Làng nghề bánh phồng nhộn nhịp vào xuân

Những ngày giáp xuân, khi gió chướng từ sông Hàm Luông thổi nhẹ, làng nghề bánh phồng Sơn Đốc, xã Hưng Nhượng bước vào mùa bận rộn nhất trong năm. Từ tinh mơ đến xế chiều, khắp các sân phơi trong làng nghề trải kín những vỉ bánh phồng Tết óng ánh dưới nắng vàng, tròn đều vành vạnh. Tết đang về rất gần trên vùng đất trăm năm giữ nghề.

Làng nghề giải quyết nhiều lao động tại địa phương.

Không khí sản xuất rộn ràng

Qua hơn 100 năm hình thành và phát triển, làng nghề bánh phồng Sơn Đốc đã đạt được những kết quả đáng kể, góp phần tạo nét riêng, đặc trưng cho địa phương. Bánh phồng Sơn Đốc đã trở thành một loại đặc sản nổi tiếng của tỉnh.

Ở Sơn Đốc, nghề làm bánh phồng không chỉ là kế sinh nhai mà còn là ký ức, sợi dây gắn kết nhiều thế hệ. Chú Nguyễn Văn Nguyền, người dân trong làng quen gọi là chú Năm Nguyền, nay đã gần 60 tuổi, chậm rãi nhớ lại những ngày đầu gắn bó với nghề. Chú Năm kể: Trước đây, người dân thường chỉ làm vào dịp Tết (bắt đầu từ tháng 10 âm lịch hàng năm), nhưng hiện nay bánh được sản xuất quanh năm.

“Hồi xưa cực lắm con ơi. Mỗi cối bột phải có tới 5 thanh niên khỏe mạnh làm việc liên tục, một người đứng giữa trở bột, vừa trở vừa canh nước cốt dừa, canh đường cho vừa tay. Rất vất vả, nhưng ai cũng ráng vì đó là nghề ông bà để lại”- chú Năm Nguyền chia sẻ.

Ngày ấy, mỗi mẻ bánh là kết tinh của công sức và tay nghề của bao gia đình. Mỗi ngày làm bánh được bắt đầu từ 1, 2 giờ sáng nhưng 1 gia đình giỏi lắm cũng chỉ làm được khoảng 1 ngàn cái bánh. Theo thời gian, cùng với sự đổi thay của cuộc sống, làng nghề Sơn Đốc từng bước chuyển mình.

“Khoảng những năm 1990 vẫn còn đạp chân, đến những năm 2000, máy quết bột bắt đầu xuất hiện. Ban đầu còn xài máy nổ, sau này chuyển sang điện. Có những loại máy hiện đại tích hợp cả “tay trở” và có trục chạy khuôn để định vị độ tròn và kích thước bánh. Giờ làm bánh bằng máy nên khỏe hơn nhiều, bột quết đều, bánh tròn đẹp, năng suất tăng gấp mấy lần”, chú Năm nói, giọng pha lẫn tự hào và nhẹ nhõm vì các khâu nặng nhọc đã được máy móc làm thay.

Theo Chú Năm Nguyền, bánh nếp phơi chừng 4 tiếng nắng sáng là ngon nhất, bánh mì thì phải 5 tiếng. Vì vậy, mỗi buổi sáng, người làm bánh luôn dõi theo bầu trời, tranh thủ từng khoảng nắng để kịp phơi bánh cho đơn hàng.

Chú Năm có 3 người con trai; trong đó, người con thứ hai (Nguyễn Phước Lộc) đang trực tiếp nối nghiệp truyền thống của gia đình, còn chú đóng vai trò chỉ huy, giám sát.

Làng nghề truyền thống bánh phồng Sơn Đốc được UBND tỉnh Bến Tre (cũ) công nhận vào năm 2006, được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cấp bằng chứng nhận Vinh danh làng nghề Việt Nam năm 2008.

Nghề làm bánh phồng Sơn Đốc được Bộ Văn hóa-TT-DL chứng nhận, đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2018. Đây là niềm tự hào, là nét đẹp văn hóa độc đáo của người dân làng nghề đã hơn trăm năm gìn giữ và phát huy.

Hiện đại hóa nghề truyền thống

Không khí ấy càng rõ nét hơn khi bước vào sân nhà anh Lê Trúc Lâm, một “nghệ nhân” trẻ đời thứ tư của gia đình theo nghề. Từ khi còn nhỏ, 5-6 tuổi là anh đã quen với mùi bột nếp, mùi dừa tươi, quen cả tiếng gọi nhau í ới mỗi lần trở bánh. “Hồi nhỏ chỉ phụ gỡ bánh, xếp bánh, lớn lên thì làm hết các công đoạn”, anh Lâm nói.

Theo anh Lâm, trước đây khi còn cán tay, 7-8 người làm quần quật cũng chỉ được khoảng 3 ngàn cái bánh mỗi ngày. Nay nhờ máy quết, máy cán, năng suất tăng gấp đôi, gấp ba, dù số nhân công không đổi. Tuy vậy, những khâu như gỡ bánh, xếp bánh hay dán chuối chín lên mặt bánh phồng mì vẫn cần đôi tay khéo léo của người thợ.

Sự nhộn nhịp của làng nghề vào xuân đến từ tiếng máy quết, đập nghe cum, cụp vọng đều đều của mỗi nhà trong làng khi cận Tết, đến những sân phơi đầy bánh dưới nắng vàng. Hoạt động mua bán nguyên liệu, giao nhận hàng tất bật như chuối từ Hậu Giang, Cần Thơ, Cà Mau; nếp từ Long An; mì từ Tây Ninh… lần lượt theo ghe, theo xe đổ về làng nghề. Riêng cơ sở của chú Năm Nguyền mỗi ngày tiêu thụ khoảng 500kg chuối để làm ra hơn 3 ngàn cái bánh phồng dán chuối, phục vụ các mối quen ở TP Hồ Chí Minh, Vũng Tàu và miền Trung.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, người dân làng nghề Sơn Đốc từng bước làm quen với cách làm ăn mới. Con dâu chú Năm Nguyền là người phụ trách nhận đơn hàng, trao đổi với khách qua điện thoại, thanh toán chuyển khoản để tránh rủi ro. “Giờ có kinh doanh trực tuyến, mình bán hàng cũng được nhiều hơn, ít rủi ro. Người già như tôi thì không rành, phải nhờ lớp trẻ tiếp nối”, chú Năm cười, giọng đầy phấn khởi vì có thế hệ sau yêu nghề tiếp nối.

Gia đình anh Nguyễn Trúc Lâm có nhiều thế hệ gắn bó với nghề làm bánh phồng truyền thống.

Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới, nhưng vẫn giữ được nét truyền thống. Theo ông Bùi Văn Một- Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Nhượng, làng nghề không chỉ góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân mà còn gìn giữ một giá trị văn hóa đặc sắc đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Hiện nay, Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc có 25 cơ sở sản xuất bánh phồng và 26 cơ sở sản xuất bánh phồng mì dán chuối. Làng nghề có 7 sản phẩm của 3 chủ thể đạt chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao; trong đó, có sản phẩm của chú Năm Nguyền, anh Lâm.

Bánh phồng nếp màu trắng ngà, còn bánh phồng mì óng ánh vàng nghệ, sắc màu nào cũng khấp khởi những niềm tin yêu, niềm mong ước bình dị của người dân quê được đón chào ngày mới, năm mới vui vẻ, hạnh phúc, tròn đầy như chính những chiếc bánh Tết quê đậm vị và giàu ý nghĩa. Niềm mong ước được các nghệ nhân chăm chút, quyện hòa vào những chiếc bánh để gửi gắm hương vị quê nhà đi khắp nơi trong nước, vươn xa đến tận tay những bà con kiều bào đang ở nhiều nơi trên thế giới.

Bài, ảnh: CẨM TRÚC