Những ngày đầu mùa mưa, nhiều phum sóc Khmer trong tỉnh lại rộn ràng bước vào mùa tổ chức lễ hội Đom Lơng Néak Tà. Không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian lâu đời, lễ hội hôm nay còn trở thành không gian văn hóa cộng đồng mang đậm bản sắc văn hóa Khmer ở tỉnh.
 |
| Ở xã Hưng Mỹ, phum sóc thỉnh chư tăng tổ chức diễu hành tượng Phật đi đến từng hộ gia đình để tụng kinh cầu an. |
Khi phum sóc vào mùa cầu an
Theo quan niệm của đồng bào Khmer, Néak Tà (ông Tà) là vị thần bảo hộ phum sóc, bảo vệ mùa màng và mang lại cuộc sống an yên. Vì vậy, vào thời điểm chuyển giao giữa mùa nắng và mùa mưa, địa phương có đông đồng bào Khmer ở tỉnh lại tổ chức lễ hội Đom Lơng Néak Tà như một phong tục văn hóa tâm linh gắn với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer và được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ông Thạch Sóc Suông, người có uy tín ở ấp Phiêu, xã Nhị Trường cho biết, lễ hội có từ rất lâu đời và gắn bó mật thiết với đời sống đồng bào Khmer ở địa phương. Theo thông lệ, khoảng thời điểm bắt đầu mùa mưa, thời tiết thay đổi thất thường nên bà con ở ấp Phiêu thường tổ chức nghi lễ cầu an, cầu mùa màng thuận lợi. Lễ hội còn là dịp để bà con trong phum sóc gặp gỡ, gắn kết với nhau.
Cũng như nhiều đồng bào Khmer ở tỉnh, những ngày này, ông Kim Soi ở phường Hòa Thuận tích cực tham gia cùng bà con chuẩn bị lễ hội Đom Lơng Néak Tà. Theo ông Soi, đời sống người dân ngày càng được nâng lên nên lễ vật dâng cúng trong nghi lễ cũng phong phú hơn trước.
Trước ngày diễn ra lễ hội, bà con trong phum sóc cùng nhau đóng góp tiền, gạo và chuẩn bị các vật phẩm cần thiết. Người lớn tuổi hướng dẫn con cháu chuẩn bị lễ vật; thanh niên phụ trách dựng rạp, dọn dẹp nơi thờ cúng; phụ nữ trong xóm cùng nhau gói bánh, nấu ăn, trang trí mâm Bai Sây, tạo không khí rộn ràng cho mùa lễ hội.
Lan tỏa giá trị di sản
Từ khi lễ hội Đom Lơng Néak Tà được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2024, lễ hội ngày càng được cộng đồng quan tâm gìn giữ và phát huy.
 |
| Múa chhay dăm, múa chằng, múa khỉ, tạo không khí rộn ràng trong những ngày hành lễ. |
Ông Thạch Pho La, công chức văn hóa xã Hưng Mỹ cho biết, sau khi được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, nhận thức của người dân địa phương về bảo tồn và phát huy giá trị di sản lễ hội Đom Lơng Néak Tà ngày càng được nâng lên. Số lượng người tham gia lễ hội cũng ngày càng đông hơn, không chỉ đồng bào Khmer mà nhiều người dân tộc Kinh cũng tích cực tham gia hoạt động chuẩn bị lễ hội và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Chị Lý Thị Tha, ở xã Hưng Mỹ cho biết, mỗi mùa lễ hội chị đều tranh thủ trang trí mâm Bai Sây để góp phần giữ gìn nét đẹp truyền thống của dân tộc Khmer. Theo chị Tha, ngoài đầu heo nấu chín, mâm Bai Sây cũng là vật phẩm không thể thiếu trong nghi lễ cúng Néak Tà.
“Trước đây chủ yếu người lớn tuổi biết làm Bai Sây, nhưng bây giờ nhiều bạn trẻ cũng bắt đầu học làm để phục vụ lễ hội. Tôi thấy rất vui vì lớp trẻ vẫn còn quan tâm đến phong tục của ông bà”, chị Tha chia sẻ.
Tại xã Hưng Mỹ, ngay từ sáng sớm ngày diễn ra lễ hội, bà con đã tập trung đông đủ tại nơi thờ Néak Tà để chuẩn bị lễ vật như: đầu heo nấu chín, gà luộc, bánh trái, trái cây và mâm Bai Sây... Bên cạnh phần lễ truyền thống, bà con còn tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa dân gian Khmer như biểu diễn nhạc ngũ âm, múa chhay dăm, múa chằng, múa khỉ… tạo không khí rộn ràng trong những ngày hành lễ.
Ông Thạch Si On, người dân xã Hưng Mỹ chia sẻ: Đời sống đồng bào Khmer gắn liền với Phật giáo Nam tông Khmer nên trong lễ hội luôn có thỉnh chư tăng tụng kinh cầu an. Sau nghi lễ tại nơi thờ Néak Tà, bà con sẽ đến chùa thỉnh chư tăng tổ chức diễu hành tượng Phật đến từng hộ gia đình để tụng kinh cầu an. Đoàn diễu hành đi qua các tuyến đường trong phum sóc trong tiếng nhạc ngũ âm rộn rã, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Giữa tiếng trống chhay dăm rộn ràng cùng những điệu múa dân gian Khmer đặc sắc, không gian lễ hội thêm sôi động nhưng vẫn giữ được nét trang nghiêm của nghi lễ truyền thống. Đối với đồng bào Khmer, lễ hội Đom Lơng Néak Tà vừa là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian vừa là dịp để bà con trong phum sóc gặp gỡ, gắn kết cộng đồng sau những ngày lao động vất vả.
Trong khi đó, tại xã Tập Sơn, phần cuối của lễ hội Đom Lơng Néak Tà là nghi thức diễu hành con tàu gửi gắm lời cầu an của bà con trong phum sóc đến Néak Tà. Ông Thạch Cương, người có uy tín ở xã Tập Sơn cho biết, sau nghi thức cúng bái, con tàu sẽ được thả trôi theo dòng nước với mong muốn những điều không may mắn sẽ theo đó rời đi, cầu cho xóm ấp bình an, mùa màng thuận lợi, cuộc sống no đủ.
Theo ông Cương, những năm gần đây cùng với việc phục dựng các nghi lễ truyền thống, địa phương còn lồng ghép quảng bá văn hóa Khmer gắn với phát triển du lịch cộng đồng, thu hút ngày càng đông người dân và du khách tham gia trải nghiệm.
Trong tiếng nhạc ngũ âm rộn ràng, bên những mâm Bai Sây được trang trí công phu và sự sum họp của bà con nơi miếu thờ Néak Tà, lễ hội Đom Lơng Néak Tà đã góp phần làm nên nét đẹp văn hóa đặc trưng của đồng bào Khmer ở tỉnh.
Bài, ảnh: Minh Kha
