Giữ gìn nghệ thuật sân khấu cải lương

Giữa dòng chảy sôi động của đời sống hiện đại, nghệ thuật cải lương vẫn lặng lẽ giữ vị trí riêng trong lòng công chúng Nam Bộ. Nhiều năm qua, Đoàn Nghệ thuật cải lương Vĩnh Long bền bỉ sáng đèn, không chỉ mang những vở diễn phục vụ khán giả khắp địa phương mà còn nỗ lực gìn giữ, truyền nối những giá trị tinh hoa của loại hình sân khấu truyền thống. Cải lương đang được giữ gìn, bảo tồn như một mạch nguồn văn hóa của dân tộc.   

Đoàn Nghệ thuật cải lương Vĩnh Long biểu diễn tại chương trình Hội ngộ Tài tử- Cải lương.

Giữ gìn nghệ thuật sân khấu truyền thống

Ông Trần Văn Hưng- Trưởng Đoàn Nghệ thuật cải lương Vĩnh Long cho biết, đoàn được thành lập năm 1978, tiền thân là Đoàn Văn công Giải phóng Bến Tre. Đoàn hiện có 30 nghệ sĩ, diễn viên cùng một số bộ phận hậu đài. Hầu hết nghệ sĩ, diễn viên đều có lòng yêu nghề, đoàn kết để tiếp nối, giữ gìn nghệ thuật sâu khấu truyền thống. Nhiều thế hệ nghệ sĩ đã có những đóng góp tích cực cho hoạt động của đoàn như: Võ Thị Trí, Quốc Quang, Khánh Dũng, Quế Hương, Như Thủy, Phương Trinh, Lương Triệu Thái, Hoàng Thái Duy, Chí Danh, Thy Lan…

Hơn 30 năm gắn bó với đoàn, đạo diễn Trần Văn Hưng từng trải qua chặng đường vinh quang và thăng trầm đổi thay của sân khấu. Ông nhớ lại: “Thời vàng son của sâu khấu, mỗi ngày anh em phải đùm túm đi ghe, đi đò, nằm chờ con nước để vô rạch nhỏ nhưng ai nấy cũng đều sung sức và háo hức. Những ngày Tết, mỗi ngày diễn đến 4 suất mà vẫn “cháy vé chợ đen”. Trong chuyến đi miền Bắc biểu diễn khoảng năm 1986, khán giả yêu thương tràn vô đông đến “vỡ” rạp, chúng tôi đành xả hết cho bà con vào. Tất cả những yêu thương của bà con chứng tỏ sức hấp dẫn khó cưỡng của sân khấu cải lương và nghệ sĩ cải lương”.

Nghệ sĩ Võ Thị Trí gắn bó với đoàn từ năm 1998. “Má đi hát, chị thứ 4 đi hát rồi tôi cũng đi theo trong niềm tự hào và yêu thích ăn sâu vào máu. Niềm tự hào đó thật khó tả và nó cũng là động lực để chúng tôi theo đuổi nghề dù khó khăn đến mấy. Từ những ngày lãnh lương tháng 300 ngàn đồng, anh em theo nghề luôn khắc ghi lời tâm niệm của một vị lãnh đạo tỉnh lúc bấy giờ: Một văn bản tuyên truyền đến người dân, đi sâu vào cuộc sống sẽ rất khó nhưng nếu tuyên truyền bằng một bài ca- đem theo cái radio ra đồng, đi rẫy, kẽo kẹt trên võng… sẽ hiệu quả và được bà con đón nhận”- chị Võ Thị Trí bộc bạch.

Hiện nay, Đoàn Nghệ thuật cải lương Vĩnh Long luôn nỗ lực thực hiện nhiệm vụ chính trị. Năm 2025, đoàn đã tổ chức 67 buổi biểu diễn phục vụ bà con. Trong đó, chương trình Hội ngộ Tài tử- Cải lương luôn được duy trì mỗi quý tạo sân chơi định kỳ, lành mạnh, bổ ích cho các tài tử ca, người mộ điệu, qua đó phát triển phong trào đờn ca tài tử và nghệ thuật sân khấu cải lương của tỉnh nhà.

Cô Nguyễn Thị Phương (xã Long Hồ) cùng cháu nội đến Khu lưu niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng thật sớm để đợi xem chương trình Hội ngộ Tài tử- Cải lương. Cô Phương chia sẻ: “Lâu lắm rồi mới được trực tiếp thấy sân khấu sáng đèn, thấy anh em nghệ sĩ cháy hết mình. Từ thuở nhỏ tôi đã mê nghe hát cải lương. Thanh Tòng, Lệ Thủy, Minh Vương, Kim Tử Long, Thoại Mỹ,… được nhiều người hâm mộ và là ký ức đẹp đối với nhiều người dân. Những chương trình như thế này nên được duy trì để phục vụ bà con. Tôi đưa cháu nội đi để bé nghe và biết yêu văn hóa của dân tộc mình”.

Mạch nguồn văn hóa của dân tộc

Đoàn Nghệ thuật cải lương Vĩnh Long đã tìm nhiều cách để những bạn trẻ tiếp cận nghệ thuật truyền thống. “Chương trình “Sân khấu học đường” thường xuyên được tổ chức, những trích đoạn cải lương ngắn về nhân vật lịch sử, những bài tập ca “hò xự xang xê cống”… được những bạn trẻ rất yêu thích. Ông Trần Văn Hưng chia sẻ: “Có những trường mời đoàn quay lại lần 2, lần 3 vì trước nay các em chỉ được nghe trên tivi, khi ra thực tế thì các em rất thích thú. Chúng tôi luôn cố gắng để học sinh, đoàn viên thanh niên hiểu được cái đẹp, cái hay trong nghệ thuật dân tộc, và các em chính là những thế hệ kế thừa giữ gìn và bảo vệ nét đẹp ấy”.

Từ năm 2021, sau dịch COVID-19, đoàn bắt đầu thực hiện những buổi livestream và quay video đăng trên các nền tảng mạng xã hội. Trang fanpage và YouTube của đoàn có trên 55 ngàn người theo dõi. Những tác phẩm luôn đổi mới cách thể hiện, từ viết kịch bản, dàn dựng đến phong cách biểu diễn hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc.

Ông Trần Văn Hưng trăn trở, việc tìm lực lượng kế thừa là điều mà những người trong đoàn luôn “đau đáu”: “Do là đơn vị hoạt động nghệ thuật đặc thù, nên việc tiếp nhận, tuyển dụng nhân sự mới kế thừa rất khó khăn khi đòi hỏi diễn viên và nhạc công phải có bằng cấp khi tuyển dụng. Nhiều năm qua số lượng viên chức là diễn viên và nhạc công nghỉ hưu theo quy định rất nhiều (5 nhạc công và 7 diễn viên) tuy nhiên khi tuyển dụng lại không được nên thiếu nhân sự trầm trọng”.

Ông Hưng đề xuất, cần có cơ chế tuyển dụng đặc thù riêng để đơn vị có thể tuyển dụng vị trí đòi hỏi cần có năng khiếu bẩm sinh như diễn viên và nhạc công. Bên cạnh đó, tiếp tục nhờ Sở Văn hóa-TT-DL điều chuyển viên chức có năng khiếu, sở trường biểu diễn nghệ thuật, kịp thời bổ sung lực lượng, phát triển đội ngũ diễn viên nhạc công và vị trí chuyên môn kỹ thuật cần thiết.

Giữa nhịp sống hiện đại với muôn vàn loại hình giải trí mới, cải lương vẫn có chỗ đứng riêng nếu biết làm mới mình. Không chỉ là ký ức của nhiều thế hệ, cải lương còn là một phần hồn cốt văn hóa Nam Bộ, chứa đựng những giá trị nhân văn, đạo lý và vẻ đẹp của tiếng Việt qua từng câu chữ. Để cải lương tiếp tục sống trong đời sống hôm nay, cần sự chung tay từ nghệ sĩ, nhà quản lý đến công chúng. Khi được nuôi dưỡng bằng tình yêu nghề và sự sáng tạo, cải lương không chỉ “sống” mà còn có thể tiếp tục ngân vang như một tiếng lòng của văn hóa Việt trong thời đại mới.

Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ