Trải qua 86 năm, cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ (23/11/1940-23/11/2026) vẫn là dấu son trong lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc. Trên quê hương Vĩnh Long, nơi ghi dấu những cuộc nổi dậy mạnh mẽ và gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp của Thủ tướng Võ Văn Kiệt, truyền thống cách mạng tiếp tục được gìn giữ, phát huy, trở thành nguồn động lực để các thế hệ hôm nay chung sức xây dựng quê hương.
Dấu son Khởi nghĩa Nam Kỳ
![]() |
| Bia Nam Kỳ khởi nghĩa ghi lại những chiến công để thế hệ hôm nay ra sức học tập, noi gương cha ông. |
Tháng 9/1939, chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ, thực dân Pháp thi hành chính sách phát xít hóa bộ máy cai trị, cấm Đảng Cộng sản Đông Dương hoạt động và thẳng tay khủng bố những người yêu nước.
Trước tình hình đó, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đứng đầu là Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, đã kiên định đường lối chuyển hướng chiến lược cách mạng, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu. Tinh thần ấy được cụ thể hóa mạnh mẽ ở Nam Kỳ, vùng đất giàu truyền thống đấu tranh cách mạng.
Ngày 23/11/1940, cuộc khởi nghĩa nổ ra mạnh mẽ từ miền Đông đến miền Tây Nam Kỳ, nổi bật ở các địa phương như: Bà Điểm, Hóc Môn, Vũng Liêm, Cái Ngang, Cai Lậy,… đã làm rung chuyển bộ máy cai trị của thực dân Pháp.
Tại Vĩnh Long, theo lệnh của Xứ ủy Nam Kỳ: “Đúng 12 giờ đêm ngày 22/11/1940 khởi nghĩa giành chính quyền”, ta tiến đánh quận lỵ Châu Thành (Long Hồ), phá cầu Ông Me, cầu Long Hồ, cắt dây điện thoại, cưa cây làm chướng ngại vật ngăn địch từ Vĩnh Long xuống ứng cứu. Đêm 23/11/1940, lực lượng khởi nghĩa của quận Châu Thành tiếp tục đánh chiếm nhà việc Chánh Hội (Cái Nhum), thiêu hủy toàn bộ sổ sách, súng lửa, phá hủy 2 cầu sắt…
Ở quận Tam Bình, quân khởi nghĩa chia thành 3 mũi, đánh vào quận lỵ, chiếm trại lính, bao vây dinh quận, đánh chiếm đồn Trà Luộc, chiếm trụ sở làng Mỹ Thạnh Trung, đánh đồn Cái Ngang, phá cầu Cái Sơn, Bằng Tăng, Ba Kè, cắt đường dây điện thoại... thu 6 súng và làm chủ thị trấn suốt 17 giờ.
Ở Vũng Liêm, cùng thời gian trên, quân khởi nghĩa đánh chiếm dinh quận, phá trạm bưu điện, trại lính, thu 5 súng, thiêu hủy hồ sơ, làm chủ quận lỵ 8 giờ. Cờ đỏ sao vàng được treo trên nóc dinh quận, đánh chiếm đồn Trung Ngãi, ngăn chặn địch từ Trà Vinh lên tiếp ứng, đánh phà Nước Xoáy, ngăn địch từ Vĩnh Long xuống cứu viện. Quân khởi nghĩa còn vượt sông đánh chiếm đồn Nước Xoáy, diệt 5 tên địch, thu 3 súng, đục thủng 2 phà, cắt dây thép. Lực lượng khởi nghĩa các làng Hiếu Thành, Quới Thiện, Ngã tư Nhà Đài đã giải tán bộ máy tề ngụy, làm chủ xóm ấp.
Khởi nghĩa Nam Kỳ tại Vĩnh Long là một trong số rất ít cuộc khởi nghĩa thu được kết quả trong phong trào khởi nghĩa trên toàn miền Nam năm 1940; là cuộc khởi nghĩa vũ trang đầu tiên ở Nam Kỳ, chỉ với vũ khí thô sơ nhưng đã tỏ rõ tinh thần chiến đấu ngoan cường, anh dũng, khơi dậy niềm tin cách mạng cho quần chúng và để lại những bài học quý giá về công tác vận động Nhân dân, đào tạo và rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên trung thành với lý tưởng của Đảng, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì lợi ích của Nhân dân.
Với thành tích và ý nghĩa đó, ngày 13/3/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 163/SL tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhất cho Đội quân khởi nghĩa Nam Bộ năm 1940. Đó là sự khắc ghi của dân tộc đối với công lao và sự hy sinh của quân và dân Nam Kỳ. Trong vinh dự đó, có sự đóng góp rất đáng kể của Đảng bộ và Nhân dân các tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh trước đây.
Tự hào truyền thống, tiếp bước cha anh
Vĩnh Long là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi sinh ra và nuôi dưỡng nhiều người con ưu tú cho đất nước như: Võ Văn Kiệt, Phạm Hùng, Trần Đại Nghĩa, Ca Văn Thỉnh, Nguyễn Thị Định, Huỳnh Tấn Phát, Phạm Thái Bường, Nguyễn Thị Út, Dương Quang Đông… Trong đó, Thủ tướng Võ Văn Kiệt là nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta, một nhân cách lớn với tầm nhìn chiến lược và tấm lòng yêu nước nhiệt thành, suốt đời tận tụy vì nước, vì dân.
Với tầm nhìn chiến lược, sắc sảo, nhạy bén, sáng tạo và linh hoạt, sâu sát thực tiễn, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, đồng chí đã có những cống hiến to lớn cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc. Đồng chí đã trực tiếp tham gia lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ tại huyện Vũng Liêm. Sau đó, hoạt động cách mạng trên khắp các chiến trường miền Nam.
![]() |
| Đoàn viên, thanh niên xem triển lãm tư liệu lịch sử về Nam Kỳ khởi nghĩa tại xã Trung Thành. |
Sau khi đất nước thống nhất, đồng chí đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng, trở thành người đứng đầu Chính phủ, đưa ra nhiều chủ trương đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội; trong đó, nhiều công trình trọng điểm của đất nước mang đậm “dấu ấn Võ Văn Kiệt” được xây dựng, tiêu biểu như: Đường dây tải điện 500 KV Bắc - Nam; Đường Hồ Chí Minh; Đường Bắc Thăng Long - Nội Bài; Công trình Thủy điện Trị An, Thác Mơ, Yaly, Hàm Thuận - Đa My; Nhà máy Lọc dầu Dung Quất; Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam,… Các công trình đã phát huy hiệu quả, góp phần tạo nên những thành tựu to lớn trong công cuộc đổi mới đất nước.
Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Võ Văn Kiệt gắn liền với những cống hiến lớn lao cho Đảng, cho cách mạng, cho Nhân dân và là một tấm gương về nhân cách, đạo đức mẫu mực, trong sáng.
Xuất phát từ tấm lòng yêu nước, thương dân, lòng tự hào dân tộc, đồng chí Võ Văn Kiệt đã chủ động đến với cách mạng, đến với Nhân dân. Đồng chí luôn tâm niệm, để được Nhân dân ủng hộ, bất kỳ công việc gì, phải thực hành dân chủ “lấy dân làm gốc”, phải dựa vào dân, phát huy trí tuệ và sức mạnh của Nhân dân mới có thể giành thắng lợi…
Đồng chí Tô Thị Liễu Châu - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Trung Thành cho biết, mảnh đất Trung Thành với Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Bia Nam Kỳ khởi nghĩa, Tượng đài Đốc binh Lê Cẩn - Nguyễn Giao, Di tích hồ Vũng Linh là nơi ghi lại những trang sử hào hùng. Những địa danh này là di tích lịch sử, là báu vật tinh thần, là nơi gửi gắm lòng tri ân và là nguồn động lực để thế hệ hôm nay tiếp bước cha anh.
Đảng bộ và Nhân dân xã Trung Thành tưởng nhớ, tri ân sâu sắc những cống hiến, hy sinh của các thế hệ tiền bối; đồng thời khẳng định quyết tâm gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống cách mạng của quê hương.
Theo Bí thư Tỉnh ủy Trần Văn Lâu, tưởng nhớ và tri ân một người cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta, trọn đời cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của Nhân dân, nhớ về đồng chí Võ Văn Kiệt, chúng ta phấn đấu học tập và làm theo phong cách, đạo đức của đồng chí, nêu cao tinh thần chủ động, sáng tạo, nói đi đôi với làm, gắn lý luận với thực tiễn cuộc sống, đặt lợi ích của Nhân dân, của Tổ quốc lên trên hết, trước hết; tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, một lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
Bí thư Tỉnh ủy kêu gọi toàn thể cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, hãy ra sức học tập, noi gương đồng chí Võ Văn Kiệt và các vị cách mạng tiền bối; tích cực “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”. Đồng thời, phát huy tinh thần đoàn kết, chủ động, linh hoạt, sáng tạo; huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực; quyết tâm xây dựng tỉnh phát triển nhanh và bền vững, cùng với cả nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Đồng chí Trần Văn Lâu - Ủy viên Trung ương Đảng, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội khóa XVI tỉnh, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long cho biết, cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ tuy chưa thành công về mặt quân sự, nhưng đã thành công rực rỡ về ý chí và tinh thần cách mạng, thắp sáng niềm tin vào con đường mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn: con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Tinh thần khởi nghĩa Nam Kỳ là di sản lịch sử và là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tiếp thêm sức mạnh cho mỗi bước đi của Đảng bộ và Nhân dân Vĩnh Long để hôm nay và mai sau, quê hương Vĩnh Long luôn xứng đáng là vùng đất “Trung dũng, kiên cường, đi đầu trong đổi mới, vươn lên mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập và phát triển”.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ



