Thúc đẩy cơ chế DPPA- kết nối năng lượng xanh

Khung pháp lý mới về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang mở đường cho doanh nghiệp (DN) tiếp cận nguồn năng lượng sạch để đáp ứng tiêu chuẩn xanh quốc tế. Sở hữu tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo (NLTT), tỉnh đang từng bước khơi thông dòng chảy của nguồn điện sạch. Việc kết nối cung- cầu góp phần giải bài toán năng lượng, tạo động lực hình thành chuỗi sản xuất xanh bền vững.

Tỉnh gắn phát triển điện xanh với thu hút đầu tư và phát triển sản xuất xanh. Trong ảnh: Phát triển điện gió ngoài khơi tỉnh. Ảnh: TL

Từ chính sách đến thực tiễn

Cơ chế DPPA được thiết kế nhằm tạo hành lang thông thoáng cho đơn vị phát điện NLTT và khách hàng sử dụng điện lớn giao dịch trực tiếp, bao gồm phương thức qua lưới điện quốc gia. Sau Nghị định số 57/2025/NĐ-CP, Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 57/2025/NĐ-CP đã hoàn thiện đáng kể khung pháp lý hiện hành, tạo bước đệm đưa chính sách đến gần hơn với DN.

Tại hội nghị kết nối cung- cầu điện xanh, thúc đẩy sản xuất xanh và triển khai cơ chế DPPA tỉnh ngày 17/9, một trong những nội dung được DN quan tâm là làm thế nào xác định mình có thuộc nhóm khách hàng được tham gia DPPA qua lưới điện quốc gia.

Ông Nguyễn Quang Minh- Trưởng Phòng Thị trường điện và Hệ thống điện (Cục Điện lực), lưu ý: “DN cần đối chiếu đối tượng và sản lượng điện tiêu thụ để xác định khả năng tham gia DPPA qua lưới điện quốc gia. Khách hàng sử dụng điện lớn phải có sản lượng bình quân từ 200 ngàn kWh/tháng; đồng thời thuộc nhóm sản xuất, trung tâm dữ liệu hoặc kinh doanh trạm, trụ sạc xe điện theo quy định”.

Ông Minh phân tích, trường hợp DN có nhiều nhà máy, điểm đo cùng một pháp nhân thì sản lượng có thể được xem xét cộng gộp nếu đạt ngưỡng quy định, ngược lại khác pháp nhân sẽ không được cộng gộp. Tiêu chí sản lượng mới chỉ là điều kiện cần; để triển khai thực tế, DN phải giải bài toán tổng thể về dữ liệu đo đếm, biểu đồ phụ tải, điều kiện kỹ thuật kết nối, hợp đồng và cơ chế thanh toán bù trừ.

Báo cáo khảo sát nhu cầu điện xanh và cơ chế DPPA tại tỉnh (tháng 8-9/2026) ghi nhận 361 phiếu phản hồi từ DN sử dụng điện và 17 phiếu từ đơn vị phát điện.

Kết quả sơ bộ, tổng cầu điện xanh được định lượng đạt khoảng 155 triệu kWh/năm (từ 275 DN có số liệu cụ thể), trong khi tổng nguồn cung sẵn sàng phân bổ cho DPPA lên gần 1,8 tỷ kWh/năm. Nguồn cung tiềm năng vượt nhu cầu định lượng tới 11-12 lần.

Dù vậy, sự chênh lệch này không đồng nghĩa mọi nguồn cung đều tự động “ghép đôi” thành công với bên cầu. Sự chênh lệch về địa điểm, đặc tính phụ tải, kỳ hạn hợp đồng… khiến 91 DN tiêu thụ và 6 dự án nguồn phát ở trạng thái “chưa xác định” hoặc “chưa có nhu cầu cụ thể”. Khoảng cách từ tiềm năng đến hợp đồng thương mại thực tế vẫn là bài toán lớn.

Với khoảng 130km bờ biển, tỉnh sở hữu nhiều lợi thế phát triển các cụm dự án năng lượng tái tạo. Trong ảnh: Điện gió tại phường Trường Long Hòa.

Ông Trần Quốc Tuấn- Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Công Thương, cho biết: “Mục tiêu trước mắt là cung cấp cách nhìn tổng quan về DPPA cho bên mua và bên bán; tổng hợp vướng mắc về điều kiện tham gia, đo đếm, hợp đồng, chi phí và thanh toán. Ngành công thương sẽ phân nhóm DN theo mức độ sẵn sàng để phối hợp rà soát chuyên sâu về dữ liệu phụ tải và mô hình phù hợp. Mỗi DN cần cân nhắc kỹ nhu cầu, điều kiện kỹ thuật, chi phí và rủi ro trước khi lựa chọn phương án phù hợp với thực tế.

Để đồng hành cùng DN, sở tập trung cập nhật dữ liệu phục vụ Đề án Phát triển trung tâm NLTT của vùng; phối hợp cùng ngành điện hướng dẫn kỹ thuật đo đếm, phụ tải; chuẩn hóa thông tin bên mua- bán trên nguyên tắc tôn trọng quyền tự thỏa thuận giá và bảo mật kinh doanh; đồng thời, duy trì đầu mối thường trực tiếp nhận, đồng hành và hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc cho DN”.

Kết nối năng lượng xanh

Bên cạnh mô hình qua lưới quốc gia, việc triển khai Nghị định số 243/2026/NĐ-CP đã mở rộng hành lang cho mô hình điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ. Các thủ tục đấu nối hạ áp đơn giản hóa, hộ gia đình được bán tối đa 50% sản lượng điện dư, miễn hoặc không phải điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh. Sự cởi trói chính sách nhanh chóng thúc đẩy công suất lắp đặt mái nhà tại các nhà xưởng, gia tăng nguồn cung tại chỗ.

Đánh giá tác động chính sách dưới góc nhìn nhà đầu tư hạ tầng, bà Nguyễn Ngọc Nhất Hạnh- Giám đốc Phát triển Dự án (Công ty CP Cơ điện lạnh REE), chia sẻ: “Nghị định 243 là bước hoàn thiện quan trọng, cải thiện khả năng tiếp cận DPPA. Đối với mô hình lưới điện riêng, chính sách đã tháo gỡ giới hạn về giá mua bán giữa các bên và cho phép bán điện dư thừa lên lưới từ 20% nâng lên 50%. Đây là những tín hiệu tích cực mà thị trường mong đợi”.

Hệ thống điện mặt trời mái nhà tại Công ty TNHH Sản xuất- Thương mại Phước Thành IV có tổng công suất hơn 5MW giúp doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo bà Hạnh, đối với bên phát điện, DPPA mở ra kênh tiêu thụ mới. Một cơ chế chi phí minh bạch giúp nhà đầu tư dự báo chính xác dòng tiền và doanh thu- yếu tố sống còn để huy động vốn vay ngân hàng tài trợ dự án mới. Để cơ chế thành công và nhân rộng, khâu đăng ký, đo đếm, đối soát sản lượng định kỳ phải thật rõ ràng và thực tiễn. Việc địa phương đóng vai trò đầu mối tổng hợp, kết nối cung- cầu sẽ tạo nền tảng vững chắc để các bên tự tin đàm phán hợp đồng dài hạn”.

Sau khi sắp xếp không gian phát triển, tỉnh có lợi thế lớn về kinh tế biển, nông nghiệp và năng lượng sạch. Sở hữu 130km bờ biển với chế độ gió tốt, bức xạ mặt trời cao cùng nguồn phụ phẩm nông nghiệp trù phú, địa phương có điều kiện lý tưởng phát triển NLTT. Hiện tổng công suất nguồn điện thương mại trên địa bàn đạt khoảng 5,46 ngàn MW.

Khẳng định định hướng chiến lược của địa phương theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, ông Nguyễn Quỳnh Thiện- Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: “Phát triển NLTT phải gắn với phát triển phụ tải và thị trường tiêu thụ điện xanh. Chúng ta không chỉ quan tâm sản xuất được bao nhiêu MW điện xanh, mà còn phải hướng đến bao nhiêu DN có thể sử dụng điện xanh, bao nhiêu sản phẩm có thể được sản xuất bằng năng lượng sạch và giá trị kinh tế nào được tạo ra từ nguồn năng lượng đó”.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh, mục tiêu cốt lõi là định hình chuỗi liên kết hoàn chỉnh: nguồn điện xanh- lưới điện- thị trường điện- DN sử dụng điện xanh- sản xuất xanh- sản phẩm xanh và xuất khẩu xanh. Khi chuỗi liên kết này được hình thành và vận hành hiệu quả, NLTT sẽ tạo ra sản lượng điện, tạo ra giá trị gia tăng, tạo việc làm, tạo nguồn thu, thu hút được công nghệ tiên tiến, năng lực cạnh tranh và động lực tăng trưởng mới cho tỉnh.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục cụ thể hóa chủ trương, chính sách về phát triển NLTT; đẩy mạnh kết nối cung- cầu điện xanh; triển khai hiệu quả cơ chế DPPA; thúc đẩy mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất- tự tiêu thụ, kết hợp lưu trữ năng lượng; gắn phát triển điện xanh với thu hút đầu tư và phát triển sản xuất xanh; phát triển đồng bộ nguồn điện và lưới điện.

Bài, ảnh: THẢO TIÊN