Từ ngày 1/7, Luật Viên chức năm 2025 có hiệu lực với nhiều quy định mới đối với lực lượng viên chức so với quy định hiện hành.
Luật Viên chức số 129/2025/QH15 (gọi tắt là Luật Viên chức năm 2025) được Quốc hội thông qua vào ngày 10/12/2025 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Từ thời điểm này, Luật Viên chức số 58/2010/QH12 (đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 52/2019/QH14) hết hiệu lực.
Luật Viên chức năm 2025 đổi mới mạnh mẽ cơ chế tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức với nhiều quy định mới.
 |
| Luật Viên chức năm 2025 đổi mới mạnh mẽ (Ảnh minh họa: Tùng Nguyên). |
Bổ sung nguồn thu chi lương
Điều 1 Luật Viên chức năm 2025 quy định: “Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật”.
Như vậy, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung nguồn thu để chi lương cho viên chức là “từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật”, tạo tiền đề cho việc thực hiện cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị.
Quản lý theo vị trí việc làm
Luật Viên chức năm 2025 có nhiều quy định mới để chuyển đổi phương thức quản lý viên chức theo vị trí việc làm.
Đặc biệt, Khoản 2 Điều 3 quy định nguyên tắc để thực hiện tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức là theo vị trí việc làm và căn cứ vào hợp đồng làm việc.
Bổ sung nghĩa vụ
Luật Viên chức năm 2025 bổ sung thêm một số nghĩa vụ đối với viên chức.
Cụ thể, Khoản 1 Điều 7 bổ sung nghĩa vụ: “Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia, dân tộc”.
Khoản 1 Điều 8 bổ sung nghĩa vụ ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong thực hiện nhiệm vụ.
Những việc không được làm
Điều 10 Luật Viên chức 2025 mở rộng các hành vi viên chức không được làm.
Cụ thể, Khoản 1 Điều 10 bổ sung quy định: “Không được đăng tải, phát tán, phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác”.
Mở rộng quyền kinh doanh
Theo quy định hiện hành, viên chức được phép góp vốn nhưng không được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp. Luật Viên chức năm 2025 mở rộng hơn quyền này.
Theo Khoản 1 Điều 13, viên chức được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật về ngành, lĩnh vực không cấm.
Hợp đồng này phải bảo đảm không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp.
Theo Khoản 3 Điều 13, viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập (trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, pháp luật về doanh nghiệp hoặc pháp luật về ngành, lĩnh vực có quy định khác).
Phương thức tuyển dụng
Theo quy định hiện hành, việc tuyển dụng viên chức thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển.
Tại Điều 17, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển.
Phương thức này áp dụng đối với một số đối tượng như: Chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp, người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập…
3 loại hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp
Tại Điều 20 và Điều 21, Luật Viên chức năm 2025 quy định rõ ba loại quan hệ hợp đồng mà viên chức có thể ký kết, bao gồm: Hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ.
Theo đó, hợp đồng làm việc là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức (hoặc người được tuyển dụng vào làm viên chức) với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập về vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc, quyền, nghĩa vụ và các nội dung khác có liên quan.
Ngoài ra, người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập có thể ký kết hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ để thực hiện các nhiệm vụ.
Thứ nhất là ký hợp đồng đối với chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc hoặc người có trình độ chuyên môn cao trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, trọng điểm.
Các hợp đồng này được ký kết để thực hiện công việc của vị trí việc làm quản lý, điều hành, phát triển đơn vị hoặc thực hiện công việc của vị trí việc làm chuyên môn, nghiệp vụ.
Thứ hai là ký hợp đồng để thực hiện công việc của vị trí việc làm hỗ trợ.
Kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật
So với quy định hiện hành, Luật Viên chức năm 2025 siết chặt quy định về kỷ luật.
Cụ thể, tại Điều 36, Luật Viên chức năm 2025 quy định thời hiệu xử lý kỷ luật đối với hành vi vi phạm đến mức phải kỷ luật bằng hình thức khiển trách là 5 năm (quy định hiện hành là 2 năm), các hành vi vi phạm khác là 10 năm (quy định hiện hành là 5 năm).
Nghỉ việc, nghỉ hưu vẫn bị xử lý sai phạm
Điều 42 Luật Viên chức năm 2025 quy định về việc xử lý đối với hành vi vi phạm trong thời gian công tác của viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu.
Theo đó, mọi hành vi vi phạm trong thời gian công tác của viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu đều bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Căn cứ vào tính chất, mức độ nghiêm trọng, người có hành vi vi phạm có thể bị xử lý hình sự, hành chính hoặc xử lý kỷ luật.
Viên chức sau khi nghỉ việc, nghỉ hưu mới phát hiện có hành vi vi phạm trong thời gian công tác thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm phải chịu một trong những hình thức kỷ luật khiển trách, cảnh cáo, xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm gắn với hệ quả pháp lý tương ứng với hình thức kỷ luật.
Theo Tùng Nguyên/Dân trí
