Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong lĩnh vực đo lường phải dựa trên dữ liệu, đánh giá rủi ro, đồng thời bảo đảm độ chính xác của kết quả đo và quyền lợi người tiêu dùng. Đây là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ khi giải trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
 |
| Sáng nay (26/10), các đại biểu thảo luận, đóng góp ý kiến tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường của Chính phủ. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc |
Sáng 26/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án luật này.
Các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi luật nhằm nâng cao độ tin cậy của kết quả đo, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa thủ tục và phân cấp quản lý cần đi kèm cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ, trách nhiệm rõ ràng và nguồn lực thực thi phù hợp.
Giảm tiền kiểm phải làm rõ trách nhiệm hậu kiểm
Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị phân biệt rủi ro kỹ thuật của phương tiện đo với nguy cơ không tuân thủ của tổ chức, cá nhân. Theo đại biểu, luật cần xác định những nguyên tắc, căn cứ chủ yếu để đánh giá rủi ro, bảo đảm khách quan, công khai, có thể kiểm chứng, tránh áp dụng tùy nghi.
Đối với việc điều chỉnh chu kỳ kiểm định, đại biểu đề nghị quy định rõ điều kiện, giới hạn điều chỉnh, nhất là đối với phương tiện đo liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng, an toàn của con người. Giảm kiểm tra phải đi đôi với duy trì độ chính xác và độ tin cậy của kết quả đo.
Về hàng đóng gói sẵn, đại biểu đánh giá việc yêu cầu cơ sở sản xuất, kinh doanh có biện pháp kiểm soát lượng hàng hóa và lưu giữ hồ sơ, dữ liệu phục vụ kiểm tra là hướng tiếp cận hợp lý. Tuy nhiên, khi bỏ cơ chế phân nhóm và dấu định lượng, trách nhiệm hậu kiểm phải được quy định đủ rõ, bởi người mua khó kiểm chứng lượng hàng thực tế tại thời điểm giao dịch.
Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ sở sản xuất, nhập khẩu trong bảo đảm lượng hàng hóa, lưu giữ dữ liệu, cung cấp thông tin phục vụ kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Các biện pháp kiểm soát cần phù hợp với mức độ rủi ro, đặc điểm từng nhóm sản phẩm. Phương pháp lấy mẫu, đánh giá lượng thực tế và yêu cầu kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định chi tiết. Đồng thời, cần có quy định chuyển tiếp đối với hàng đang lưu thông và bao bì đã in dấu định lượng, tránh phát sinh chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.
Đối với chuyển đổi số hoạt động đo lường, đại biểu Nguyễn Văn Huy lưu ý nguy cơ dữ liệu sai lệch dẫn đến doanh nghiệp bị xử lý không đúng, phát sinh chi phí hoặc gián đoạn hoạt động. Đại biểu đề nghị quy định trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền khi tiếp nhận yêu cầu kiểm tra lại, đính chính dữ liệu liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và thông báo kết quả xử lý. Dữ liệu đang có tranh chấp về tính chính xác nhưng chưa được xác minh không được sử dụng làm căn cứ duy nhất để ban hành quyết định xử lý vi phạm.
Liên quan việc phân cấp kiểm tra cho cấp xã, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi, giới hạn thẩm quyền, nhất là đối với công việc cần chuyên môn sâu như xác định sai số, đánh giá đặc tính kỹ thuật của phương tiện đo. Cần quy định trách nhiệm chuyển vụ việc vượt quá năng lực chuyên môn và sự hỗ trợ kỹ thuật của cấp tỉnh, tránh giao nhiệm vụ mà không bảo đảm điều kiện thực hiện.
 |
| Đại biểu Nguyễn Văn Huy – Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên đóng góp ý kiến |
Nâng năng lực đo lường, không làm gián đoạn hoạt động kiểm định
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) đề nghị có chính sách đủ mạnh, nguồn lực tương xứng để thu hẹp khoảng cách về năng lực đo lường giữa Việt Nam với các nước trong khu vực.
Dẫn Báo cáo Chỉ số hạ tầng chất lượng toàn cầu năm 2025, đại biểu cho biết Việt Nam xếp thứ 65 về đo lường, trong khi Thái Lan xếp thứ 21, Malaysia thứ 25, Singapore thứ 28 và Indonesia thứ 32. Khoảng cách này đáng lưu ý khi Việt Nam đang phát triển các lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, năng lượng mới, điện hạt nhân và công nghệ chiến lược có yêu cầu cao về đo lường.
Theo đại biểu, dù có thể đầu tư dây chuyền sản xuất, xây dựng phòng thí nghiệm và tiếp nhận công nghệ hiện đại, Việt Nam vẫn có nguy cơ phụ thuộc vào nước ngoài trong xác định các thông số kỹ thuật quan trọng nếu thiếu năng lực đo, kiểm chứng tương ứng.
Đại biểu đề nghị Chính phủ tập trung nguồn lực dài hạn phát triển hệ thống chuẩn, đội ngũ chuyên gia, năng lực làm chủ phương pháp đo và tham gia các chương trình so sánh quốc tế. Đầu tư năng lực đo lường cần gắn với lộ trình phát triển công nghệ chiến lược ngay từ giai đoạn nghiên cứu, đầu tư, tiếp nhận công nghệ. Theo đại biểu, hiệu quả sửa luật phải được thể hiện bằng năng lực đo lường Việt Nam thực sự làm chủ, không chỉ dừng ở định hướng chính sách.
Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị phân biệt hành vi sửa chữa chứng thư trái pháp luật với việc đính chính, thay thế chứng thư hợp lệ.
Đại biểu nêu trường hợp hồ sơ kỹ thuật đạt yêu cầu nhưng chứng thư ghi nhầm số sê-ri. Tổ chức phát hành phải được đính chính hoặc cấp chứng thư thay thế đúng thẩm quyền, quy trình, có lưu nội dung gốc, lý do, thời điểm và lịch sử thay đổi. Việc này khác với sửa kết quả đo nhằm hợp thức hóa phương tiện không đạt yêu cầu. Nếu kết quả kỹ thuật không còn đáng tin cậy thì phải đánh giá lại, không được chỉ chỉnh sửa chứng thư.
Đại biểu cũng lưu ý quy định chuyển từ đăng ký cung cấp dịch vụ sang công bố năng lực có thể gây gián đoạn hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm. Dự thảo quy định giấy chứng nhận đăng ký cũ hết giá trị sau 6 tháng kể từ ngày luật có hiệu lực, nhưng chưa làm rõ quyền tiếp tục hoạt động trong thời gian chuyển tiếp, cũng như hiệu lực của các quyết định chỉ định đã ban hành.
Mặc dù dự thảo nghị định đã dự liệu việc tiếp tục hoạt động trong thời gian chuyển tiếp, đại biểu cho rằng quyền này cần được quy định ngay trong luật. Đại biểu đề nghị cho phép tổ chức có giấy chứng nhận đăng ký tiếp tục hoạt động trong phạm vi đã đăng ký đến khi hoàn thành công bố năng lực, nhưng không quá thời gian chuyển tiếp. Các quyết định chỉ định còn hiệu lực cần được tiếp tục áp dụng cho đến khi hết thời hạn hoặc được thay thế, thu hồi theo quy định.
 |
| Đa số các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường nhằm nâng cao độ tin cậy của kết quả đo, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc |
Duy trì kiểm định công tơ điện, đồng hồ nước, cột đo xăng dầu
Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, tại phiên thảo luận tổ có 48 đại biểu phát biểu với 252 lượt ý kiến; phiên thảo luận tại hội trường có thêm 13 đại biểu với hơn 40 lượt ý kiến. Nhiều ý kiến xuất phát từ những giao dịch hằng ngày như tính tiền điện, nước, mua xăng, cân hàng ở chợ đến việc xác định hành vi vi phạm, tất cả đều liên quan đến kết quả đo lường.
 |
| Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân giải trình trước Quốc hội. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc |
Theo Bộ trưởng, kết quả đo chính xác là cơ sở bảo đảm công bằng trong giao dịch và giữ niềm tin của xã hội. Việc sửa luật phải gắn với nâng cao năng suất, chất lượng, năng lực làm chủ công nghệ, qua đó cụ thể hóa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 38 của Ban Bí thư. Luật cũng phải quy định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và giới hạn thẩm quyền. Những nội dung kỹ thuật cần sự linh hoạt sẽ được giao quy định chi tiết.
Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo đã phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tiếp thu, chỉnh lý dự thảo trên năm nhóm vấn đề.
Trước hết, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không đơn thuần là giảm số lần kiểm định mà là chuyển từ quản lý đồng loạt sang quản lý dựa trên rủi ro và dữ liệu. Dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính, chuyển từ đăng ký sang công bố năng lực, bãi bỏ các thủ tục chứng nhận không còn cần thiết. Hoạt động kiểm tra nhà nước sẽ tập trung vào nơi có nguy cơ vi phạm cao, chu kỳ kiểm định được điều chỉnh theo dữ liệu thực tế.
Tuy nhiên, công tơ điện, đồng hồ nước, cột đo xăng dầu, những phương tiện đo trực tiếp quyết định số tiền người dân phải trả, vẫn phải duy trì kiểm định. Bộ trưởng nhấn mạnh: "Việc giảm thủ tục cho doanh nghiệp phải đi đôi với bảo vệ người tiêu dùng".
Về tính độc lập, khách quan trong kiểm định, dự thảo đã bổ sung yêu cầu tổ chức được chỉ định phải có biện pháp kiểm soát xung đột lợi ích. Doanh nghiệp không được tự kiểm định phương tiện đo sử dụng để bán hàng nếu thiếu cơ chế kiểm soát. Kết quả kiểm định được cập nhật lên nền tảng số để người dân tra cứu.
Đối với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo làm rõ trách nhiệm bồi thường của tổ chức, cá nhân vi phạm gây thiệt hại theo pháp luật dân sự và pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quyền yêu cầu trích xuất dữ liệu đo liên quan đến giao dịch của người dân để làm chứng cứ khi khiếu nại, yêu cầu bồi thường. Nền tảng số cũng có kênh tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ chứng minh thiệt hại.
Về chuyển đổi số và sử dụng dữ liệu, dự thảo thu hẹp diện gắn mã bắt buộc, chỉ áp dụng đối với phương tiện đo nhóm 2 và chuẩn liên quan. Doanh nghiệp không phải cung cấp lại dữ liệu đã có, không bị coi là vi phạm khi nền tảng số gặp sự cố. Cảnh báo tự động không được sử dụng làm căn cứ duy nhất để kết luận vi phạm; tổ chức, cá nhân có quyền giải trình và yêu cầu kiểm tra lại dữ liệu. Các quy định không gắn với một công nghệ cụ thể để bảo đảm khả năng áp dụng lâu dài.
Về tổ chức bộ máy và phân cấp, dự thảo xác định Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về đo lường. Nhiệm vụ của cấp xã được thu hẹp, chỉ gồm những việc quan sát, đối chiếu đơn giản.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cam kết hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn để có hiệu lực cùng thời điểm với luật, dự kiến ngày 1/3/2027; bảo đảm quy định chuyển tiếp không làm gián đoạn hoạt động hợp pháp của các tổ chức, doanh nghiệp; tổ chức tập huấn, hướng dẫn địa phương, nhất là cấp xã, ngay khi luật có hiệu lực.
Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
