyên tắc đóng- mở cống hợp lý, nhằm phục vụ tưới tiêu, ngăn mặn, trữ ngọt, ngăn triều cường, tiêu úng, xổ phèn, khơi thông dòng chảy và giải quyết ô nhiễm môi trường.

Cụ thể, đối với các cống ở khu vực vùng trũng, công ty tổ chức đóng cống vào những ngày triều cao để ngăn triều cường; khi triều kém thì mở cửa lấy nước hoặc mở cửa tự do để trữ nước, khơi thông dòng chảy, tiêu úng và cải thiện môi trường.

Đối với các cống ở khu vực vùng gò, việc vận hành được thực hiện theo hướng mở cửa lấy nước vào những ngày triều cao, đóng cống vào ngày triều kém để tích trữ nước. Riêng các công trình ở khu vực vùng ngọt, công ty tăng cường mở cửa tự do để tiêu úng, xổ phèn và rửa mặn.

Công tác kiểm tra, duy tu, sửa chữa hệ thống công trình cũng được công ty đặc biệt quan tâm. Các chi nhánh và phòng chuyên môn thường xuyên kiểm tra hiện trạng công trình, kịp thời sửa chữa những hư hỏng phát sinh, đảm bảo an toàn và hiệu quả trong vận hành.

Phối hợp với chính quyền địa phương phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm hành lang bảo vệ công trình thủy lợi, khôi phục hiện trạng ban đầu, bảo đảm an toàn lâu dài cho hệ thống.

Đối với các hệ thống công trình đã được đầu tư khép kín, công ty chú trọng vận hành theo hướng tăng cường trữ nước ngọt ngay từ mùa mưa để phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong mùa khô. Với các hệ thống chưa khép kín, công ty phối hợp địa phương vận động người dân đắp kín bờ bao từng tiểu vùng, xây dựng đập tạm để ngăn mặn, trữ ngọt.

Riêng công trình hồ chứa nước Kênh Lấp, công ty thực hiện nghiêm quy trình vận hành, tích trữ nước ngay trong mùa mưa, đảm bảo dung tích và chất lượng nước theo thiết kế. Đồng thời, phối hợp với Công ty CP Sản xuất và Thương mại N.I.D sử dụng máy bơm bổ sung nước ngọt vào hồ khi cần thiết, nhằm phục vụ cấp nước trong thời điểm độ mặn bên ngoài tăng cao.

Kịch bản mặn xâm nhập sâu vào đất liền

Ông Phạm Quốc Phong- Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre, cho biết trong kế hoạch ứng phó hạn, mặn mùa khô 2025-2026, công ty đã tính đến các kịch bản xâm nhập mặn sâu trên sông Hàm Luông và sông Ba Lai.

Theo đó, cống Bến Rớ sẽ được đóng để ngăn mặn khi cần thiết; các cống Tân Phú, Cái Sơn, Kinh Điều được theo dõi độ mặn liên tục để tranh thủ lấy nước. Cống Tân Phú vận hành 6 tổ máy bơm công suất lớn, nhằm tiếp nước cho thượng nguồn sông Ba Lai, góp phần đẩy lùi ranh mặn.

Tại các hệ thống thủy lợi trên cù lao Minh và cù lao Bảo, công ty triển khai giải pháp “mặn đến đâu, đóng cống đến đó”, tranh thủ lấy nước ngọt khi độ mặn giảm dưới ngưỡng cho phép. Đồng thời, thực hiện tiêu xổ, đổi nước hợp lý để hạn chế ô nhiễm môi trường nội đồng.

Cùng với công tác vận hành, công ty tiếp tục đẩy mạnh duy tu, bảo dưỡng công trình; triển khai các công trình khẩn cấp theo chỉ đạo của UBND tỉnh trong công tác phòng, chống hạn mặn.

Bài, ảnh: TRẦN QUỐC