Những năm gần đây, tội phạm công nghệ cao lợi dụng không gian mạng để hoạt động với diễn biến ngày càng phức tạp. Đối tượng triệt để khai thác ứng dụng, nền tảng số và phương tiện công nghệ hiện đại nhằm thực hiện hành vi lừa đảo, đồng thời ẩn danh, che giấu tung tích, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, điều tra và xử lý.
Trước thực trạng đó, công tác phòng, chống loại tội phạm này cần được triển khai đồng bộ và quyết liệt hơn, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.
 |
| Tuyên truyền phòng, chống tội phạm, trong đó có tội phạm lừa đảo trên không gian mạng được thực hiện thường xuyên, đa dạng hình thức, nội dung. |
Thủ đoạn của tội phạm mạng
Trả lời phản ánh của công dân về tình trạng tội phạm lừa đảo ở nhiều lĩnh vực, nhất là trên không gian mạng (tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, tội phạm có yếu tố người nước ngoài sử dụng sim rác gọi điện, nhắn tin cho vay nặng lãi, đòi nợ kiểu xã hội đen, giả danh cơ quan nhà nước). Bộ Công an thông tin: Phần lớn tội phạm mạng hoạt động có tổ chức và chỉ liên lạc, móc nối qua không gian mạng, không tiếp xúc, trao đổi ngoài đời thực. Đặc biệt là tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản với hình thức nhắn tin, gọi điện qua điện thoại, qua mạng xã hội diễn ra rất phức tạp, với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, đồng thời thường xuyên thay đổi để đối phó với cơ quan chức năng.
Theo Công an tỉnh, phương thức, thủ đoạn của tội phạm mạng phổ biến là tạo lập trang web, hội, nhóm trên không gian mạng với nhiều chủ đề khác nhau liên quan đến an ninh, trật tự để đăng tải, tán phát bài viết quảng cáo, lôi kéo tham gia hoạt động phạm tội ma túy, tổ chức đánh bạc và tham gia đánh bạc, tội phạm môi giới mại dâm, tán phát văn hóa phẩm đồi trụy, “tín dụng đen”, gây rối trật tự công cộng hay các loại tội phạm mang tính “truyền thống” như: buôn lậu, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng cấm, mua bán thông tin cá nhân, dữ liệu số, dụ dỗ nạn nhân tham gia hoạt động kiếm tiền trực tuyến, đầu tư tài chính, vay tiền trực tuyến nhằm mục đích lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Một trường hợp điển hình là chị Q.T. (phường Long Châu) vừa nhận được cuộc gọi từ một người đàn ông tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước nhưng nhờ tinh thần cảnh giác đã không rơi vào bẫy lừa đảo. Theo chị T. người này gọi đến vào giờ trưa với giọng rất nghiêm túc, thông báo con chị thuộc diện phải “cập nhật định danh điện tử”, đồng thời yêu cầu mang giấy tờ của cháu đến cơ quan công an hoặc UBND phường để làm thủ tục.
“Ban đầu, tôi tin tưởng bởi họ nói đúng họ tên con tôi, trường cháu đang học. Và điều này cũng làm tôi lo lắng bởi nếu sai lệch về giấy tờ có thể ảnh hưởng quyền lợi của cháu về sau”- chị T. thuật lại sự việc.
Theo chị, ngay sau cuộc gọi đó là tin nhắn được gửi qua Zalo kèm đường link và hướng dẫn các bước truy cập. Đến đây, chị T. bắt đầu nghi ngờ, bởi những gì đang diễn ra rất giống với những câu chuyện lừa đảo từng nghe. “Tôi bình tĩnh lại và không truy cập vào đường link đó. Đồng thời, tôi gọi lại người này và xác minh nơi công tác, địa chỉ cơ quan,... thì anh ta trả lời ấp úng, tìm cách gạt ngang câu chuyện và bắt đầu có thái độ dọa nạt, đe dọa nếu không làm theo yêu cầu”.
Nâng cao cảnh giác
Theo UBND tỉnh, thời gian qua đã chỉ đạo các ngành, các cấp thực hiện quyết liệt biện pháp công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, thực hiện tốt chương trình, kế hoạch, quy chế phối hợp bảo đảm an ninh trật tự. Trong đó, Công an tỉnh chủ trì theo dõi, tổng hợp, đánh giá tình hình hoạt động của từng loại tội phạm và chủ động phối hợp với sở, ban, ngành tỉnh thực hiện nghiêm túc, hiệu quả công tác xây dựng phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc”.
Với sự vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt và đồng bộ của hệ thống chính trị, các ngành, các cấp, tỉnh đã triển khai nhiều mô hình, chiến dịch đấu tranh, ngăn chặn tội phạm mạng. Trong đó, thông qua Chiến dịch “Không một mình- cùng nhau an toàn trực tuyến”, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh) đã phối hợp đơn vị nghiệp vụ tổ chức tuyên truyền, huy động sự vào cuộc của KOL, quản trị viên hội, nhóm tích cực chia sẻ, đăng tải thông tin về chiến dịch. Qua đó, giúp người dân hiểu được vấn đề căn bản: Công an không làm việc qua điện thoại, không bao giờ yêu cầu người dân chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để phục vụ điều tra. Bất kỳ kẻ nào đưa ra yêu cầu như vậy đều là lừa đảo.
Bên cạnh, Công an tỉnh phối hợp sở, ngành, địa phương nắm tình hình, quản lý đối tượng có biểu hiện hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản để tập trung đấu tranh, xử lý. Phát động phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố và nâng cao tỷ lệ điều tra khám phá vụ án lừa đảo nhằm răn đe, giáo dục chung. Công an cấp xã phối hợp với cơ sở giáo dục tổ chức tuyên truyền trong học sinh, sinh viên, giúp nâng tinh thần cảnh giác và tinh thần tích cực tham gia tố giác tội phạm.
Theo Thượng tá Nguyễn Văn Đề- Phó Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh), để tự bảo vệ bản thân trong môi trường số, mỗi người cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Cụ thể, cần tuyệt đối thận trọng với đường link và ứng dụng không rõ nguồn gốc. Không truy cập link lạ, không tải phần mềm từ những nguồn không đáng tin cậy, cũng như không nhấp vào liên kết được gửi qua tin nhắn từ người không quen biết, nội dung “nhận quà miễn phí” hay “tặng tài khoản game giá trị cao”.
Nên tránh xa lời mời tham gia phòng chat, hội nhóm hoặc buổi họp trực tuyến như Zoom từ người lạ vì đây thường là chiêu thức để đối tượng tiếp cận, dụ dỗ và từng bước dẫn dắt nạn nhân vào bẫy lừa đảo.
Một nguyên tắc quan trọng khác, theo Thượng tá Nguyễn Văn Đề là bảo vệ thông tin cá nhân. Không nên đăng tải công khai những dữ liệu nhạy cảm như số điện thoại, CCCD, địa chỉ nơi ở và cũng không nên chia sẻ quá nhiều về hoàn cảnh cá nhân trên mạng xã hội, bởi đây chính là “nguồn dữ liệu” để kẻ xấu khai thác. Người dân cũng cần đặc biệt cảnh giác với yêu cầu từ người lạ liên quan đến việc chụp ảnh, quay video, nhất là những nội dung mang tính riêng tư hoặc nhạy cảm.
Bài, ảnh: TRUNG HƯNG
